Жүз жылдық соғыстағы Орлеан қамалы: шешімді бетбұрыс
Siege of Orléans
Орлеан қоршауы (1428-1429) – Жүз жылдық соғыстағы шешуші кезең. Жанна д'Арк бастаған француз әскері ағылшындарды жеңіп, Францияны қайтаруға мүмкіндік берді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүз жылдық соғыстағы шешуші кезең
Turning point in the Hundred Years' War
Орлеан қаласын қоршау (1428 жылдың 12 қазаны – 1429 жылдың 8 мамыры) Франция мен Англия арасындағы Жүз жылдық соғыстың бағытын өзгертетін шешуші кезең болды. Қоршау соғыстың аяққы кезеңдерінде Англияның күшінің ең жоғары нүктесінде болды, бірақ Жанна д'Арк келгеннен кейін рухтанған француз әскерлері оған қарсы тұрды. Француздар содан кейін қақтығыста бастаманы қайтарып алып, бұрын Англия басып алған аймақтарды қайтаруға кірісті. Қала екі тарап үшін де стратегиялық және символдық маңызға ие болды. Қазіргі замандастарының пікірінше, егер Орлеан түскенде Англияның регенті Джон Ланкастер ағылшын королі Генрих V-тің Францияны толығымен жаулап алу арманы орындалар еді. Жарты жыл бойы Англия және олардың француз одақтастары қаланы басып алуға жақын болды, бірақ Жанна д'Арк келгеннен кейін тоғыз күн өткен соң қоршау күйреп кетті.
The siege of Orléans (12 October 1428 – 8 May 1429) marked a turning point of the Hundred Years' War between France and England. The siege took place at the pinnacle of English power during the later stages of the war, but was repulsed by French forces inspired by the arrival of Joan of Arc. The French would then regain the initiative in the conflict and began to recapture territories previously occupied by the English. The city held strategic and symbolic significance to both sides of the conflict. The consensus among contemporaries was that the English regent, John of Lancaster, would have succeeded in realising his brother the English king Henry V's dream of conquering all of France if Orléans fell. For half a year the English and their French allies appeared to be on the verge of capturing the city, but the siege collapsed nine days after Joan of Arc arrived.
Жүз жылдық соғыс
Орлеан қоршауы Жүз жылдық соғыс кезінде, Франция мен Англияның билеуші үйлері арасындағы француз тағына қатысты мұрагерлік дау кезінде болды. Бұл қақтығыс 1337 жылы Англия королі Эдуард III Франция тағына өзінің құқығын талап етуді шешкенде басталды, бұл талап оның Франция королі Изабелланың ұлы болғанына және осылайша даулы француз патшалық әулетіне жатқандығына негізделген. 1415 жылы Аженкур шайқасындағы шешуші жеңістен кейін, ағылшындар солтүстік Францияның көп бөлігін басып алып, қақтығыста басымдыққа ие болды. 1420 жылғы Троя шарты бойынша Англияның Генрих V Францияның регенті атанды. Осы шарт бойынша Генрих қазіргі француз королі Карл VI-ның қызы Екатеринаға үйленді және Карл қайтыс болғаннан кейін француз тағына мұрагер болар еді. Франция королінің ұлы Карл Франция дофині (француз мұрагері атағы) болды, ол мұрагерлік құқығынан айырылды.
The siege of Orléans occurred during the Hundred Years' War, an inheritance dispute over the French throne between the ruling houses of France and England. The conflict had begun in 1337 when England's King Edward III decided to press his claim to the French throne, a claim based on his status as the son of Isabella of France and thus of the contested French royal line. Following a decisive victory at Agincourt in 1415, the English gained the upper hand in the conflict, occupying much of northern France. Under the Treaty of Troyes of 1420, England's Henry V became regent of France. By this treaty, Henry married Catherine, the daughter of the current French king, Charles VI, and would then succeed to the French throne upon Charles's death. The Dauphin of France (title given to the French heir apparent), Charles, the son of the French king, was then disinherited.
География
Орлеан Францияның солтүстік-орталық бөлігінде, Луара өзенінің жағасында орналасқан. Осы қоршау кезінде ол Валуа әулетіне адал қалған ең солтүстік қала еді. Англиялықтар мен олардың Бургундиялық одақтастары Парижді қоса алғанда, Солтүстік Францияның қалған бөлігін бақылап отырды. Орлеанның маңызды өзендегі орналасуы Францияның орталық бөлігіне жорық жасаудың соңғы кедергісі болды. Англия Францияның оңтүстік-батыс жағалауын бұрыннан бақылап келді.
Orléans is located on the river Loire in north central France. During the time of this siege it was the northernmost city that remained loyal to the Valois French crown. The English and their Burgundian allies controlled the rest of northern France, including Paris. Orléans's position on a major river made it the last obstacle to a campaign into central France. England already controlled France's southwestern coast.
