Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Крикет терминологиясы
Cricket terminology
Крикетте, батыршының иннингі қарсы команданың әрекетімен аяқталғанда шығарылым орын алады. Басқа терминдер: батыршының аут болуы, батырлық жасайтын команданың қақпадан айырылуы және алаңдағы команданың қақпа алуы. Доп өлі болады (яғни, сол тапсырыстан кейін қосымша ұпай жинау мүмкін емес), ал шығарылған батыршы командасының қалған иннингтері үшін ойын алаңын тастап, оның орнына командаласы келеді. Команданың иннингі он бір ойыншының он бірі шығарылса аяқталады. Ойыншылар жұппен ойнайтындықтан, тек бір батыршы қалғанда команда одан әрі ойнай алмайды. Бұл батырлық жасайтын команданы толық шығару (all out) деп аталады. Батыршыны шығарудың ең көп кездесетін әдістері (жиілігінің төмендеу ретімен): ұстау, боулингпен шығару, викет алдындағы аяқ, жүгіру және тұншықтыру. Олардың ішінде, викет алдындағы аяқ және тұншықтыру әдістері боулингпен шығару және жүгіру әдістерінің ерекше жағдайлары ретінде қарастырылуы мүмкін. Шығарудың көптеген әдістері заңсыз тапсырыс (яғни, кең немесе бос доп) немесе кейбір жарыстарда бос доптан кейін берілетін тегін соққы кезінде қолданылмайды. Шығарудың жалпы әдістерінің ішінде, тек "жүгіру" әдісі кез келген тапсырыс кезінде орын алуы мүмкін.
In cricket, a dismissal occurs when a batter's innings is brought to an end by the opposing team. Other terms used are the batter being out, the batting side losing a wicket, and the fielding side taking a wicket. The ball becomes dead (meaning that no further runs can be scored off that delivery), and the dismissed batter must leave the field of play for the rest of their team's innings, to be replaced by a team mate. A team's innings ends if ten of the eleven team members are dismissed. Players bat in pairs so, when only one batter remains who can be not out, it is not possible for the team to bat any longer. This is known as dismissing or bowling out the batting team, who are said to be all out. The most common methods of dismissing a batter are (in descending order of frequency): caught, bowled, leg before wicket, run out, and stumped. Of these, the leg before wicket and stumped methods of dismissal can be seen as related to, or being special cases of, the bowled and run out methods of dismissal respectively. Most methods of dismissal do not apply on an illegal delivery (i. e. a wide or no ball) or on the free hit delivery that follows a no ball in certain competitions. Among the common methods of dismissal, only the "run out" dismissal can occur during any type of delivery.
Мақсаты
Соққышы шығарылғаннан кейін, ол сол иннингсте енді ешқандай ұпай жинамайды; сондықтан, соққышыларды шығару – бұл алаңдағы команданың иннингсте жиналған ұпай санын бақылау және соққышылар командасының мақсатты ұпайға жетуіне немесе келесі иннингсте алаңдағы командаға үлкен есеп беруіне кедерес келтіру тәсілі. Бұған қоса, Тест және бірінші сыныптық крикетте, жеңіске жету үшін, әдетте, алаңдағы соңғы команда қарсыластың соңғы иннингсте он ойыншысын шығаруы керек (егер бір немесе бірнеше соққышылар жарақат алып, алаңға шыға алмаса немесе алаңнан тыс болса).
Once dismissed, a batter cannot score any more runs in that innings; thus, dismissing batters is a way for the fielding side to control the number of runs scored in an innings, and prevent the batting side from either achieving their target score or posting a large total for the fielding side to follow in the next innings. Additionally, in Test and first class cricket, it is usually necessary for the side fielding last to dismiss ten players of the opposing team in their final innings to achieve victory (unless one or more of the batters have retired hurt or absent and are unable to take the field).
