Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әскери күштерді ұйымдастыру және оларды қолдану ғылымы мен өнері
Science and art of organizing a military force and techniques
Әскери тактика – шайқас алаңында немесе оған жақын жерде жауынгерлік күштерді ұйымдастыру және пайдалану өнерін қамтиды. Ол өзара байланысты төрт майдандық функцияны қолдануды қамтиды: кинетикалық немесе атыс күші, жылдамдық, қорғау немесе қауіпсіздік және соққы әсері. Тактика – басқару және жабдықтаудан бөлек функция. Қазіргі әскери ғылымында тактика – соғыс жүргізудің үш деңгейінің ең төменгісі, ал жоғары деңгейлері стратегиялық және операциялық деңгейлер болып табылады. Тарих барысында әскери технологияның қолданылуына байланысты төрт тактикалық функция арасындағы тепе-теңдік үздіріліп отырды, нәтижесінде белгілі бір кезеңде бір немесе бірнеше тактикалық функциялар басымдыққа ие болды, көбінесе шайқас алаңына орналастырылған жаяу әскер, артиллерия, атты әскер немесе танктер сияқты тиісті күштердің үстемдігімен бірге жүрді.
Military tactics encompasses the art of organizing and employing fighting forces on or near the battlefield. They involve the application of four battlefield functions which are closely related – kinetic or firepower, mobility, protection or security, and shock action. Tactics are a separate function from command and control and logistics. In contemporary military science, tactics are the lowest of three levels of warfighting, the higher levels being the strategic and operational levels. Throughout history, there has been a shifting balance between the four tactical functions, generally based on the application of military technology, which has led to one or more of the tactical functions being dominant for a period of time, usually accompanied by the dominance of an associated fighting arm deployed on the battlefield, such as infantry, artillery, cavalry or tanks.
Кинетикалық немесе атыс күші
Клубтар мен найзалар сияқты қолға ұсталатын және зымырандық қаруларды қолданудан бастап, тактиканың кинетикалық немесе атыс күші функциясы технологиялық прогресспен бірге дамыды, нәтижесінде уақыт өте келе басымдық жақын аралықтағы қолға ұсталатын және зымырандық қарулардан алыс қашықтықтағы зымырандық қаруларға ауысты. Кинетикалық әсерлер көбінесе римдіктер артиллерияны енгізгенге дейін қылыш, найза, сүңгі және садақ арқылы жеткізілді. 19 ғасырдың ортасына дейін жаяу әскердің зымырандық атыс күшінің құндылығы жоғары болған жоқ, демек, нақты шайқастың нәтижесі сирек жаяу әскердің атыс күшімен шешілді, көбінесе маңызды кинетикалық әсерлерді жеткізу үшін артиллерияға тәуелді болды. Жакын қашықтықта жүзеге асырылатын, тәртіпті залп атысының дамуы жаяу әскердің соққы күшін жақсарта бастады және ерте мылтықтардың шектеулі қашықтығын, нашар дәлдігін және төмен атыс жылдамдығын толықтырды. Технологиядағы жетістіктер, әсіресе Қырым соғысы мен Америка Азамат соғысында қолданылған қанатынды мылтықтың пайда болуы, үлкен қашықтықта тегіс траекториялар мен жақсартылған дәлдікті, сондай-ақ жоғары шығындарға әкелді. Қорғаныс атыс күшінің артуы артиллерия қолдауысыз жаяу әскердің шабуылдарын жүргізуді қиындатты. Атыс күші жауды орындықта ұстап тұру үшін де маңызды болды, бұл шешуші соққы беруге мүмкіндік берді. 20 ғасырдың басында пулеметтер жаяу әскердің атыс күшін едәуір арттырды, ал танктер, өздігінен жүретін артиллерия және әскери ұшақтар ұсынған жылдам атыс күші келесі ғасырда күрт өсті. Жаяу әскер қаруларымен, танктермен және басқа да бронетранспорттық құралдармен қатар, өздігінен жүретін артиллерия, басқарылатын қарулар және ұшақтар қазіргі заманғы армиялардың атыс күшін қамтамасыз етеді.