Армяньяк партиясы
Орлеан герцогтығының астанасы ретінде бұл қала 15 ғасырдың басында маңызды саяси рөл атқарды. Орлеан герцогтары Арманьяктар деп белгілі болған саяси фракцияның төбесінде тұрды, олар Троя шартын қабылдамады және француз тағына талапкер болып саналған, мұрадан айырылып, қуылған Дофин Карлдың құқықтарын қолдады. Бұл фракция екі буынға жуық уақыт бойы өмір сүрді. Оның басшысы, Орлеан герцогы, сонымен қатар таққа үміткер болған, Ажинкур шайқасынан кейін он төрт жыл өткен соң да ағылшындардың тұтқыны болып қалған, шайқасқа қатысқан санаулы жауынгерлердің бірі еді. Шығарланған әдеп бойынша, жаулап алушы әскерге қарсылық көрсетпестен берілген қала жаңа билеушісінен мейірімділік күтуге құқылы болды. Қарсылық көрсеткен қала қатал оккупацияға тап болатын. Мұндай жағдайларда жаппай өлім жазалары жиі кездесетін. Кейінгі орта ғасырлық ойлау бойынша, Орлеан қаласы қақтығысты ширықтырғандықтан, ол ағылшындарға күш қолдануға мәжбүр болды, бұл жаулап алушының азаматтардан кек алуын ақтады. Қаланың Арманьяктармен байланысы оның құлау жағдайында аман қалу мүмкіндігін азайтатын. Ағылшындар олардың жақындап келе жатқанын сезіп, азық-түлік вагондарымен "лагерь" құрып, периметрін садақшылармен қоршады. Клермон француздарға тоқтауға және артиллериясының зиян келтіруін күтуге бұйырды. Бірақ Джон Стюарт Дарнли бастаған шотланд полкі, оқ-дәрілік дуэльге наразы болып, шабуылға көшуге шешім қабылдады. Француздық қатарлар қылыштасқанда, бұйрық бойынша ілесуге немесе артта қалуға бола ма, әлде жоқ па, белгісіздікке түсті. Француздардың қозғалмай тұрғанын немесе қорқып-үрейленіп соңынан ергенін көрген ағылшындар мүмкіндікті пайдаланды. Ағылшын кавалериясы вагондық бекіністен шығып, оқшауланған шотландтарды жеңіп, тартынған француздарды кері қайтарды. Дүрбелең мен үрей басталып, француздар шегіне бастады. Стюарт Дарнли қаза тапты, Дюнуаның Жоны жараланды. Фастолф үш күннен кейін Орлеандағы ағылшын әскеріне жеңіспен азық-түлік жеткізді. Руврэйдегі жеңіліс француздық моральға ауыр соққы болды. Клермон мен Дюнуа апат үшін бір-бірін айыптап, Ришеммонт пен Ла Тремуйль фракциялары арасындағы келіспеушіліктерді қайта жаққанды. Клермон көңілі толып, шайқас алаңынан кетіп, өз иеліктеріне қайтып, әрі қатысудан бас тартты. Дофин Карлға тағы бір рет Бургундиямен бейбітшілікке келуге кеңес берілді, ал егер бұл сәтсіз аяқталса, тақтан бас тартып, Дофинеге көшуді немесе тіпті Шотландияға жер аударуды қарастыру керек болды.
As the capital of the duchy of Orléans, this city held symbolic significance in early 15th century politics. The dukes of Orléans were at the head of a political faction known as the Armagnacs, who rejected the Treaty of Troyes and supported the claims of the disinherited and banished Dauphin Charles to the French throne. This faction had been in existence for two generations. Its leader, the Duke of Orléans, also in line for the throne, was one of the very few combatants from Agincourt who remained a prisoner of the English fourteen years after the battle. Under the customs of chivalry, a city that surrendered to an invading army without a struggle was entitled to lenient treatment from its new ruler. A city that resisted could expect a harsh occupation. Mass executions were common in this type of situation. Reasoning of the late medieval established that since the city of Orléans had escalated the conflict, it forced the use of violence upon the English, justifying a conquering lord in exacting vengeance upon the citizens. The city's association with the Armagnac party made it unlikely to be spared if it fell. The English, aware of their approach, formed a "laager" with the supply wagons, lining the circumference with bowmen. Clermont ordered the French to hold back, and let their cannon do the damage. But the Scottish regiments, led by John Stewart of Darnley, dissatisfied with the missile duel, decided to move in. The French lines hesitated, uncertain of whether to follow or remain back as ordered. Seeing the French immobilized or only timidly following, the English sensed an opportunity. The English cavalry burst out of the wagon fort, overwhelmed the isolated Scots, and threw back the hesitant French. Disorder and panic set in, and the French fell into retreat. Stewart of Darnley was killed, John of Dunois wounded. Fastolf brought the supplies in triumph to the English soldiers at Orléans three days later. The defeat at Rouvray was disastrous for French morale. Bickering and recriminations immediately followed as Clermont and Dunois blamed each other for the disaster, reopening the fissures between the Richemont and La Tremoille parties. Clermont, disgusted, quit the field and retired to his estates, refusing to participate further. Once again, the Dauphin Charles was advised to sue for peace with Burgundy and should that fail, to consider abdicating and retiring to the Dauphiné, perhaps even going into exile in Scotland.
Ұсынылған тапсыру
Наурыз айында Джон Дюноа Бургундияның Филипп III-ге мүмкіндігінше тартымды ұсыныс жасады: Орлеанды оған беруді, тұтқынға алынған жартылай ағасы, Орлеан герцогы Карл атынан бейтарап аймақ ретінде ұстауға. Қаланың ақсүйектері мен буржуазия өкілдерінің тобы Филипке барып, оны Бедфорд герцогін қоршауды тоқтатуға көндіруге тырысты, сонда Орлеан Бургундияға беріле алатын еді. Сол кездегі саудагердің хатында ұсыныстың нақты шарттары жазылған. Бургундия Орлеан герцогының атынан қаланың губернаторларын тағайындай алатын еді, қала салықтарының жартысы ағылшындарға, ал қалған жартысы тұтқын герцогты құтқару үшін жұмсалатын еді. Бедфордқа соғыс шығындары үшін 10 000 алтын тәж көмектеседі, ал ағылшындар Орлеан арқылы әскери жолға ие болады. Бұлардың бәрі қоршауды тоқтату және қаланы бургундтарға тапсыру үшін жасалатын еді. Осы келісім ағылшындарға Орлеан арқылы өтіп, Дофин әкімшілік астанасы Буржға шабуыл жасауға мүмкіндік берер еді, ал бұл қоршаудың басты себебі болған. Бургундия сәуір айының басында Парижге ағылшын регенті Джон Бедфордты осы ұсынысты қабылдауға көндіру үшін асықты. Бірақ Бедфорд Орлеанның құлауға жақын екеніне сенгендіктен, ол өзінің жемісінен бас тартты. Көңілі толмаған Филип ашуланып, Бургундияның әскерлерін ағылшын қоршауынан кері қайтарды. Бургундиялық контингент 1429 жылдың 17 сәуірінде кетіп қалды, соның салдарынан ағылшындар қоршауды жалғастыру үшін өте аз әскерге ие болды. Бұл шешім ағылшындар үшін зейілеткен мүмкіндік және ұзақ мерзімді алғанда, қателік болды.
