Кіріспе
Жақұт алмасты жарқырату үшін оның қырларын кесу. Алмазды кесу – бұл жақұт алмасты шикі тастан қырлы асыл тасқа айналдыру процесі. Алмазды кесу өте қиындыққа толы болғандықтан, арнайы білім, құралдар, жабдықтар және техникалар қажет. Алғашқы алмаз кесушілер мен жылтыратушылардың (Diamantaire) гильдиясы 1375 жылы Германияның Нюрнберг қаласында құрылды, бұл әртүрлі "кесу" түрлерінің дамуына әкелді. Бұл алмастарға қатысты екі мағынаны білдіреді. Біріншісі – пішіні: шаршы, сопақ және т.б. Екіншісі – пішіннің нақты кесу сапасы, ал сапасы мен бағасы кесу сапасына байланысты айтарлықтай өзгереді. Алмаз – ең қатты материалдардың бірі болғандықтан, оны кесу үшін алмаз жалатылған арнайы беттер қолданылады. Алмазды кесудегі маңызды алғашқы жетістік – 14 ғасырдың соңғы жартысында пайда болған "Тоқталған кесу" әдісі: Тоқталған кесу сегізжақ дөңгелек алмаз кристаллының табиғи пішінін сақтайды, кесу процесіндегі қалдықтарды азайтады. Алмазды кесу, сондай-ақ жалпы өңдеу, әлемдегі бірнеше қалада шоғырланған. Алмаз саудасының негізгі орталықтары – Антверпен, Тель-Авив және Дубай, олардан шикі алмаздар Үндістан мен Қытайдың негізгі өңдеу орталықтарына жіберіледі. Алмаздар Үндістанның Сурат қаласында және Қытайдың Гуанчжоу мен Шэньчжэнь қалаларында кесіліп, жылтыратылады. Соңғы жылдары Үндістан жылтыратылған алмаздар нарығының 90 пайызын, ал Қытай – қалған әлемдік үлесін иеленді.
Diamond cutting is the practice of shaping a diamond from a rough stone into a faceted gem. Cutting diamonds requires specialized knowledge, tools, equipment, and techniques because of its extreme difficulty. The first guild of diamond cutters and polishers (Diamantaire) was formed in 1375 in Nuremberg, Germany, and led to the development of various types of "cut". This has two meanings in relation to diamonds. The first is the shape: square, oval, and so on. The second relates to the specific quality of cut within the shape, and the quality and price will vary greatly based on the cut quality. Since diamonds are one of the hardest materials, special diamond coated surfaces are used to grind the diamond down. The first major development in diamond cutting came with the "Point Cut" during the later half of the 14th century: the Point Cut follows the natural shape of an octahedral rough diamond crystal, eliminating some waste in the cutting process. Diamond cutting, as well as overall processing, is concentrated in a few cities around the world. The main diamond trading centers are Antwerp, Tel Aviv, and Dubai from where roughs are sent to the main processing centers of India and China. Diamonds are cut and polished in Surat, India and the Chinese cities of Guangzhou and Shenzhen. India in recent years has held between 90% of the world market in polished diamonds and China has held the rest of the world market share in a recent year.
Жоспарлау
Алмаз өндірушілер алмаздың шикі түрін экономикалық тұрғыдан талдайды, соның нәтижесінде кесілген алмазды қалай кесуге қатысты шешімдер қабылданады. Бірінші мақсат – алмаз шикізатынан максималды пайда табу. Екінші мақсат – дайын алмазды қаншалықты жылдам сатуға болатыны. Шикі тастың үш өлшемді компьютерлік моделін алу үшін сканерлеу құрылғылары қолданылады. Сондай-ақ, ішкі кіріктірмелер фотоға түсіріліп, 3D модельге орналастырылады, одан кейін тасты кесудің ең тиімді жолын табу үшін пайдаланылады.