Beginning with the use of melee and missile weapons such as clubs and spears, the kinetic or firepower function of tactics has developed along with technological advances so that the emphasis has shifted over time from the close range melee and missile weapons to longer range projectile weapons. Kinetic effects were generally delivered by the sword, spear, javelin and bow until the introduction of artillery by the Romans. Until the mid 19th century, the value of infantry delivered missile firepower was not high, meaning that the result of a given battle was rarely decided by infantry firepower alone, often relying on artillery to deliver significant kinetic effects. The development of disciplined volley fire, delivered at close range, began to improve the hitting power of infantry, and compensated in part for the limited range, poor accuracy and low rate of fire of early muskets. Advances in technology, particularly the introduction of the rifled musket, used in the Crimean War and American Civil War, meant flatter trajectories and improved accuracy at greater ranges, along with higher casualties. The resulting increase in defensive firepower meant infantry attacks without artillery support became increasingly difficult. Firepower also became crucial to fixing an enemy in place to allow a decisive strike. Machine guns added significantly to infantry firepower at the turn of the 20th century, and the mobile firepower provided by tanks, self propelled artillery and military aircraft rose significantly in the century that followed. Along with infantry weapons, tanks and other armoured vehicles, self propelled artillery, guided weapons and aircraft provide the firepower of modern armies.
Қозғалысты
Қозғалыс, жауынгерлік күштердің қаншалықты жылдам қозғалатынын анықтайтын фактор, адамзат тарихының көп бөлігінде жаяу әскердің жылдамдығымен шектелді, тіпті жүкті таситын малдар қолданылған жағдайларда да. Осы шектеуге байланысты, көптеген әскерлер өзендермен жүрмесе, күніне одан артық қашықтыққа жол тарта алмайтын. Бұл шекті күштің тек атты әскер немесе арнайы даярланған жеңіл әскер сияқты шағын бөлімдері ғана басып өте алатын. Бұл тактикалық қозғалысқа қатысты шектеулер Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарына дейін сақталды, сол кезде танктың пайда болуы қозғалысты жеткілікті деңгейде жақсартып, шешуші тактикалық маневрлерге мүмкіндік берді. Осы жетістікке қарамастан, толыққанды тактикалық қозғалысқа Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, бронетехникалық және моторизацияланған бөлімдердің едәуір табысқа қол жеткізуімен ғана қол жеткізілді. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскерлердің көп бөлігі атпен жүретін көліктерге тәуелді болды, бұл күштің жалпы қозғалыс мүмкіндігін шектеді. Тактикалық қозғалыс әскери инженерлер құрған далалық кедергілердің болуымен де шектелуі мүмкін.
Mobility, which determines how quickly a fighting force can move, was for most of human history limited by the speed of a soldier on foot, even when supplies were carried by beasts of burden. With this restriction, most armies could not travel more than per day, unless travelling on rivers. Only small elements of a force such as cavalry or specially trained light troops could exceed this limit. This restriction on tactical mobility remained until the latter years of World War I when the advent of the tank improved mobility sufficiently to allow decisive tactical manoeuvre. Despite this advance, full tactical mobility was not achieved until World War II when armoured and motorised formations achieved remarkable successes. However, large elements of the armies of World War II remained reliant on horse drawn transport, which limited tactical mobility within the overall force. Tactical mobility can be limited by the use of field obstacles, often created by military engineers.