In March, John of Dunois made what he hoped was an irresistible offer to Philip III of Burgundy, offering to turn Orléans over to him, to hold as a neutral territory on behalf of his captive half brother Charles, Duke of Orléans. A group of nobles and bourgeois from the city went to Philip to try to make him persuade the Duke of Bedford to lift the siege so that Orléans could surrender to Burgundy instead. The specific terms of the offer made are outlined in the letter by a contemporary merchant. Burgundy would be able to appoint the city's governors on behalf of the Duke of Orléans, half the city's taxes would go to the English, the other half would go for the ransom of the imprisoned duke, a contribution of 10,000 gold crowns was to be made to Bedford for war expenses, and the English would gain military access through Orléans, all in return for lifting the siege and handing the city to the Burgundians. The agreement would have given the English the chance to pass through Orléans and strike into Bourges, the administrative capital of the Dauphin, which had been the primary motivator for the siege itself. Burgundy hurried to Paris in early April to persuade the English regent John of Bedford to take the offer. But Bedford, certain Orléans was on the verge of falling, refused to surrender his prize. The disappointed Philip withdrew his Burgundian auxiliaries from the English siege in a huff. The Burgundian contingent left on 17 April 1429, which left the English with an extremely small army to prosecute the siege. The decision proved to be a lost opportunity, and a terrible mistake in the long run for the English.
Жаннаның Орлеанға келуі
Ол дәл Герринг шайқасы күні болды. Жас француз шаруа қызы Жанна д’Арк Вокулеурдың дофині Роберт де Бодрикурмен кездесіп, күмәнді капитанына Құдайдан берілген миссиясын түсіндіруге тырысты. Ол бұрын екі рет Бодрикурмен кездесіп, бас тартыпты, бірақ бұл жолы ол келісіп, оны Чинонға, дофиннің сарайына алып баруды ұйымдастырды. Хроника де ла Пуселлде айтылғандай, Бодрикурмен кездесу кезінде Жанна сол күні Орлеан жанында дофиннің әскері ауыр жеңіліске ұшырағанын және егер оны тез жібермесе, жағдай одан да нашарлайтынын мәлімдеді. Осыған орай, Руврэйдегі жеңіліс туралы хабар Вокулеурге жеткенде, Бодрикур қыздың болашақты көре алатынына сеніп, оны ертіп жүруге келісті. Оқиғаның шындығы қандай болса да – және барлық билік өкілдері оны мойындамайды – Жанна 23 ақпанда Вокулеурден Чинонға аттанды. Көп жылдар бойы Францияда Францияны құтқаратын қарулы қыз туралы әртүрлі болжамдар тарады. Осы болжамдардың көптегені қарулы қыздың Лотарингия шекарасынан келетінін айтты, ал сол жерде Жаннаның туған жері Домреми орналасқан. Сөйтіп, Орлеан қаласының қоршаудағы тұрғындары Жаннаның патшаны көру үшін сапарға шыққаны туралы хабарды естігенде, үміттері артып, қуанды. Бодрикурдың бірнеше сарбазымен бірге Жанна 6 наурызда 1429 жылы Чинонға келді және күмәнді Ла Тремойльмен кездесті. 9 наурызда ол, ақыры, дофин Шарльмен кездесті, бірақ жеке кездесуге бірнеше күн бұрын ғана дофин оның "күшіне" (немесе кем дегенде, оның пайдалылығына) көз жеткізе алатын еді. Дегенмен, ол оның алдымен Пуатьеге барып, шіркеу өкілдерінің тексеруінен өтуін талап етті. Оның зиян келтірмейтіні және қауіпсіздігіне көз жеткізгеннен кейін, 22 наурызда дофин Шарль оның қызметін қабылдады. Оған толық қару-жарақ, ту, жеке күзетші және жаршылар берілді. Жаннаның алғашқы міндеті – Орлеанға көмек жіберу үшін Блуада жиналатын конвойға қосылу болды. Конвойды маршал Жан де Ла Броссе, Буссак лорды басқарды. Жанна өзінің танымал хаттарын ағылшын қоршау командирлеріне Блуадан жіберді, өзін "Қыз" (La Pucelle) деп атады және Құдайдың атынан оларға "Кетіңдер, әйтпесе мен сендерді қуамын" деп бұйырды. 400-500 сарбаздың сүйемелдеуімен көмек конвойы 27 немесе 28 сәуірде Блуадан аттанды. Жанна ағылшын әскерлері шоғырланған Орлеанға солтүстіктен (Боусе аймағы арқылы) жақындап, бірден шайқасқа түсуді қалаған. Бірақ командирлер Жаннаға хабарламай, конвойды оңтүстікке қарай (Солонь аймағы арқылы) айналып, Луараның оң жағалауына, қаладан шамамен алты шақырым қашықтықтағы Руллиге (Шесиге жақын) жетіруге шешім қабылдады. Орлеанның қолбасшысы Жан де Дюноа оларды қарсы алу үшін өзеннің арғы жағына шықты. Жаннаның ашуы қоздырылып, оңтүстік жағалаудағы ең жақын ағылшын бекінісі Сент-Жан-ле-Бланға шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірақ Дюно, маршалдардың қолдауымен, қарсылық көрсетіп, оны қалаға қайтадан жабдықтар жеткізілгенге дейін шабуыл жасауға рұқсат беруге көндірді. Жабдықтар конвойы Солтүстік жағалаудағы Сен-Луп ағылшын бекінісінің қарсы жағында орналасқан Сен-Луп портына жақындады. Француз тыңшылары Сен-Луп қаласындағы ағылшын гарнизонын ұстап тұрғанда, Орлеаннан келген қайықтар флоты Жанна мен 200 сарбазды алып кетуге келді. Осы жерде Жаннаның кереметтерінің бірі орын алды деп айтылады: қайықтарды өзенге көтеріп әкелген жел кенеттен бағытын өзгертіп, оларға қараңғыда Орлеанға оңай қайта оралуға мүмкіндік берді. Жанна д’Арк 29 сәуірде сағат 20:00 шамасында Орлеан қаласына жеңіспен кірді, бұл қала тұрғындарына үлкен қуаныш сыйлады. Конвойдың қалған бөлігі Блуаға қайтып оралды.
