Кіріспе
Британдық суретші (1895–1980) – суретші, портретші және соғыс суретшісі, 1895–1980 жылдары өмір сүрген.
the figure, portrait and war painter who lived 1895–1980
William Patrick Roberts (5 June 1895 – 20 January 1980) was a British artist. In the years before the First World War Roberts was a pioneer, among English artists, in his use of abstract images. In later years he described his approach as that of an "English Cubist". In the First World War he served as a gunner on the Western Front, and in 1918 became an official war artist. Roberts's first one man show was at the Chenil Gallery in London in 1923, and a number of his paintings from the twenties were purchased by the Contemporary Art Society for provincial galleries in the UK. In the 1930s it could be argued that Roberts was artistically at the top of his game; but, although his work was exhibited regularly in London and, increasingly, internationally, he always struggled financially. This situation became worse during the Second World War – although Roberts did carry out some commissions as a war artist. Roberts is probably best remembered for the large, complex and colourful compositions that he exhibited annually at the Royal Academy summer exhibition from the 1950s until his death. He had a major retrospective at the Tate Gallery in 1965, and was elected a full member of the Royal Academy in 1966. There has recently been a revival of interest in the work of this artist who always worked outside the mainstream.
Уильям Патрик Робертс (5 маусым 1895 – 20 қаңтар 1980) – британдық суретші. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Робертс ағылшын суретшілері арасында абстрактілі бейнелерді қолдануда алғашқылардың бірі болды. Кейінірек ол өзінің көзқарасын «ағылшын кубисі» деп сипаттады. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол Батыс майданында артиллерияшы болып қызмет етті және 1918 жылы ресми соғыс суретшісі атанды. Робертстің алғашқы жеке көрмесі 1923 жылы Лондондағы Ченил галереясында өтті, ал 1920-шы жылдардағы оның көптеген картиналарын Ұлыбританиядағы провинциялық галереялар үшін Қазіргі заманғы өнер қоғамы сатып алды. 1930-шы жылдары Робертс өнерінің шыңында болды деуге болады; бірақ оның туындылары Лондонда және халықаралық деңгейде үнемі көрсетілсе де, ол әрқашан қаржылық қиындықтарға тап болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жағдай одан да нашарлады, бірақ Робертс соғыс суретшісі ретінде бірқатар тапсырмаларды орындады. Робертс, ең алдымен, 1950-ші жылдардан бастап өмірінің соңына дейін Корольдік академияның жазғы көрмесінде жыл сайын көрсеткен ірі, күрделі және түрлі-түсті композицияларымен танымал. 1965 жылы Тейт галереясында оның ірі ретроспективасы өтті, ал 1966 жылы Корольдік академияның толық құрметті мүшесі болып сайланды. Соңғы кезде осы суретшінің, әрқашан бағыттан тыс жұмыс істеген суретшінің туындыларына қызығушылық жаңадан оянды.
the figure, portrait and war painter who lived 1895–1980
William Patrick Roberts (5 June 1895 – 20 January 1980) was a British artist. In the years before the First World War Roberts was a pioneer, among English artists, in his use of abstract images. In later years he described his approach as that of an "English Cubist". In the First World War he served as a gunner on the Western Front, and in 1918 became an official war artist. Roberts's first one man show was at the Chenil Gallery in London in 1923, and a number of his paintings from the twenties were purchased by the Contemporary Art Society for provincial galleries in the UK. In the 1930s it could be argued that Roberts was artistically at the top of his game; but, although his work was exhibited regularly in London and, increasingly, internationally, he always struggled financially. This situation became worse during the Second World War – although Roberts did carry out some commissions as a war artist. Roberts is probably best remembered for the large, complex and colourful compositions that he exhibited annually at the Royal Academy summer exhibition from the 1950s until his death. He had a major retrospective at the Tate Gallery in 1965, and was elected a full member of the Royal Academy in 1966. There has recently been a revival of interest in the work of this artist who always worked outside the mainstream.