Қорғау және қауіпсіздік
Жеке қару-жарақ ежелгі дәуірден бастап жеке қорғаныс үшін киіліп келген, сондай-ақ оған аттың жабдығы да қосылған. Қару-жарақтардың басты кемшілігі – салмағы мен көлемі, осының салдарынан жылдамдық пен адам мен жануарлардың денсаулығына тигізетін әсері. 18-19 ғасырларда жеке қару-жарақ көбінесе қолданудан шығарылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде артиллерияның күшті атылысына жауап ретінде каскалар қайтадан пайдаланыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде брондалған техника кеңінен тарады, ал соғыстан кейін дене бронясы, әсіресе Батыс елдерінің әскерлері үшін қайтадан жаяу әскерге енгізілді. Ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан бекіністер ұжымдық қорғаныс қамтамасыз етеді, ал қазіргі заманғы мысалдарына қазбалар, кедергілер, тікенді сымдар және миналық далалар жатады. Бекіністерді көбінесе әскери инженерлер салады.
Personal armour has been worn since the classical period to provide a measure of individual protection, which was also extended to include barding of the mount. The limitations of armour have always been weight and bulk, and its consequent effects on mobility as well as human and animal endurance. By the 18th and 19th centuries, personal armour had been largely discarded, until the re introduction of helmets during World War I in response to the firepower of artillery. Armoured fighting vehicles proliferated during World War II, and after that war, body armour returned for the infantry, particularly in Western armies. Fortifications, which have been used since ancient times, provide collective protection, and modern examples include entrenchments, roadblocks, barbed wire and minefields. Like obstacles, fortifications are often created by military engineers.
Шок әрекеті
Шок әрекеті тактиканың физикалық сияқты психологиялық функциясы болып табылады және оны күтпеген шабуыл арқылы айтарлықтай күшейтуге болады. Бұл жаяу әскердің шабуылымен, сондай-ақ соғыс арбаларының, майдан пилдерінің, атты әскердің және шабуылға инерция беретін бронетранспорттық құралдардың көмегімен қамтамасыз етілді. Ол қорғаныс мақсатында да қолданылған, мысалы, 1415 жылғы Ажинкур шайқасында ағылшын садақшыларының нөсерлеген жебелері француз рыцарларының аттарын үрейлендірді. Жаңа заманғы соғыстың басында, колонналар мен желілердің тактикалық құралымдарын қолдану, олардың өзінің оттық күшінен гөрі үлкен әсер етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңдерінде неміс автоматтары мен танктерінің біріккен оттық қуаты, дәл жанама от пен әуе шабуылымен күшейтілді, одақтас бөлімшелерін шабуыл басталғанға дейін жиі ыдыратып жіберді немесе кілтті бөлімше командирлерінің қатарындағы шығындардан оларды әлсіретіп жіберді. Жаңа заманның ерте кезеңінде де, Екінші дүниежүзілік соғыста да жауға тигізген психологиялық шок әсері көбінесе нақты шығындардан артық болды.
Shock action is as much a psychological function of tactics as a physical one, and can be significantly enhanced by the use of surprise. It has been provided by charging infantry, and as well as by chariots, war elephants, cavalry and armoured vehicles which provide momentum to an assault. It has also been used in a defensive way, for example by the drenching flights of arrows from English longbowmen at the Battle of Agincourt in 1415 which caused the horses of the French knights to panic. During early modern warfare, the use of the tactical formations of columns and lines had a greater effect than the firepower of the formations alone. During the early stages of World War II, the combined effects of German machine gun and tank gun firepower, enhanced by accurate indirect fire and air attack, often broke up Allied units before their assault commenced, or caused them to falter due to casualties among key unit leaders. In both the early modern and World War II examples, the cumulative psychological shock effect on the enemy was often greater than the actual casualties incurred.