Бағаны барынша арттыру
Алмазды өңдеу арқылы оның құнын арттыру – бұл өнер де, ғылым да. Кесуді таңдау көптеген факторларға байланысты. Нарықтық факторларға алмаздың салмағы арту сайын құнының үрделді түрде өсуі (салмақты сақтау деп аталады) және тұтынушылар арасындағы белгілі бір пішіндердің танымалдылығы жатады. Физикалық факторларға алмаздың бастапқы пішіні, және жою қажеттің кірікпелер мен кемшіліктердің орналасуы жатады.
Салмақты сақтау
Салмақты сақтау талдауы алмастың қарапайым түйірін зерттейді, бір каратқа шаққанда аяқталған тастардың ең тиімді комбинациясын табу мақсатында. Мысалы, 2,20 каратты (440 мг) октаэдр (сегізжақ) түйірінен (i) екі жарты каратты (100 мг) алмаз жасауға болады, олардың жалпы құны (ii) сол түйірінен кесілген 0,80 каратты (160 мг) және 0,30 каратты (60 мг) алмаздардың құнынан жоғары болуы мүмкін. Кристалл октаэдр болған жағдайда дөңгелек және шаршы жарқыраған кесулерге басымдық беріледі, себебі мұндай бір кристаллдан екі тас кесілуі мүмкін. Кристаллдың ерекше пішіні, мысалы, маклдар, көбінесе фантазиялық кесуде (дөңгелек жарқырағаннан басқа кесу) жасалады, себебі кристаллдың өзіндік пішіні оған қолайлы. Заманауи технологияларға қарамастан, алмаз кристалын кесу және жылтырату әрқашан салмақтың шамамен 50% жоғалуына әкеледі. Кейде кесушілер кірмелерден сақтану үшін немесе салмақты сақтау мақсатында пропорциялар мен симметриядан ғибрат етеді. Алмаздың бір каратқа шаққандағы бағасы маңызды шектік мәндерде (мысалы, 1,00 карат) өзгеретіндіктен, көптеген бір каратты (200 мг) алмастар караттық салмаққа жету үшін кесу сапасының нашарлауы нәтижесінде жасалады.
Түсті сақтау
Түсті алмастарды кесу оның түс сапасын әсер ете алады, соның салдарынан оның құнын арттырады. Кейбір кесу пішіндері алмастың түсін күшейту үшін қолданылады. Радиант кесу – осы типтегі кесудің бір мысалы. Табиғи жасыл алмастардың көпшілігі тек беткі түсімен сипатталады, ол табиғи сәулелену нәтижесінде пайда болады және тас ішіне жетпейді. Осы себепті, жасыл алмастарды кескенде бастапқы дөңгелектің бетінің (табиғи бөліктері) маңызды бөлігі дайын асыл тасқа қалдырылады. Осы табиғи бөліктер алмастың түсін анықтайды.
Ауысуды азайту
Алмазды жоспарлаудың тағы бір ескеретін жағы – алмаздың қаншалықты жылдам сатылуы. Бұл мәселе көбінесе өндірушінің түріне қатысты ерекшеліктерге ие. Бір кесу жоспары жоғарырақ құн бере алатын болса, екіншісі алмаздардың тезірек сатылуын қамтамасыз етіп, инвестицияны ертерек қайтаруға мүмкіндік береді.
Қию немесе кесу
Қию – алмастың шикі кристаллын жеке-жеке асыл тастар ретінде өңдеу үшін бөліп алу. Жоспарлау кезеңінде алмаз өндірушілер бөліну жазықтықтарын анықтайды және алмасты қалай бөлу керектігін осы жазықтықтардың негізінде шешеді. Алмаз өндірушілер лазер немесе ара, тіпті басқа алмаздың көмегімен алмаста ойық жасайды, содан кейін ойыққа болат пышақ салып, жеңіл соққы береді. Қию октаэдр пішіндес алмастың қырларына параллель төрт жазықтықтың кез келгенінде болуы мүмкін (яғни, элементар жасушаның дене диагональдарына перпендикуляр). Аралау – алмастың шикі кристаллын бөліп алу үшін алмаз араны немесе лазерді пайдалану. Қиюдан өзгеше, бұл кезеңде бөліну жазықтықтары қолданылмайды. Бұл кезең алмазға бастапқы пішін береді.
