Кіріспе

Ағылшын суретшісі (1889–1946)

Кристофер Ричард Уинн Невинсон (13 тамыз 1889 – 7 қазан 1946) – ағылшын суретшісі, пейзаж суретшісі, эчер және литограф, Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал соғыс суретшілерінің бірі. Ол көбінесе C. R. W. Невинсон инициалдарымен, сондай-ақ Ричард деп те аталады. Невинсон Генри Тонкс басшылығымен Слэйд өнер мектебінде Стэнли Спенсер және Марк Гертлермен бірге оқыды. Слейдтен кеткен соң Невинсон итальяндық футуристердің жетекшісі Маринеттимен және қысқа ғұмырлы «Бүлікші өнер орталығын» құрған радикалды жазушы және суретші Уиндем Льюиспен дос болып кетті. Бірақ Невинсон Льюис пен басқа «бүлікші» суретшілермен қарым-қатынасы нашарлады, ол олардың есімдерін футуристік қозғалысқа тіркеген кезде. Льюис дереу Невинсонды шеттетумен авангардтық суретшілер мен жазушылар тобы – Вортицистерді құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Невинсон «Достардың жедел жәрдем бөлімшесіне» қосылды және француз және британдық жаралы әскерлерге көмектесу кезінде қатты мазаланды. Денсаулығына байланысты ол қысқа ғана уақыт ерікті көмекші жүргізуші болып қызмет еткеннен кейін Ұлыбританияға оралды. Кейін Невинсон Корольдік армияның медициналық корпусында ішкі қызметке ерікті болып тіркелді. Ол осы тәжірибелерін футуризмнің машиналық эстетикасы мен кубизмнің ықпалымен жасалған күшті суреттер сериясының тақырыбы ретінде пайдаланды. Оның әріптесі Уолтер Сикерт сол кезде Невинсонның «Митральль» картинасы «сурет тарихындағы соғыс туралы ең беделді және шоғырланған мәлімдеме болып қалады» деп жазды. 1917 жылы Невинсон ресми соғыс суретшісі болып тағайындалды, бірақ ол қазіргі заманғы соғыстың қасіреттерін бейнелеу үшін модернистік стильдерді жеткіліксіз деп санады және көбірек реалистік стильде сурет салды. Батыс майданға жасаған қысқа сапарлар негізінде жасалған Невинсонның Бірінші дүниежүзілік соғыстың кейінгі суреттері, Англиядағы ең танымал жас суретшілердің бірі болуына көмектескен бұрынғы туындыларының күшті әсерінен мүлдем айырылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Невинсон Америка Құрама Штаттарына сапар шегіп, Нью-Йорктің бірнеше әсерлі суреттерін жасады. Алайда, оның соғыс тәжірибесімен мақтанып, оны әстеулегені, депрессиялық және өршіл мінезі АҚШ және Ұлыбританияда оған көптеген жаулар жасады. 1920 жылы сыншы Чарльз Льюис Хинд Невинсон туралы былай деп жазды: «Отыз бір жасында ең көп талқыланған, ең табысты, ең үміткер, ең құрметтелген және ең жек көрінетін британдық суретшілердің қатарында болу – бұл үлкен жетістік».