Бірлескен қару-жарақ тактикасы
Тактикалық миссияны орындау үшін әртүрлі жауынгерлік күштерді үйлестіру біріктірілген қару тактикасы деп аталады. Тактикалық тиімділікті бағалаудың бір жолы – әскери авиацияны қоса, қару түрлерінің шайқас даласында қаншалықты біріктірілгендігін анықтау. Тиімді біріктірілген қару тактикасының басты қағидасы – ең жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін, біріктірілген күштердің барлық элементтерінің жылдамдығы, атыс күші және қорғанысы бірдей деңгейде болуы керек. Біріктірілген қару тактикасының даму тарихы қымбатқа түсетін және ауыр сабақтармен толы. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыста неміс командирлері жоғарыда аталған біріктірілген қару тактикасының негізгі қағидасын бастапқыда-ақ түсінген болса, британ командирлері осыны ұзақ уақыттан кейін ғана ұқты. Сәтті біріктірілген қару тактикасын жүзеге асыру үшін жауынгерлік күштердің бірлесіп оқуы және бір-бірінің қабілеттерін білуі қажет.
The synchronisation of the various fighting arms to achieve the tactical mission is known as combined arms tactics. One method of measuring tactical effectiveness is the extent to which the arms, including military aviation, are integrated on the battlefield. A key principle of effective combined arms tactics is that for maximum potential to be achieved, all elements of combined arms teams need the same level of mobility, and sufficient firepower and protection. The history of the development of combined arms tactics has been dogged by costly and painful lessons. For example, while German commanders in World War II clearly understood from the outset the key principle of combined arms tactics outlined above, British commanders were late to this realisation. Successful combined arms tactics require the fighting arms to train alongside each other and to be familiar with each other's capabilities.
Әуе қуатының әсері
Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінен бастап, әуе күштері әскери тактикаға маңызды өзгерістер енгізді. Екінші дүниежүзілік соғыс жақыннан әуе көмегінің дамуын көрді, ол әуеден атыс күшін пайдалану арқылы, тактикалық барлауды жақсарту және жаудың әуе күштерін тоқтату арқылы жер күштерінің тиімділігін арттырды. Бұл сонымен қатар әуе арқылы жер күштерін жабдықтауға мүмкіндік берді, британдықтар мұны Бірма кампаниясында іске асырды, бірақ немістер Сталинград шайқасында сәттілікке жете алмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, айналмалы қанатты ұшақтар атыс күші мен жылдамдыққа елеулі үлес қосты, көптеген армияларда дербес күрес құралына айналды. Ұшақтар, әсіресе төмен және орташа биіктікте ұшатындары, жердегі әуе қорғаныс жүйелерінен және басқа ұшақтардан әлдеқайда осал болып қалады. Парашют және планерлік операциялар, сондай-ақ айналмалы қанатты ұшақтар жер күштеріне маңызды жылдамдық берді, бірақ әуеден тасталған күштердің жылдамдығы, қорғанысы және атыс күші төмендегендіктен, мұндай тік қоршау немесе әуе шабуылы операцияларының тактикалық тиімділігі шектелді. Бұл 1944 жылдың қыркүйегіндегі "Market Garden" операциясы және Вьетнам соғысы кезінде нақтырақ көрінді. Соңғы жағдайда, тікұшақтардың берген қосымша атыс күшіне және медициналық эвакуация арқылы жараланғандарды жылдам шығару мүмкіндігіне қарамастан.
Beginning in the latter stages of World War I, airpower has brought a significant change to military tactics. World War II saw the development of close air support which greatly enhanced the effect of ground forces with the use of aerial firepower and improved tactical reconnaissance and the interdiction of hostile air power. It also made possible the supply of ground forces by air, achieved by the British during the Burma Campaign but unsuccessful for the Germans at the Battle of Stalingrad. Following World War II, rotary wing aircraft had a significant impact on firepower and mobility, comprising a fighting arm in its own right in many armies. Aircraft, particularly those operating at low or medium altitudes, remain vulnerable to ground based air defence systems as well as other aircraft. Parachute and glider operations and rotary wing aircraft have provided significant mobility to ground forces but the reduced mobility, protection and firepower of troops delivered by air once landed has limited the tactical utility of such vertical envelopment or air assault operations. This was demonstrated during Operation Market Garden in September 1944, and during the Vietnam War, in the latter case despite the additional firepower provided by helicopter gunships and the ability quickly to remove casualties, provided by aeromedical evacuation.