Алғашқы жылдар
Робертс 1895 жылдың 5 маусымында Лондонның Ист-Эндінде жұмысшы отбасында дүниеге келді. Оның отбасы сол кезде Хакнидегі 44 Блэкстоун-роудта тұрды, әкесі ағаш шебер болған; кейіннен олар 4 Бланшард-роудқа (1898 жылдың қазанында) және 20 Лондон Филдс Вест-Сайдқа (1911 жылдың сәуірінде) жақын жерге көшті. Робертс ерте жасынан-ақ сурет салуға ерекше дағдысын көрсетті, оған ата-анасы мен мектеп мұғалімдері қолдау көрсетті. 14 жасында мектепті бітіріп, сэр Джозеф Каустонның жарнама фирмасында оқушылыққа түсті, плакат суретшісі болуды жоспарлады. Ол Лондондағы Сент-Мартин өнер мектебінде кешкі сабақтарға қатысып, Лондон округі кеңесінің стипендиясын жеңіп алды, бұл оны оқушылық міндеттемесінен босатты. 1911 жылы Слэйдке қабылданды, онда Генри Тонкс пен Уилсон Стирден сабақ алды. Слэйдтегі құрбыларының арасында Дора Каррингтон, Марк Гертлер, Пол Нэш, Кристофер Невинсон, Стэнли Спенсер, Дэвид Бомберг және Бернард Менинский сияқты дарынды жас студенттер болды. Слэйдте сурет салудың маңыздылығына және композицияның дұрыс құрылымына жасалған баса назар Робертстің кейінгі туындыларына әсер етті. 1912 жылы ол Слэйдтің Мелвилл Неттлшип сыйлығын «Фигуралық композиция» үшін жеңіп алды.
Ағылшын кубигі
Робертс постимпрессионизм мен кубизмге қызығушылық танытты, бұл қызығушылықты оның Слейдтегі достық қарым-қатынасы (әсіресе Бомбергпен), сондай-ақ 1913 жылы Слейдтен кеткеннен кейін Франция мен Италияға саяхаттауы күшейтті. Кейін 1913 жылы ол Роджер Фрайдың «Омега» шеберханасына аптасына үш күні жұмыс істеуге қатысты. «Омега» төлеген бір реттік он шиллинг оған «Улисс қайтып оралуы» сияқты күрделі кубистік стильдегі суреттер жасауға мүмкіндік берді (қазір Ноттингемдегі Касл мұражайы мен өнер галереясының қорында сақталады). «Омегадан» кеткеннен кейін оны Уиндэм Льюис қолдады, ол футуризмге британдық балама құруға тырысып жатқан болатын. Езра Паунд «Вортизм» атауын ұсынды, ал Робертстің туындылары «Вортизм» әдеби журналы «BLAST»-тің екі нөмірінде де жарияланды. Робертс журналдың бірінші нөмірінде жарияланған «Вортицистік манифестке» қол қойды. Робертс өзі осы кезеңдегі жұмысына «кубист» деген сипаттаманы қалайтын. Нью-Йорктегі 1917 жылғы «Пингвин клубының» Вортизм көрмесінде көрсетілген және Джон Куинн сатып алған екі ірі майлы сурет кейіннен жоғалып кетті, бірақ Робертстің «кубистік стилінің» радикалды екенін «Бейне бишісі» (Виктория және Альберт мұражайының қорында сақталады) және жақында қайта табылған «Боксшылар» көрсетеді – екеуі де 1915 жылы «Лондон тобымен» бірге көрсетілді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1916 жылы Робертс Корольдік артиллерия полкіне оқшы ретінде қабылданып, Батыс майданында, Менин жолынан солтүстікке қарай Епр секторында және Аррас қаласында қызмет етті. Шамамен екі жыл әскерде болғаннан кейін, ол Канада соғыс деректері кеңсесіне үлкен көлемді соғыс суретін салуға тапсырыс беру үшін сәтті өтініш білдірді. 1918 жылдың сәуір айында ол ресми соғыс суретшісі ретінде Лондонға оралды, бірақ жұмысы кубистік стильде болмауы керек еді. Тапсырыстың нәтижесі "Ипрдегі алғашқы неміс газы шабуылы" болды – бұл күшті экспрессионистік туынды, қазір Оттавадағы Канада соғыс мұражайында тұрақты түрде қойылған. Робертс кейіннен британдық Ақпарат министрлігінен тапсырыс алды, ол үшін ол "Франциядағы оқ-дәрі қоймасы" (1918–19) суретін салды, ол қазір Императорлық соғыс мұражайының коллекциясында, сонымен қатар фронттағы тәжірибесінен жасаған он екі акварель суреті де бар. Бұл суреттер неміс суретшілері Отто Дикс және Джордж Гросстың ащылығы мен әлеуметтік реализмімен тең тартысады. 1978 жылы Робертс фронттағы тәжірибесі туралы естеліктерін жариялады – "4.5 гаубицалық зеңбірек RFA: Соғысты аяқтау үшін соғыс естеліктері 1914–1918".