It was on the very day of the Battle of the Herrings that a young French peasant girl, Joan of Arc, was meeting with Robert de Baudricourt, the Dauphinois captain of Vaucouleurs, trying to explain to the skeptical captain her divinely ordained mission to rescue the Dauphin Charles and deliver him to his royal coronation at Reims. She had met and been rebuffed by Baudricourt twice before, but apparently this time he assented and arranged to escort her to the Dauphin's court in Chinon. According to the Chronique de la Pucelle, at this meeting with Baudricourt, Joan disclosed that the Dauphin's forces had suffered a great reversal near Orléans that day, and if she were not sent to him soon, there would be others. Accordingly, when news of the defeat at Rouvray reached Vaucouleurs, Baudricourt became convinced of the girl's prescience and agreed to escort her. Whatever the truth of the story – and it is not accepted by all authorities – Joan left Vaucouleurs on 23 February for Chinon. For years, vague prophecies had been circulating in France concerning an armored maiden who would rescue France. Many of these prophecies foretold that the armored maiden would come from the borders of Lorraine, where Domrémy, Joan's birthplace, is located. As a result, when word reached the besieged citizens of Orléans concerning Joan's journey to see the King, expectations and hopes were high. Escorted by several of Baudricourt's soldiers, Joan arrived in Chinon on 6 March 1429 and met with the skeptical La Trémoille. On 9 March she finally met the Dauphin Charles, although it would be a few days more before she had a private meeting where the Dauphin was finally convinced of her "powers" (or at least, her usefulness). Nonetheless, he insisted she first proceed to Poitiers to be examined by church authorities. With the clerical verdict that she posed no harm and could be safely taken on, Dauphin Charles finally accepted her services on 22 March. She was provided with a suit of plate armor, a banner, a pageboy, and heralds. Joan's first mission was to join a convoy assembling at Blois, under the command of Marshal Jean de La Brosse, Lord of Boussac bringing supplies to Orléans. It was from Blois that Joan dispatched her famous missives to the English siege commanders, calling herself "the Maiden" (La Pucelle), and ordering them, in the name of God, to "Begone, or I will make you go". The relief convoy, escorted by some 400–500 soldiers, finally left Blois on 27 or 28 April, in nearly religious processional array. Joan had insisted on approaching Orléans from the north (through the Beauce region), where English forces were concentrated, intent on fighting them immediately. But the commanders decided to take the convoy in a circuitous route around the south (through the Sologne region) without telling Joan, reaching the south bank of the Loire at Rully (near Chécy), some four miles east of the city. Orléans' commander, Jean de Dunois, came out to meet them across the river. Joan was indignant at the deception and ordered an immediate attack on St. Jean le Blanc, the nearest English bastille on the south bank. But Dunois, supported by the Marshals, protested and with some effort, finally prevailed on her to allow the city to be resupplied before any assaults on anything. The provisions convoy approached the landing of Port Saint Loup, across the river from the English bastille of Saint Loup on the north bank. While French skirmishers kept the English garrison of Saint Loup contained, a fleet of boats from Orléans sailed down to the landing to pick up the supplies, Joan and 200 soldiers. One of Joan's reputed miracles was said to have taken place here: the wind which had brought the boats upriver suddenly reversed itself, allowing them to sail back to Orléans smoothly under the cover of darkness. Joan of Arc entered Orléans in triumph on 29 April around 8:00 PM, to much rejoicing. The rest of the convoy returned to Blois.