Ерте өмір

Кристофер Ричард Уинн Невинсон Хэмпстедте дүниеге келді. Ол соғыс тілшісі және журналист Генри Невинсонның және сайлау құқығы үшін күрескен жазушы Маргарет Невинсонның екі баласының бірі және жалғыз ұлы еді. Достары оны әрқашан Ричард деп атады. Шрусбери мен Уппингхемде білім алған Невинсон Сент-Джонс Вуд өнер мектебінде оқыды. Август Джонның туындыларын көргеннен кейін, ол Лондон университетінің колледжінің бөлігі – Слэйд өнер мектебінде оқуға түсті. Оның құрбыларының арасында Марк Гертлер, Стэнли Спенсер, Пол Нэш, Максвелл Гордон Лайтфут, Адриан Аллинсон және Дора Каррингтон болды. Гертлер біраз уақыт бойы оның ең жақын досы және ықпалы болды, олар қысқа мерзімге «Нео-примитивтер» деп аталған топты құрды, олар ерте Ренессанс өнерінен үлкен әсер алды. Гертлер мен Невинсон екеуі де Каррингтонға ғашық болғаннан кейін аралары суытылды. Слейдте оқығанда, Невинсонға сурет салу профессоры Генри Тонкс көркемдік мансапты ойластырудан бас тартуға кеңес берді. Бұл екеуінің өмір бойына қарым-қатынастарын нашарлатуына және Невинсонның өзін қудалап жатыр деген сезіміне алып келді, ол Тонкс оған қарсы бірнеше қиялданған қастандықтардың артында тұрғанын жиі айыптады. Ол сонымен қатар «Русский круг» көрмесіне де қатысты. Парижде ол Владимир Ленинмен және Пабло Пикассомен кездесті, Амедео Модильянимен бір студияда жұмыс істеді, кубизммен танысты, сондай-ақ итальяндық футуристер Маринетти мен Джино Северинимен танысты. Лондонға оралғанда ол радикал жазушы және суретші Уиндэм Льюиспен достық қарым-қатынас орнатты. Уиндэм Льюис Эдвард Уодсворт пен Езра Паундты қамтитын, қысқа ғұмырлы «Бүлікші өнер орталығын» құрғанда, Невинсон да қосылды. 1914 жылғы наурызда ол Лондон тобының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. 1914 жылғы маусымда ол Маринеттипен бірге бірнеше британдық газеттерде «Ағылшын футуризмі» манифестін жариялады. Невинсон әкесімен және басқа да еріктілермен бірге жараларды таңуға, жайлауды тазартуға және дезинфекциялауға көмектесті, оны тұруға жарамды етуге кірісті. Кейін Невинсон «Шамблз» оқиғасын «Доктор» және «Ла Патри» атты екі картинасында бейнеледі. Француз билігі жағдайды бақылауға алғаннан кейін, Невинсон жедел жәрдем жүргізушісі болып қайта тағайындалды. Невинсон бұл уақытты жедел жәрдем жүргізушісі ретінде, әсіресе өзінің жарнамалық материалдарында, жиі көрсетсе де, ол бір апта ғана осы қызметте болды, себебі нашар денсаулығына байланысты көлікті басқаруға күші жетпеді. Әкесі оны шетелге жібермейтіндігіне кепілдік бергеннен кейін, Невинсон Корольдік армияның медициналық корпусына қарапайым сарбаз ретінде қатысты және 1915 жылдың қалған бөлігін Уандсворттағы Үшінші Лондондық бас ауруханасында жұмыс істеді. «Ла Митральюза» картинасына болған реакция Лестер галереясын Невинсонға 1916 жылғы қазан айында жеке көрме ұйымдастыруға итерді. Көрме сыншылар мен көпшілік тарапынан мақұлданып, барлық туындылары сатылды. Майкл Садлер үш картина сатып алды, Арнольд Беннетт «La Petrie» алды, ал сэр Альфред Монд Дюнкеркте неміс ұшағынан тасталған бомбадан қаза тапқан баланы бейнелейтін «Taube» картинасын сатып алды. Көрмеге бірнеше танымал жазушылар мен саясаткерлер келді, ол баспасөзde кеңінен жарияланды және Невинсон белгілі бір деңгейде танымал болды. Бірақ ол көп ұзамай Аррастың жанындағы 4-ші жаяу әскер дивизиясына ауысты. Содан кейін ол майдан бойында кеңінен саяхаттап, алдыңғы бақылау бекеттері мен артиллериялық батареяларды аралады. Ол Корольдік әуе күштерімен ұшып, зениттік оққа түсті. Бір түнді Сомманың үстіндегі бақылау шарларында өткізді. Бір күні алға қарай бет алғанда, жаудың оғынан бір сағаттай тығырылған. Ипрге рұқсатсыз сапар жасағаны үшін Невинсонға сөгіс берілді, бұл оның бейхабар екенін көрсететін репутациясын арттырды. Содан кейін ол жеті ай бойы Хэмпстедтегі студиясында майданнан әкелген эскиздерін аяқтаумен айналысты. Ақпарат департаментінің бірнеше өкілдері студияға келіп, жаңа туындыларына наразылық білдіре бастады. Невинсон енді жеке тұлғаларға, батырлық қасиеттерін көрсететін адамдарға немесе соғыстың құрбандарына назар аударды. Ол шектеулі түстер палитрасын қолдана отырып, кейде тек саз қоңыр немесе хаки түстерін ғана қолдана отырып, реалистік стильде сурет салды. 1916 жылғы көрмесінде Невинсон реалистік туындылармен қатар кубистік және футуристік техникаларды қолданған жұмыстарды көрсеткен болса, 1918 жылғы көрмесіндегі барлық туындылар стилі мен композициясы бойынша реалистік болды.