1920-шы жылдар
Робертс 1915 жылы оның ағасы Джейкоб Крамер арқылы Сара Крамермен (1900–92) танысқан, ол да Слейдте оқыған. Робертс Сараға майданнан хаттар жазып тұрды, ал соғыс аяқталғаннан кейін олар бірге тұрып, Джон Дэвид Робертс (1919–95) атты ұлдары болды. Олар Фицровияға жалға алынған бөлмелерге көшіп, 1922 жылы үйленді. Робертс Виндэм Льюистің X тобымен көрмеге қатысты, ал Осберт Ситвелл оның ерте меценаты болды. Драмалық кубистік туындыларымен қатар, Робертс талантты портретші де болды. Ол Сараның портреттерін салу арқылы өнер шеберлігін жетілдірді – ол келесі 60 жыл бойы оның моделі және музасы болды. 1923 жылы, Робертс Челсидегі Ченил галереясында жеке көрмеге дайындалып жатқанда, суретші Колин Гилл Робертсті Т. Е. Лоуренспен таныстырды, ол өзінің «Жеті бағаналы даналық» кітабы үшін портреттер сериясын тапсырды. Нақтырақ айтқанда, Виндэм Льюиспен байланысын толығымен үзіп, Робертс бірегей және ерекше көзге түсетін «ағылшын кубизмі» стилін қалыптастырды. Оның шығармаларының тақырыбы Лондонның қалалық өміріне ауысты, «Парктегі мереке» және «Ипподромда» сияқты картиналары Лондон тобымен бірге көрсетілді, ал «Кино» картинасы кейін Тейт галереясы сатып алды. Осы кезеңде оның туындыларының спектрі кеңейді, оның ішінде «Грек мифологиясы [және] Христиан мифологиясы» сахналары да болды, ол айтқандай. Лоуренс «Жеті бағаналы даналық» үшін қосымша иллюстрациялар мен безендірулер тапсырды, сондай-ақ жеке баспалар үшін әдеби портреттер мен мұқаба дизайндарына тапсырыс берді, мысалы, 1927 жылы «Жаңа Coterie» журналы үшін H. E. Бейтстің портреті. Робертстің көптеген картиналарын Қазіргі заманғы өнер қоғамы ірі провинциялық өнер галереяларына сатып алғанының арқасында ол қаржылық тұрақтылықты сақтады. 1925 жылдан бастап ол аптасына бір күн Орталық өнер мектебінде Бернард Меньинскиймен бірге өмірден сурет салу сабағын оқытып, табысын арттырды – ол 1960 жылға дейін осы қызметте болды. 1920-ші жылдардың соңына қарай оның жұмысының реңі азая бастады. Мысалы, «Шаян бақшасы» (1928) және «Шахматшылар» (1929) картиналары әлеуметтік өзара әрекеттесуді жеңілдетіп бейнелейді және сәнді арт-деко стилімен үйлесімді болды.