Қоршауды тоқтату
Келесі бірнеше күн ішінде Жанна, көтеріңкі рухта ұстау үшін, Орлеан көшелерінде аралап, халыққа азық-түлік, ал гарнизонға жалақы таратты. Жанна д’Арк ағылшын бекіністеріне хабаршылар жіберіп, олардың кетуін талап етті, бірақ ағылшын командирлері оны ұшқынмен қарсы алды. Кейбіреулері тіпті хабаршыларды "құдайға қарсы әйелдің елшісі" деп айыптап, өлтіреміз деп қорқытты. Pernoud-тың сілтемесімен келтірілген «Journal du siège d’Orléans» басылымында, келесі аптада Жанна мен Жан де Дюнуа, Орлеан герцогының заңды емес жартылай інісі және тұтқын герцогтың атынан қаланың қорғанысын басқарған жетекші тұлға арасындағы бірнеше әңгімелер туралы айтылған. Гарнизонның кез келген әрекетке жеткіліксіз деп санай отырып, 1 мамырда Дюнуа қаланы Ла Ирге тапсырып, күш-қуат жинау үшін жеке Блуаға аттанды. Осы уақытта Жанна қала қабырғасынан шығып, ағылшынның барлық бекіністерін жеке қарап шықты, бір сәтте ағылшын командирі Уильям Глаздейлмен сөйлесіп қалды. 3 мамырда Дюнуаның күш-қуат конвойы Блуадан Орлеанға қарай жолға шықты. Сонымен қатар, Монтаргис пен Джиеннен де Орлеан бағытында басқа әскер конвойлары аттанды. Дюнуаның әскери конвойы 4 мамыр күні таңертең Бос айманы арқылы, өзеннің солтүстік жағалауындағы Сент-Лорандағы ағылшын гарнизонының көз алдында келді. Ағылшындар конвойдың күштілігіне байланысты оған қарсы тұрудан бас тартты. Жанна оны қалаға эскорттап кірді.
Over the next couple of days, to boost morale, Joan periodically toured the streets of Orléans, distributing food to the people and salaries to the garrison. Joan of Arc also sent out messengers to the English bastions demanding their departure, which the English commanders greeted with jeers. Some even threatened to kill the messengers as "emissaries of a witch". The Journal du siege d'Orléans, as quoted in Pernoud, reports several discussions during the course of the following week between Joan and Jean de Dunois, the illegitimate half brother of the Duke of Orléans and the chief leader directing the city's defense on behalf of the captive duke. Believing the garrison too small for any action, on 1 May Dunois left the city in the hands of La Hire and made his way personally to Blois to arrange for reinforcements. During this interlude, Joan went outside the city walls and surveyed all of the English fortifications personally, at one point exchanging words with the English commander William Glasdale. On 3 May Dunois's reinforcement convoy left Blois to head for Orléans. At the same time, other troop convoys set out from Montargis and Gien in the direction of Orléans. Dunois's military convoy arrived via the Beauce district, on the north bank of the river, in the early morning of 4 May, in full view of the English garrison at St. Laurent. The English declined to challenge the convoy's entry on account of its strength. Joan rode out to escort it in.
Сен-Лупқа шабуыл
Сол күні түскі уақытта, 1429 жылдың 4 мамырында, көбірек азық-түлік керуендерінің кіруін қамтамасыз ету мақсатымен, олар әдеттегі қиын жолмен шығыс арқылы келген болатын, Дюноа Монтаргис және Жьен әскерлерімен бірге шығыстағы ағылшын бекінісі Сент-Лупқа шабуыл жасады. Жанна шайқасқа қатысуға шамалы жетіспеді, себебі шабуыл басталғанда ол ұйықтап жатқан еді, бірақ ол дереу оларға қосылды. 400 ағылшын гарнизоны 1500 француз шабуылшысынан едәуір кем болды. Француздардың назарын аудару үшін ағылшын командирі лорд Джон Талбот Орлеанның солтүстік жағындағы Сент-Пуардан шабуыл жасады, бірақ француз әскерлері оны тоқтатты. Бірнеше сағаттан кейін Сент-Луп түсті, шамамен 140 ағылшын қаза тапты және 40 әскер тұтқынға алынды. Сент-Луптың бірнеше ағылшын қорғаушылары жақын жердегі шіркеудің қираған жерлерінде тұтқындалды, Жаннаның тілегімен олардың өмірі сақталды. Сент-Луптың құлағанын естіген Талбот солтүстік шабуылдан бас тартты.
At noon that day, 4 May 1429, apparently to secure the entry of more provisions convoys, which had taken the usual circuitous route via the east, Dunois launched an attack on the easterly English bastille of St. Loup together with the Montargis Gien troops. Joan nearly missed out on it, having been napping when the assault began, but she hurried to join in. The English garrison of 400 was heavily outnumbered by the 1,500 French attackers. Hoping to divert the French away, the English commander, Lord John Talbot, launched an attack from St. Pouair, on the northern end of Orléans, but it was held back by a French sortie. After a few hours, St. Loup fell, with some 140 English killed and 40 prisoners taken. Some of the English defenders of St. Loup were captured in the ruins of a nearby church, their lives spared at Joan's request. Hearing that St. Loup had fallen, Talbot retired the northern assault.
