Кіріспе

Шотланд полиглоты, дипломат және отар әкімшісі Фрэнсис Нейпир, 10-шы лорд Нейпир және 1-ші барон Эттрик (15 қыркүйек 1819 – 19 желтоқсан 1898) – британдық полиглот, дипломат және отар әкімшісі. Ол 1857 жылдан 1859 жылға дейін АҚШ-тағы, 1859 жылдан 1860 жылға дейін Нидерландыдағы, 1861 жылдан 1864 жылға дейін Ресейдегі, 1864 жылдан 1866 жылға дейін Пруссиядағы және 1866 жылдан 1872 жылға дейін Мадрас губернаторы болып қызмет етті. Сондай-ақ, ол 1872 жылдың ақпан айынан мамыр айына дейін Үндістанның генерал-губернаторы міндетін атқарды. Франсис Нейпир 1819 жылдың 15 қыркүйегінде Уильям Нейпирдің, 9-шы лорд Нейпирдің отбасында дүниеге келді және алғашқы білімін жеке репетиторлар арқылы алды. 1835 жылы Кембридж университетінің Тринити колледжіне қабылданды, бірақ бітірмеді. Оның орнына ол шетел тілдерін меңгеріп, дипломат ретінде шетелдегі миссияларда қызмет етті. 1866 жылы Мадрас губернаторы болып тағайындалып, 1866 жылдан 1872 жылға дейін қызмет етті. 1872 жылдың ақпанында Үндістанның вице-королі, Майо графы қаза тапқаннан кейін, Нейпир Үндістанның вице-королі міндетін уақытша атқаруға тағайындалды және 1872 жылдың ақпаннан мамыр айына дейін қызмет етті. Нейпир 1872 жылдың шілдесінде Ұлыбританияға оралды және өмірінің соңғы жылдары Нейпир комиссиясын басқарды. Нейпир 1898 жылдың 18 желтоқсанында Италияның Флоренция қаласында 79 жасында қайтыс болды. Нейпир 1864 жылы "Тисл" орденінің рыцары атанды. 1872 жылы Үндістандағы қызметтері үшін Ұлыбританияның барон Эттрик титулы берілді.

Ерте өмір және білім

Фрэнсис Нейпир 1819 жылдың 15 қыркүйегінде Селькиркширдегі Тирлестен сарайында, Мерчистонның 9-шы лорды Уильям Джон Нейпир мен оның әйелі Элизабет Кокрейн Джонстоун отбасында дүниеге келді. Ол олардың үлкен ұлы еді. Нейпир алғашқы білімін жеке сабақтарда алып, кейін Сакс-Мейнингенде оқыды. 1835 жылы Кембридждегі Тринити колледжіне қабылданды, бірақ бітірген жоқ. Дегенмен, ол Рев. Уолтер Паттерсонның жетекшілігімен бірнеше шет тілін үйренді. Әкесі Уильям Джон Нейпирдің 1834 жылдың 11 қазанында қайтыс болуынан кейін Нейпир 10-шы лорд Мерчистон атанды.

Дипломатиялық мансап

Көп тілді жетік білгендіктен, Нейпирдің білім деңгейі ескерілмеді және ол 1840 жылы дипломатиялық қызметке қабылданды. Ол Венадағы британдық елшілікке тағайындалды, кейін Константинопольде атташе болып қызмет етті. 1848 жылы Нейпир Неапольдегі британдық делегацияның хатшысы болып тағайындалды. Италия Сицилия көтерілісіне қатысқан кезде ол он сегіз ай бойы Неапольде елші міндетін атқарды. Неапольдегі тәжірибесінен кейін ол Неапольдегі замандас суретшілерді бағалаған кітап жариялауға уақыт тапты. Оның жазуында жергілікті тұрғындарға қатысты аристократиялық мақтандығы байқалады, ол бірнеше суретшінің шеберлігін төмендетеді және реакциялық көзқараспен халықтың революциялық сезімдерін жоққа шығарады. Алғы сөзінде ол былай деп жазады:

Нейпирдің Неапольдегі елші міндетін атқаруы сол кездегі Сыртқы істер министрі Лорд Палмерстонды әсерлі қалдырды. Ол Санкт-Петербургтағы британдық елшілікке жіберілді, онда ол патша Александр II-нің жақын серігіне айналды. Санкт-Петербург пен Константинопольдегі британдық елшіліктерде қысқа, қанағаттанарлық мерзімде қызмет еткеннен кейін Нейпир АҚШ-қа ерекше елші және толық өкілетті министр болып тағайындалды және 1857 жылдан 1859 жылға дейін қызмет етті. Нейпирдің Вашингтондағы қызметі көп ұзамай дауға ұшырады. Аболиционист Чарльз Самнер және Солтүстік баспасөздің өкілдері британдық министрді құлдықты қолдайтын адам деп айыптады. Британ үкіметі үшін одан да зияндысы, ол Британияның Монро доктринасын мойындағанын, ал барлық британдық үкіметтер оған дейін оны жоққа шығарғандығын айтқандығы туралы мәлімдеме болды. Сыртқы істер министрлігіндегі сыншылар оны "АҚШ қалағанның бәрін, тіпті олар сұрамастан беріп қойды" деп айыптады, бұл олардың пікірінше Нейпирдің Вашингтондағы ықпалды тұлғалар арасында үлкен танымалдылығын түсіндірді. Ол қайта шақырылып, Нидерландыдағы министр лауазымына тағайындалды, ол бұрынғыдан гөрі сезімтал емес еді. Нейпир 1859-1861 жылдары сол жерде, ал 1864-1866 жылдары Пруссияда қызмет етті. Содан кейін 1866 жылы Мадрас губернаторы болып тағайындалды және 1866 жылдың 27 наурызынан 1872 жылдың 19 ақпанына дейін қызмет етті.

Мадрас қаласының әкімі

Нейпир Мадрас губернаторы болып тағайындалғаннан кейін Ганжам ауданында ауыр ашаршылық басталды. Ол Константинопольде танысқан Флоренс Найтингейлдің қызметін пайдаланды. Нейпир өкілеттігінің кезеңінде көптеген маңызды суару жобаларын жүзеге асырды. Оның кезінде Пеннар бөгетінің құрылысы аяқталды, сондай-ақ Ганжамдағы Рушикуля бөгеті мен Муллаперияр бөгеті сияқты екі суару жұмысы жоспарланды. Өкіметтік өкілеттігі кезінде қаржылық мәселелер бойынша түрлі вице-корольдермен келіспеушіліктер болғанына қарамастан, Нейпир сэр Джон Лоуренспен және оның ізбасары Ричард Буркпен жақсы қарым-қатынас орнатқандықтан, дауларды бейбіт жолмен шеше алды. 1872 жылдың 8 ақпанында Майо графы Андаман аралдарында қаза тапқанда, Нейпир Үндістанның вице-королі міндетін атқаруға тағайындалды және Лорд Нортбрук оны алмастырғанға дейін қысқа мерзім қызмет етті. Мадрас губернаторы ретінде атқарған қызметі үшін Нейпир Ұлыбритания жұрттығында Эттрик бароны титулын алды. 1869 жылы Нейпир Ченнаидегі Ковум өзені арқылы Нейпир көпірін салды. Оның құрметіне Ченнаидегі Нейпир паркі мен Траванкордың Тривендрум қаласындағы Нейпир мұражайы ашылды. 1866-1872 жылдар аралығында ол Тирумалай Наяк патшасының немересі бұрын қиратқан Тирумалай Наяккер Махалын да ішінара қалпына келтірді. Сонымен қатар, Ченнаидегі Стэнли медициналық колледжінің ауруханасында оның есімімен аталған хирургиялық бөлім бар. Бұл бөлім бастапқыда губернатор Нейпирдің қайырымдылықтары есебінен салынған.

Сурет

Нью-Йорк Таймс газеті Нейпьердің Үндістанның вице-королі лауазымына тағайындалғандағы дене бітіміне қысқаша сипаттама береді.