1930 жылдар
1930 жылдары Робертстің ертерек туындыларының тікбұрышты стилі дөңгелектелген, көбірек мүсіндік көзқараспен алмастырылды. Мысалы, бұл стильдегі өзгеріс Лондонның Ұлттық портрет галереясындағы Джон Мейнард Кейнс пен Лидия Лопокованың екі портретінде көрінеді. Кейнс Лондон суретшілер қауымдастығы арқылы Робертс үшін маңызды демеуші болды, ал Кейнс сатып алған картиналар қазір Кембридж Король колледжінің қорында сақталуда. Робертс Лондон суретшілер қауымдастығынан алған қаржылық қолдауға сынды пікір білдіргенімен, отбасы осы демеусіз қалай күшпен өмір сүретінін көзге елестету қиын. Кейін ол отызыншы жылдарды "экономикалық қиындықтардың жылдары" деп сипаттады. 1930 жылдардың басында "Маскалар" (1934) және "Ойын алаңы" ("Қойнау") (1934–35) сияқты бірнеше көзге түсетін үлкен көлемді туындылар жасалды, екеуі де Карнеги институтында (Питтсбург) және Нью-Йоркте көрмеге қойылды. Отбасының қаржылық жағдайына қарамастан, олар кейде демалысқа шықты: 1930 жылдардың басында алғаш рет Испанияға сапар шекті және Лес Рутиерге шабыттандырған Брайтонға велосипедпен демалысқа барды. Эндрю Хёрд Робертстің осы туындыға француз тіліндегі атауды Фернан Легердің туындыларына сілтеме ретінде қолданған болуы мүмкін деп болжайды, өйткені Легердің "түтік тәрізді" формалары Робертстің суреттерімен кейбір ұқсастықтарды бөліседі.
1940 жылдар
1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Уильям мен Сара Лондоннан Оксфордқа кетті. Робертс жауынгерлік қызметке тым егде жас еді, бірақ "кейбір суреттік үгіт жұмыстарын" істеу мүмкіндігі туралы хабарласты. Ол Соғыс суретшілерінің кеңесші комитетінен ұсынылған шағын тапсырмаларға көңілі тоймады. Дегенмен, ол үйдегі өмірді бейнелейтін екі тапсырманы аяқтады – «Оқ-дәрі зауыты» (1940) және «Азаматтық қорғаныс бас штабының басқару бөлмесі» (1942) – екеуі де қазір Салфорд өнер галереясында сақталады. Уильям мен Сара соғыс жылдарының көп бөлігін Оксфордтың шетіндегі Марстон қаласындағы пәтерде өткізді. Робертс Оксфорд техникалық колледжінде аптасына бір күн оқытушы болып жұмысқа орналасты. Өмірі бойы ол айналасынан шабыттанды, және осы кезеңде салған көптеген акварель суреттерінде Червелл өзені мен жақын жердегі цыған лагерінің ауылдық көріністері бейнеленген. 1946 жылы ол және Сара Лондонға оралып, 14 Сент-Марк-Кресенттегі үйге жатақхана ретінде бөлме жалдады, ол Примроуз-Хилл маңындағы Регент каналына қарап тұрды. Басқа тұрғындар кеткен соң Робертстер қосымша бөлмелерді иеленді, ал ақырында Сараның досының қаржылық көмегімен үйдің барлығын сатып алуға қол жеткізді. Бұл үй олардың өмірінің соңына дейін мекенжайы болды, ал айналасы Робертске шығармашылыққа шабыттандырды. Робертстердің ұлы Джон да оларға қосылды. Ол Лондон университетінің колледжінде физиканы оқыды, содан кейін ақын және гитараны зерттеуші болды. 1948 жылы Робертс Корольдік академияның жазғы көрмесінде алғаш рет өзінің және Сараның «Цыған» деп аталған бас киіміндегі портреттерін көрсетті, және ол қайтыс болғанға дейін әр жыл сайын көрмеге қатысты.