Августиндерге шабуыл
Келесі күні, 5 мамырда, Аспанға Көтерілу күні болды, және Жанна батыстағы ең ірі ағылшын бекінісіне, Сент-Лоран бастиліне шабуыл жасауға шақырды. Бірақ француз капитандыры, оның мықтылығын біліп, өз әскерлеріне демалыс қажет екенін түсінген соң, оны мереке күнін тыныштықта тойлауға көндірді. Түндегі соғыс кеңесінде оңтүстік жағалаудағы ағылшын бекіністерін тазалау – ағылшынның ең әлсіз тұсы осы жерде екендігі анықталды – ең дұрыс шешім ретінде қабылданды. Операция 6 мамыр күні таңертең басталды. Орлеан тұрғындары Жанна д'Арктан шабыт алып, оның атынан қалалық жасақтар құрып, кәсіби командирлерді алаңдатып, қақпаларға келді. Дегенмен, Жанна кәсібилерді жасақтарға қосылуға көндірді. Француздар Орлеаннан қайықтар мен баржалармен өзенді кесіп өтіп, Сент-Айньян аралына түсті, содан кейін оңтүстік жағалауға уақытша понтондық көпір арқылы өтіп, көпір кешені мен Сент-Жан-ле-Блан бастилісі арасындағы жерге қонды. Жоспар бойынша Сент-Жан-ле-Бланды батыстан кесіп алып, басып алу жоспарланған, бірақ ағылшын гарнизонының командирі Уильям Гласдейл француз операциясының мақсатын сезіп, Сент-Жан-ле-Блан бекінісін дереу қиратты және әскерін орталық Бульвар Туррельс-Огустин кешенінде шоғырландырды. Француздар оңтүстік жағалауға толыққандай түспей тұрып, Ла Ир Бульвардың бекінісіне (Лес-Туррельден оңтүстікке орналасқан нығайтылған орын) шабуыл жасады. Бұл шабуыл Августиннен ағылшын отына қабылып, қапталдан шабуылға ұшырағандықтан, апатқа айналуға жақын болды. Сент-Приве бастилісінің ағылшын гарнизоны Гласдейлге көмектесу үшін өзен бойымен асығып келе жатқаны туралы айқайлар естілгенде шабуыл тоқтатылды. Француздар үрейленді, Бульвардан кері шегініп, Жаннаны да өздерімен бірге сүйреп әкетті. "Қарқынды" қашып бара жатқанын және "сияқты" бұзылғанын көрген Гласдейлдің гарнизоны оларды қуу үшін шықты, бірақ аңыз бойынша, Жанна жалғыз бұрылып, қасиетті туын көтеріп, "Au Nom De Dieu" ("Құдай атынан!") деп айғайлады. Бұл ағылшындарды қуғын-сүргінді тоқтатып, Бульварға қайтуға итермеледі. Қашып бара жатқан француз әскері кері бұрылып, оған қосылды. Француз командирлері содан кейін "Лес-Огустин" бекіністі монастырына шабуыл жасады, ол түн батар алдында алынды. Огустин француздардың қолына өткеннен кейін, Гласдейлдің гарнизоны Туррель кешенінде қоршауға алынды. Сол түні Сент-Приведегі ағылшын гарнизонының қалған бөлігі өздерінің бекінісін тастап, өзеннің солтүстігіне Сент-Лоранттағы әріптестеріне қосылды. Гласдейл оқшауланды, бірақ ол 700-800 сарбаздық күшті және жақсы бекінілген ағылшын гарнизонына сене алатын.
The next day, 5 May, was Ascension Day, and Joan urged an attack on the largest English outwork, the bastille of St. Laurent to the west. But the French captains, knowing its strength and that their men needed rest, prevailed on her to allow them to honor the feast day in peace. Overnight, in a war council, it was decided that the best course of action was to clear the English bastions on the south bank, where the English were weakest. The operation began in the early morning of 6 May. The citizens of Orléans, inspired by Joan of Arc, raised urban militias on her behalf and showed up at the gates, much to the distress of the professional commanders. Nonetheless, Joan prevailed upon the professionals to allow the militia to join. The French crossed the river from Orléans on boats and barges and landed on the island of St. Aignan, crossing over to the south bank via a makeshift pontoon bridge, landing on the stretch between the bridge complex and the bastille of St. Jean le Blanc. That plan had been to cut off and take St. Jean le Blanc from the west, but the English garrison commander, William Glasdale, sensing the intent of the French operation, had already hurriedly destroyed the St. Jean le Blanc outwork and concentrated his troops in the central Boulevart Tourelles Augustines complex. Before the French had properly disembarked on the south bank, La Hire reportedly launched a precipitous attack on the strongpoint of the Boulevart (an outlying fortification to the south of Les Tourelles). This nearly turned into a disaster, as the assault was exposed on the flanks to English fire from the Augustines. The assault broke off when there were cries that the English garrison of the bastille of St. Privé further west was rushing upriver to reinforce Glasdale and cut them off. Panic set in, and the French attackers retreated from the Boulevart back to the landing grounds, dragging Joan back with them. Seeing the "witch" on the run and the "spell" broken, Glasdale's garrison burst out to give chase, but according to legend, Joan turned around on them alone, raised her holy standard and cried out "Au Nom De Dieu" ("In the name of God"), which reportedly was sufficient to impress the English to halt their pursuit and return to the Boulevart. The fleeing French troops turned around and rallied to her. French commanders then launched an assault against the fortified monastery of "Les Augustins", which was finally taken just before nightfall. With the Augustins in French hands, Glasdale's garrison was blockaded in the Tourelles complex. That same night, what remained of the English garrison at St. Privé evacuated their outwork and went north of the river to join their comrades in St. Laurent. Glasdale was isolated, but he could count on a strong and well ensconced English garrison of 700–800 troops.