Тұжырымдама
Әскери тактика күштерді шағын ауқымда қалай тиімді орналастыру және қолдану туралы сұрақтарға жауап береді. Шабуыл, тіксін салу, ұсақ шайқас, қанаттарды айналып өту, барлау жүргізу, кедергілер мен қорғаныс құрылыстарын жасау және пайдалану сияқты кейбір тәсілдер соғыс басталғалы бері өзгерген жоқ. Жерді тиімді пайдалану да көп өзгерген жоқ. Биіктер, өзендер, батпақтар, өткелдер, тар жолдар және табиғи жамылғылар түрлі жолдармен қолданылуы мүмкін. XIX ғасырға дейін көптеген әскери тактикалар шайқас алаңымен байланысты болды: ашық жердегі шайқаста бөлімдерді қалай маневрлеу керек. Бүгінде көптеген жағдайлар үшін арнайы тактикалар бар, мысалы, ғимараттағы бөлмені бақылауға алу үшін. Технологиялық өзгерістер қолданыстағы тактиканы ескіртіп жіберуі мүмкін, ал қоғамдық өзгерістер соғыстың мақсаттары мен әдістерін өзгертіп, жаңа тактикаларды қажет етеді. Тактика сарбаздардың қарулануын және дайындығын анықтайды. Осылайша, технология мен қоғам тарих барысында сарбаздардың немесе жауынгерлердің түрлерінің қалыптасуына әсер етеді: грек гоплиті, рим легионері, ортағасырлық рыцарь, түрік-моңғол атты садақшысы, қытайлық арбалетші немесе әуе шабуылдық тобы. Әрқайсысы – қару-жарағымен, логистикасымен және қоғамдық жағдайымен шектеліп, шайқас аланын әртүрлі пайдаланады, бірақ әдетте тактиканы қолдану арқылы бірдей нәтижеге жетуге тырысады. Бірінші дүниежүзілік соғыс технологияның жетістіктері бұрынғы тактикаларды қолданусыз қалдырып, тактикада үлкен өзгерістерге ұшырады. "Сұр аймақ" тактикасы да кеңінен қолданыла бастады. Оған "күшті дипломатия мен экономикалық қысым, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы манипуляция жасау, кибершабуылдар, жарымәскери және өкілетті күштерді пайдалану" кіреді. "Сұр аймақ" аталымы қорғаныс пен шабуыл арасындағы және бейбітшілік пен соғыс арасындағы мағыналық беймәлімдіктен туындайды.
Military tactics answer the questions of how best to deploy and employ forces on a small scale. Some practices have not changed since the dawn of warfare: assault, ambushes, skirmishing, turning flanks, reconnaissance, creating and using obstacles and defenses, etc. Using ground to best advantage has not changed much either. Heights, rivers, swamps, passes, choke points, and natural cover, can all be used in multiple ways. Before the nineteenth century, many military tactics were confined to battlefield concerns: how to maneuver units during combat in open terrain. Nowadays, specialized tactics exist for many situations, for example for securing a room in a building. Technological changes can render existing tactics obsolete, and sociological changes can shift the goals and methods of warfare, requiring new tactics. Tactics define how soldiers are armed and trained. Thus technology and society influence the development of types of soldiers or warriors through history: Greek hoplite, Roman legionary, medieval knight, Turk Mongol horse archer, Chinese crossbowman, or an air cavalry trooper. Each – constrained by his weaponry, logistics and social conditioning – would use a battlefield differently, but would usually seek the same outcomes from their use of tactics. The First World War forced great changes in tactics as advances in technology rendered prior tactics useless. "Gray zone" tactics are also becoming more widely used. These include "everything from strong arm diplomacy and economic coercion, to media manipulation and cyberattacks, to use of paramilitaries and proxy forces". The title "gray zone" comes from the ambiguity between defense vs. offense, as well as the ambiguity between peace keeping vs. war effort.