Корольдік академия және "Вортекс кітапшалары"
1950 жылдары британдық өнер абстрактілілікке қарай бет бұрған кезде Робертстің туындылары көнеріп қалғандай сезіну қаупі туды. Робертс Корольдік академияны көрмеге қатысу мүмкіндігі ретінде қайта қарастырды, себебі ол абстракциядан гөрі реалистік өнерге көбірек қызығушылық танытқан, көп және алуан түрлі жұртшылықты, сондай-ақ баспасөз назарын тартты. Осы сәттен бастап Робертстің жылдық үлесі көлемділігімен, түс қолданысымен және драматизммен ерекшеленіп, айқын сезімді қоздырды. "Әйелдің азғырылуы" (1951), "Шөлдегі бүлік" (1952) және "Венераның дүниеге келуі" (1954) туындылары Корольдік академияның қабырғаларын безендіріп, баспасөз бен жұртшылық арасында кеңінен талқыланды. Робертс енді жаңа демеуші алды – Эрнест Купер, ол Лондон денсаулық орталығының атымен денсаулық тағамдарының желісін басқарды. Купер осы суреттердің көп бөлігін сатып алумен қатар, Робертске пошта арқылы тапсырыс беру каталогтары мен нұсқаулықтарға иллюстрациялар жасауды тапсырды. 1956 жылы Тейт галереясы "Уиндхэм Льюис және Вортизм" атты көрме ұйымдастырды, онда Льюиске арналған 150 жұмыс және оның замандастарының шағын таңдамасы көрсетілді, бұл "оның өзінің әсерінің замандастарына тигізген дереу әсерін көрсетуге" бағытталған еді. Робертс каталогтың "басқа Вортисттер" деп белгіленген суретшілердің Льюиске тәуелді екенін ұғындыратынына ренжіді және "Вортекс памфлеттері" сериясын жариялады, онда ол көрмеге, каталогқа, баспасөз жариялымына және Тейт галереясының директоры Джон Ротенштейннің "Современный английский живопись" (Modern English Painters) кітабындағы өзінің мансабына жасаған сипаттамаға қарсы шықты. Бұрынғы сатиралық туындылардың нысаналарында Уолтер Сикерт және Роджер Фрай болды. Өзінің туындыларын насихаттау үшін ол "1913-1920 жылдардағы ерте абстрактілі және кубистік жұмыстар" (Лондон, 1957) атты кітабын шығарды, бұл оның суреттерінің көшірмелерінен тұратын сериялардың біріншісі болды және сәл poleмикалық кіріспе сөздермен жазылған еді.
Кейінгі тану
1958 жылы Робертс Корольдік академияның мүшесі болып сайланды, ал екі жылдан кейін, 65 жасқа толғанда, Орталық мектепте аптасына бір күн оқыту қызметінен зейнеткерлікке шықты. Дегенмен, оның келесі он бес жылдағы шығармашылық өнімі өте жоғары болды. 1961 жылы Калуст Гүлбенкян қоры оны «көркемдік жетістіктері мен британдық сурет өнеріне қосқан үлкен үлесі үшін» марапаттады. Сол жылы ол «1915 жылғы көктемдегі Эйфель мұнарасының жанындағы қонақжайдағы Вортикистер» (1962 жылы аяқталды; қазір Тейт галереясында) картинасын салуды бастады – бұл 1915 жылғы Вортикистердің шулы жиынының ностальгиялық естелігі, Робертстің «Вортекс жарияламалары» даулы оқиғасынан кейін жағдайды жақсартуға жасаған әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін. Ұлыбританияның Өнер кеңесі ұйымдастырған және Рональд Аллей басқарған оның туындыларының кең ауқымды ретроспективалық көрмесі 1965 жылы Тейт галереясында ашылды, ал оның кіші нұсқасы Ньюкасл мен Манчестерде де көрсетілді. Сол жылы Робертске Ұлыбритания Орденінің офицері (OBE) тағайындалуы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Алайда, 1966 жылы