Жасылдандыру
Брутинг – алмастың белбеуін дөңгелектеу өнері. Қазіргі заманда алмастар лазер сәулесімен, алмаз ұнтағы жағылған дискімен немесе екі алмасты бір-біріне қарсы айналдырып кесу арқылы дөңгелектеледі. Алмасты дөңгелектеу үшін өнеркәсіптік алмастар да қолданылуы мүмкін. Заманауи компьютерлік бағдарламалар әр алмастың дөңгелектігін өлшейді, ал тамаша кесілген алмастың дөңгелектігі оннан бір миллиметрден аспауы тиіс.
Алмаздарды жылтырату
Алмазды жылтырату – алмастың соңғы жылтырату кезеңі. Алмаз фабрикасында алмаздың негізгі гранін (жақтарын) алмасқа орналастыратын (алмазды бөгейтін) алмаз кесуші кездеседі. Бұл, алмастың нақты пішініне сәйкес, ең жоғары салмақты, тазалығын және ең қолайлы бұрыштарды қамтамасыз ету үшін жасалады. Алғашқы кесу аяқталғаннан кейін, алмаз кесуші алмастың негізгі гранін тегістеу арқылы аяқтайды, бұл алмазды жылтырату деп аталады. Негізгі грані жылтыратылғаннан кейін, бриллиантшы алмасқа соңғы гранін қояды. Қосылған гранілер жұлдыз тәрізді, ал жоғарғы және төменгі бөліктері – жоғарғы және төменгі белдік гранілері деп те аталады.
Соңғы тексеру
Соңғы кезеңде алмаз қышқылдарда мұқият тазаланып, оның өндірушінің сапа стандарттарына сай келе ме екені тексеріледі.
Қайта кесу
Нарықтағы сұраныс пен танымалдылықтың өзгеруіне байланысты алмастардың әртүрлі стильдегі құны ауытқиды. Барлық алмастарды жаңа пішіндерге қайта кесуге болады, бұл сол кездегі нарықтағы құндылығын және сұранысын арттырады. Мысалы, 1970-1980 жылдары танымал болған "маркиза" кесіміне ие алмасты қарастыруға болады. Кейінгі онжылдықтарда зергерлер бұл пішіндегі алмастарды "овал" немесе "груша" пішіні сияқты басқа пішіндерге қарағанда сатуда аз табысқа ие болды. Кез келген алмаз кесуші "маркизаны" жалпы салмағының 5-10% жоғалтып, "овал" пішіндегі алмазға айналдыра алады. Мысалы, 1.10 караттық "маркиза" пішінді алмастың өткір ұштарын дөңгелектеу арқылы және қазіргі нарықта жоғары сұранысқа және қайта сату құнына ие болатын "овал" пішіндегі 1.00 караттық алмазға айналдыруға болады. Сондай-ақ, "маркиза" пішінін тек пішіннің негізіне айналатын бөлігін кесіп, дөңгелектеу арқылы "груша" пішіндегі алмазға да түрлендіруге болады. 18-шы ғасырда үнді алмастарын ағылшын талғамына сай келу үшін қайта кесу тренді пайда болды. "Кох-и-Нур" алмасының бастапқы салмағы 186.00 караттан сәл асып түсті. Оны "овал" пішіндегі бриллиантқа қайта кескенде, шамамен 80 карат жоғалды. Алмастың құнын арттыру үшін қайта кесу кезінде айқындық сияқты басқа да факторлар да әсер етеді. Егер бастапқы пішінде кірікпелер болса, қайта кесу арқылы айқындығын арттыруға болады, себебі жаңа пішінге келтіру кезінде таза, жылтыр алмаз шығады.