Турэльге шабуыл
Жоанна Августиндерге шабуыл кезінде металл тікенекке басып, аяғында жараланған еді. Ол жарасын емдеу үшін түнде Орлеанға қайтарылды, сондықтан кешкі соғыс кеңесіне қатыса алмады. Келесі күні, 7 мамырда, одан Бульвар Турельдегі соңғы шабуылға қатысуын сұрады, бірақ ол бас тартты және оңтүстік жағалаудағы француз лагеріне қосылды, бұл Орлеан халқының қуанышын тудырды. Орлеандықтар оның атынан қосымша салық жинап, кешенге екі жақтан шабуыл жасауға мүмкіндік беретін арқалықтармен көпірді жөндеуге кірісті. Артиллерия Сент-Антуан аралына орналастырылды. Таңертең Жоанна Лес-Турельдің оңтүстігіндегі ордада тұрғанда, мойны мен сол иығының арасына ұзын садақ жебесі тиді және дереу алынып кетті. Оның қазасы туралы хабар ағылшын қорғаушыларын күшейтіп, француз әскерінің рухын құлатты. Бірақ куәгерлердің айтуынша, ол кешке қайтып келіп, сарбаздарға бекіністі соңғы шабуылмен алуға болатынын айтты. Жоаннаның рухани кеңесшісі / капелланы Жан Паскерел кейіннен Жоаннаның жаралану алдында болжам жасағанын немесе білгенін айтты, шабуылдан бір күн бұрын: "ертең менің денеме қан, көкірегімнің үстінен ағып шығады" деді. Күндіз Les Tourelles-ке қарсы жасалған шабуылдардың барлығы кері қайтарылды. Кешкі уақытта Жан де Дюноа соңғы шабуылды ертеңге қалдыруға шешім қабылдады. Бұл туралы хабардар болған Жоанна, тыныш дұға ету үшін кетіп, кейін Лес-Турельдің оңтүстігіне қайтып келді. Ол әскерге оның туы бекініс қабырғасына тигенде, ол жер олардың болатынын айтты. Бір сарбаз "Тиді! [қабырғаға]", - деп айғай салғанда, Жоанна: "Tout est vostre – et y entrez!" ("Барлығы сіздікі – кіріңіздер!"), - деп жауап берді. Француз сарбаздары асығыс түрде қамалдың баспалдақтарымен көтеріліп, қамалға кірді. Француздар жеңіске жетіп, ағылшындарды бульвардан шығарып, Турэльдің соңғы бекінісіне кері шегіндірді. Бірақ оларды жалғастыратын көпір құлап, Гласдейл өзенге құлап қайтыс болды. Француздар екі жағынан (көпір енді жөнделген) Tourelles-ке шабуыл жасады. Жартылай өртенген Tourelles кешке қолға түсті. Ағылшындардың шығыны зор болды. Күндізгі басқа да әрекеттерді есепке алғанда (әсіресе қорғанысқа келген күшейткіштерді тоқтату), ағылшындардың шамамен мыңға жуық әскері қаза тапты және 600-ы тұтқынға алынды. Кешеннен 200 француз тұтқыны табылып, босатылды.
Joan had been wounded in the foot by stepping on a metal spike during the assault on the Augustins, and was taken back to Orléans overnight to recover, and as a result did not participate in the evening war council. The next morning, 7 May, she was asked to sit out the final assault on the Boulevart Tourelles, but she refused and roused to join the French camp on the south bank, much to the joy of the people of Orléans. The citizens raised more levies on her behalf and set about repairing the bridge with beams to enable a two sided attack on the complex. Artillery was positioned on the island of Saint Antoine. Early in the morning, Joan was struck down while standing in the trench to the south of Les Tourelles, by a longbow arrow between the neck and left shoulder and was hurriedly taken away. Rumors of her death bolstered the English defenders and faltered French morale. But, according to eyewitnesses, she returned later during the evening and told the soldiers that a final assault would carry the fortress. Joan's confessor / chaplain, Jean Pasquerel, later stated that Joan herself had some type of premonition or foreknowledge of her wound, stating the day before the attack that "tomorrow blood will flow from my body above my breast." Further assaults against Les Tourelles during the day were beaten back. As evening was approaching, Jean de Dunois had decided to leave the final assault for the next day. Informed of the decision, Joan went off for a period of quiet prayer, then returned to the area south of Les Tourelles, telling the troops that when her banner touched the fortress wall the place would be theirs. When one soldier shouted "It's touching! [the wall]", Joan replied "Tout est vostre – et y entrez!" ("All is yours, – go in!"). The French soldiery rushed in, swarming up the ladders into the fortification. The French carried the day and forced the English out of the boulevart and back into the last redoubt of the Tourelles. But the drawbridge connecting them gave way, and Glasdale fell into the river and perished. The French pressed on to storm the Tourelles itself, from both sides (the bridge now repaired). The Tourelles, half burning, was finally taken in the evening. English losses were heavy. Counting other actions on the day (notably the interception of reinforcements rushed to the defense), the English had suffered nearly a thousand killed, and 600 prisoners. 200 French prisoners were found in the complex and released.
Қоршаудың аяқталуы
Турэль кешені алынғаннан кейін ағылшындар Луараның оңтүстік жағалауын жоғалтты. Орлеан енді шексіз қамтамасыз етіле алатындықтан, қоршауды жалғастырудың мәні қалмады. 8 мамыр күні таңертең ағылшын әскерлері, Саффолк графы мен лорд Джон Талботтың басшылығымен, солтүстік жағалаудағы бекіністерін бұзып, Сент-Лоран маңындағы далаға жиналды. Дюнои басқаратын француз армиясы олардың қарсы тұрды. Олар шамамен бір сағат бойы қозғалмай, бір-біріне қарама-қарсы тұрды, содан кейін ағылшындар даладан шығып, Мюнг, Богенси және Жаргодағы басқа ағылшын жасақтарымен қосылды. Француз командирлерінің кейбіреуі ағылшын армиясын сол жерде талқандау үшін шабуыл жасауға ұсыныс жасады. Жанна д'Арк, жексенбі күні болғандықтан, бұған тыйым салғаны хабарланды.
With the Tourelles complex taken, the English had lost the south bank of the Loire. There was little point of continuing the siege, as Orléans could now be easily re supplied indefinitely. On the morning of 8 May the English troops on the north bank, under the command of the Earl of Suffolk and Lord John Talbot, demolished their outworks and assembled in battle array in the field near St. Laurent. The French army under Dunois lined up before them. They stood facing each other immobile for about an hour, before the English withdrew from the field and marched off to join other English units in Meung, Beaugency and Jargeau. Some of the French commanders urged an attack to destroy the English army then and there. Joan of Arc reportedly forbade it, on account of it being Sunday.