Еске алу залы комиссиясы

1918 жылы Невинсон бірқатар келіссөздерден кейін Ұлыбритания Соғыс ескерткіштері комитеті үшін жұмыс істеуге келісті. Оған екінші лейтенант шенімен құрметті тапсырыс берілді, бірақ ол медициналық комиссиядан босатылуын жоғалтудан қорқып, бас тартты. Батыс майданға демалыс күндері қысқа сапар ұйымдастырылды, бірақ тапсырыссыз Невинсонның барған жеріне бірге сүйемелдеуші керек болды және оның қозғалысы шектелді. Невинсон Франциядағы өзіне тағайындалған әскери күзетшімен тез арада келіспеді және ол сурет салғысы келген жараланғандар қабылдау орталықтарына баруға рұқсат алмағанын мәлімдеді. Бұл Невинсон салған ең ірі картинасы – «Соғыс егініне» негіз болды. Ол 1919 жылдың ақпанында аяқталды, ал Невинсон 2 сәуірде студиясында көптеген сыншылар мен журналистерге картинаны «жеке көрсете» ұйымдастырды. Бұл оң пікірлерге, әсіресе Daily Express газетінде, әкелсе де, картинаның тым қайғылы болғандықтан жұрттан жасырылып отырғаны туралы мақалалар да жарық көрді. Ол осы мәселеге кінәлі деп санайтындардың барлығына қарсы жалақорлық науқанын бастады. Невинсонның наразылығының себебі түсініксіз болғанымен, ол салдарына ие болды: ол көрмені ұйымдастыру комитетінің мүшесі болған Мьюрхед Боунмен достығын үзді, Императорлық соғыс мұражайын онымен жұмыс істеуге күдікпен қарады және Невинсонның өзі соғыс суреттеріне деген құрметті жоғалтты. Невинсон Нью-Йоркті модернистік стильде бейнелеген алғашқы суретші болғанын айтты, бірақ шындығында Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін бірнеше британдық авангардист суретшілері қалада сурет салған. 1919 жылдың мамырында Невинсон Америкада болғанда Кэтлин Невинсон ұл туды, бірақ бала көп ұзамай қайтыс болды және әкесі Ұлыбританияға оралмас бұрын оны көре алмады. Невинсонның соғыс тәжірибесі туралы мақтан тұтуы мен асыра сілтеулері, сондай-ақ депрессивті және өршіл мінезі оған АҚШ және Ұлыбританияда көптеген жау жаратты. Блумсбери тобының Роджер Фрай оның ең қатал сыншысы болды. 1920 жылы сыншы Чарльз Льюис Хинд Невинсонның соңғы туындыларының көрмесіне арналған каталогқа кіріспесінде былай деп жазды: «Отыз бір жасында ең көп талқыланған, ең табысты, ең үміткер, ең құрметті және ең жек көрінетін британдық суретшілердің қатарында болу – бұл үлкен жетістік». 1930 жылдары Невинсон Лондон, Париж және Нью-Йорк қалаларының бірнеше көріністерін салған туындылары жақсы қабылданды. Олардың ең танымалдарының бірі – 1937 жылғы «The Strand by Night». Сол жылы ол Король Георг VI мен Королева Елизаветаның тәж кию рәсімін көрсеткен Radio Times журналының мұқабасын да суреттеді. Соғыстан кейінгі туындылары көбінесе табиғатты стильдегі пейзаждарды қамтыды. Невинсонның күн сәулесіндегі пейзаж дизайны 1933 жылы Cadbury's компаниясы өткізген «Танымал суретшілер» конкурсының жеңімпаздарының бірі болды және Лондонның Leicester Galleries галереясында көрсетілді. 1932 және 1933 жылдары салған үлкен «ХХ ғасыр» картинасында фашизм мен нацизмге қарсы күресу үшін футуристік тәсілдер қолданылды. Невинсон 1938 жылы Құрмет легионының офицері атағымен марапатталды және 1939 жылы Корольдік академияның мүшесі болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда британ үкіметі Соғыс суретшілерінің кеңесші комитетін (WAAC) құрды және Кеннет Кларкты оның төрағасы етіп тағайындады. Кларк пен оның арасындағы жаулыққа қарамастан, Невинсон WAAC-тан тапсырыс алмағанына көңіл көшін жоғалтты. 1940 жылдың желтоқсанында ол WAAC-қа үш картина ұсынды, бірақ олар да қабылданбады. Ол Лондон шабуылы кезінде санитар болып жұмыс істеді, осы уақытта оның өзінің студиясы мен Хэмпстедтегі отбасылық үйіне бомбалар түсті. Одан кейін көп ұзамай инсульт оның оң қолын қозғалтпайтын етті және сөйлеу қабілетін бұзды. Ол WAAC-та кіші кеңсе қызметкері лауазымына үміттенді, бірақ одан бас тартты. Невинсон сол қолымен сурет салуды үйреніп, 1946 жылдың жазында Корольдік академияда үш картинасын көрсетті. Ол әйелі Кэтлиннің көмегімен мүгедектер коляскасында бұл көрмеге қатысты, бірақ бірнеше айдан кейін елу жеті жасында қайтыс болды.