Корольдік академияның толық құрметті мүшесі болып сайлануына қуанды. Әртүрлі тақырыптармен айналысып жүргенімен, Робертс өзінің портреттерін салуға ерекше қызығушылық танытты, және оның көптеген автопортреттері 1984 жылы Ұлттық портрет галереясында қойылды. Робертс көбінесе усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, жабық мінезді адам ретінде сипатталды және журналистермен сұхбаттасуға өте күдікпен қарады, әсіресе ол онымен кездескен Observer газетінің тілшісі оның өнерінен гөрі қарапайым тұрмысына көбірек назар аударған мақала жариялағаннан кейін. «Бұл қандай сыншы, менің суреттерімді сынға алып, оның орнына газ плитасы мен ас үстеліме сын айтады?» деді ол. 1974 жылы Ричард Корк ұйымдастырған «Вортизм және оның жақтастары» көрмесі Робертстің топтағы маңызды рөлін көрсетті; алайда, Корк одан сұхбат алуға тырысқанда Робертс көмектеспеді. Күтпегендей, сексенінші жылдары Робертстің сурет салу шеберлігі нашарлады, бірақ ол өмірінің соңына дейін жұмыс істей берді – «Есене саяхаты» картинасы оның қайтыс болған күні (20 қаңтар 1980 жыл) сурет салу тақтасына ілінген еді.
Оның мүлкінің тағдыры
Сара Робертс 1992 жылы қайтыс болды, ал оның және Уильямның ұлы Джон екі жарым жылдан кейін, мұрагерлік құқығын ресімдемей қайтыс болды. Джон отбасылық үйін, 14 St Mark's Crescent мекенжайындағы үйді "үй-мұражай" ретінде ұйымдастырды, онда достарына әкесінің суреттерінен жасалған алмасатын көрме ұсынылды. Оның қайтыс болған кезде үйде шамамен 475 сурет және эскиз болғандығы анықталды, ал Тейт галереясы оларды қауіпсіз сақтау үшін қабылдауға келісті. 2004 жылы The Guardian газеті Джонның мүлкін басқаратын Қаржы Солиситорының Эндрю Хердтың кураторлық еткен, Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Хаттон галереясы мен Шеффилдтегі Грейвс өнер галереясындағы Робертстің жеке көрмесіне суреттерді беруден бас тартқаны туралы хабарлағанда, бұл туындылардың тағдырына алаңдаушылық туды. Содан бері коллекция сақталды, оның 117 туындысы мұра салығы орнына Тейтке берілді, ал Тейт мұрагерлік талаптары аяқталғанға дейін қалған бөлігін сақтап, олар да Тейт коллекциясына қосылады. Тейтке берілген эскиздердің бір бөлігі 2012–13 жылдары Tate Britain-де көрсетілді. 2004 жылы Эндрю Гиббон Уильямс жазған «Уильям Робертс: ағылшын кубисі» атты суретші туралы стандартты монография жарық көрді. 1998 және 2015 жылдар аралығында Уильям Робертс қоғамы Робертстің туындыларын бағалауға және насихаттауға үлкен үлес қосты, 2002 жылы тіркелген қайырымдылық ұйымы ретінде құрылып, тұрақты хабарламалар мен мерзімік брошюралар жариялады. 2003 жылы «Англия мұрасы» 14 St Mark's Crescent мекенжайындағы үйге ескерткіш тақта орнатты. «Уильям Робертс: Суретшінің үйі» атты қысқаметражды фильм YouTube желісінде қолжетімді. 2007 жылы Паллант Хаус галереясы Саймон Мартиннің кураторлығымен «Уильям Робертс: Англия ойын-сауықта» атты көрме ұйымдастырды. 2011 жылы Лондондағы Sotheby's аукционында Evill/Frost коллекциясы сатылып, Робертстің туындыларына бұрын-соңды болмаған жоғары бағалар қойылды, ал келесі жылы «Шахматшылар» (1929–30) суреті де Sotheby's аукционында 1 миллион фунт стерлингтен астам бағаға сатылды.