Салдары
Ағылшындар өздерін жеңілген деп санамады. Олар Орлеанның өзінде ауыр үлкен шығынға ұшырап, үлкен қайыпты бастан өткергенмен, Орлеан аймағының қоршаған периметрі – Богенси, Мюнг, Янвилл, Жаржо – әлі де олардың бақылауында болды. Шындығында, ағылшындар Орлеанды қоршауды қайта ұйымдастырып, жақын арада қайтадан бастауға мүмкіндік алды, бұл жолы, мүмкін, сәттірек болатын, себебі көпір қазір жөнделген еді, сондықтан шабуылға көбірек бейімделген. Сол күні (8 мамыр) Саффолктың басты міндеті – ағылшын әскерлерінің қалған бөлігін сақтап қалу болды. Француз командирлері мұны жақсы түсінді, ал Жанна одан кем түсінді. Орлеаннан шығып, ол 13 мамырда Тур қаласының сыртында Дофин Карлмен кездесіп, жеңісін баяндады. Ол дереу солтүстік-шығысқа қарай Шампанға, Реймске қарай жорық жасауға шақырды, бірақ француз командирлері алдымен ағылшындарды Луарадағы қауіпті бекіністерінен тазалау керектігін білді. Бірнеше аптадан кейін, демалыс және күш жинаудан кейін Луара науқаны басталды. Жанна д'Арк туы астында қызмет етуге құштар еріктілер мен жабдықтар француз армиясын толықтырды. Тіпті, бұрыннан безген констебль Артур де Ричмонтқа да науқанға қатысуға рұқсат берілді. Жаржо (12 маусым), Мюнг (15 маусым) және Богенси (17 маусым) қалаларындағы қысқаша қоршаулар мен шайқастардан кейін Луара қайтадан француз қолына көшті. Джон Талбот басқаратын Парижден келген ағылшын күшін Патай шайқасында (18 маусым) жеңіске ұшыратты, бұл француз әскерлерінің жылдардан бергі алғашқы маңызды жеңісі болды. Осы жорықта ағылшын қолбасшылары Саффолк графы мен лорд Талбот тұтқынға алынды. Содан ғана француздар Жаннаның Реймске аттану туралы өтінішіне жауап беруге жеткілікті сенімділікке ие болды. Кейбір дайындықтардан кейін Реймске жорық 29 маусымда Гьеннен басталды, Дофин Карл Жанна мен француз армиясын Шампанның қауіпті Бургундиялық аймағы арқылы ертіп жүрді. Оксер (1 шілде) қақпаларын жауып, оларға кіруден бас тартса, Сен-Флорентин (3 шілде) және Троя (11 шілде), сондай-ақ Шалон-сюр-Марн (15 шілде) біраз қарсылық көрсеткеннен кейін берілді. Олар келесі күні Реймске жетіп, 17 шілдеде 1429 жылы Дофин Карл Жаннаның қасында Францияның Карл VII королі ретінде тағайындалды.
The English did not consider themselves beaten. Although they had suffered a setback and immense losses at Orléans itself, the surrounding perimeter of the Orleanais region – Beaugency, Meung, Janville, Jargeau – was still in their hands. Indeed, it was possible for the English to reorganize and resume the siege of Orléans itself soon after, this time perhaps with more success, as the bridge was now repaired, and thus more susceptible to being taken by assault. Suffolk's priority that day (8 May) was to salvage what remained of the English forces. The French commanders realized as much, Joan less so. Leaving Orléans, she met the Dauphin Charles outside of Tours on 13 May to report her victory. She immediately called for a march northeast into Champagne, towards Reims, but the French commanders knew they had to first clear the English out of their dangerous positions on the Loire. The Loire Campaign began a couple of weeks later, after a period of rest and reinforcement. Volunteers of men and supplies swelled the French army, eager to serve under Joan of Arc's banner. Even the ostracized constable Arthur de Richemont was eventually permitted to join the campaign. After a series of brief sieges and battles at Jargeau (12 June), Meung (15 June) and Beaugency (17 June), the Loire was back in French hands. An English reinforcement army rushing from Paris under John Talbot was defeated at the Battle of Patay shortly after (18 June), the first significant field victory for French forces in years. The English commanders, the Earl of Suffolk and Lord Talbot, were taken prisoner in this campaign. Only thereafter did the French feel safe enough to accede to Joan's request for a march on Reims. After some preparation, the march on Reims began from Gien on 29 June, the Dauphin Charles following Joan and the French army through the dangerous Burgundian occupied territory of Champagne. Although Auxerre (1 July) closed its gates and refused them entry, Saint Florentin (3 July) yielded, as did, after some resistance, Troyes (11 July) and Châlons sur Marne (15 July). They reached Reims the next day and the Dauphin Charles, with Joan at his side, was finally consecrated as King Charles VII of France on 17 July 1429.
Мұра
Орлеан қаласы қоршаудың аяқталуын жыл сайынғы фестивальмен тойлайды, онда заманауи және ортағасырлық элементтермен қатар, толық қару-жарақпен атқа отырған Жанна д'Арк бейнесіндегі әйел де болады. 8 мамырда Орлеан қоршаудың аяқталуын және V Е күнін (Еуропадағы Жеңіс күні, нацистік Германияның Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтау үшін одақтастарға бас ию күні) бірдей атап өтеді.
The city of Orléans commemorates the lifting of the siege with an annual festival, including both modern and medieval elements and a woman representing Joan of Arc in full armor atop a horse. On 8 May Orléans simultaneously celebrates the lifting of the siege and V E Day (Victory in Europe, the day that Nazi Germany surrendered to the Allies to end World War II in Europe.)