Сауда-саттық
Көбінесе, ойыншыны алаңнан шығару туралы шешімді ойыншылардың өзі қабылдайды; демек, егер шығару айқын болса, соққышы төрешінің бұйрығын күтпей, өз еркімен алаңнан кетеді. Егер соққышы мен алаңдағы ойыншылар арасында дау туса, алаңдағы ойыншылар төрешіге жүгінуі керек, ол соққышының аут екенін немесе еместігін анықтайды. Бәсекелі крикетте көптеген қиын ұстау және LBW жағдайларын төреші шешеді; егер соққышы мұндай жағдайда өзінің аут екенін мойындап, төрешінің шешімін күтпей кетсе, бұл "өз еркімен кету" деп аталады және құрметті, бірақ көбінесе дау тудыратын әрекет саналады. Егер төреші соққышын қателікпен алаңнан шығарғанына көз жеткізсе, ол соққышы алаңнан кетпесе, оны қайтадан алаңға шақыра алады. Мысалы, 2007 жылы Англия мен Үндістан арасындағы Лордс тестілік матчында Кевин Питерсен бастапқыда қатарынан ұсталған болып есептелді, бірақ телеарнада көрсетілген қайта ойнатуда доп Махендра Сингх Дхони ұстағанға дейін секіріп кеткені анықталған соң, төреші шешімін кері қайтарды.
By convention, dismissal decisions are handled primarily by the players; thus, if the dismissal is obvious the batter will voluntarily leave the field without the umpire needing to dismiss them. If the batter and fielding side disagree about a dismissal then the fielding side must appeal to the umpire, who will then decide whether the batter is out. In competitive cricket, many difficult catching and LBW decisions will be left to the umpire; if a batter acknowledges that they are out in such cases and departs without waiting for the umpire's decision it is known as "walking", and regarded as an honourable but controversial act. If the umpire believes they have incorrectly dismissed a batter, they may recall them to the crease if they have not already left the field of play. An example of this was in the 2007 Lord's test match between England and India when Kevin Pietersen was initially given out caught behind, but was recalled when television replays showed that the ball had bounced before being taken by Mahendra Singh Dhoni.
32-заң: Боулинг
Егер боулгердің заңды (яғни, no-болл емес) тастауы қақпаны тиіп, оны құлатса, соққышы (боулгерге қарсы тұрған соққышы) аут болады. Доп тікелей қақпа тіректеріне тиіп, немесе соққышының киімінен немесе денесінен секіріп кетуі мүмкін. Дегенмен, егер допты басқа ойыншы немесе төреші қақпа тіректеріне тигенге дейін ұстаса, онда соққышы боулингпен аут болмайды. Боулингпен аут болу, шығарудың барлық басқа тәсілдерінен басымдық алады. Яғни, егер соққышы бірнеше себеппен шығарылатын болса, онда басқа себеп қарастырылмайды және соққышы боулингпен аут болады. 1877 мен 2012 жылдар аралығында бұл тәсіл барлық тест матчтарының 21,4%-ын құрады. Яғни, егер соққышы ұсталса және басқа себеппен де (боулингтен басқа) шығарылатын болса, онда басқа себеп қарастырылмайды және соққышы ұсталып аут болады. 1877 мен 2012 жылдар аралығында бұл тәсіл барлық тест матчтарының 56,9%-ын құрады, оның 40,6%-ын алаң қорғаушылар, ал 16,3%-ын қақпа күзетшісі ұстады. Егер алаң қорғаушы допқа тимеген болса, соққышы аут бола алмайды. Егер соққышы тікелей соққы беретін болса және доп соққышы емес тараптағы қақпа тіректерін бұзып, соққышы крестен шығып тұрса, онда соққышы аут болмайды. Алайда, егер алаң қорғаушы (әдетте, боулгер) доп қақпа тіректерін бұзу алдында оған тисе, онда соққышы шығарылады, тіпті алаң қорғаушы допты толығымен бақыламайтын болса да. 1877 мен 2012 жылдар аралығында бұл тәсіл барлық тест матчтарының 3,5%-ын құрады. Яғни, егер соққышы стамппен және шығарумен бірдей аут болатын болса, шығару қарастырылмайды және соққышы стамппен аут болады. 1877 мен 2012 жылдар аралығында бұл тәсіл барлық тест матчтарының 2,0%-ын құрады. Бұл басқа ойыншыларға жаттығу мүмкіндігін беру үшін жасалған, бірақ бұл спорттық емес деп есептелді және сынға ұшырады. 1983 жылдың мамыр айында Батыс Индияның Гордон Гриндидж 154 ұпай жинағаннан кейін ауырған қызына бару үшін алаңнан шықты, ол екі күннен кейін қайтыс болды; ол кейіннен аут болмаған ретінде танылды, бұл тест тарихындағы жалғыз осындай шешім. Бірінші сыныптағы крикетте, әсіресе турлық және жаттығу матчтарында, соққышылардың алаңнан шығуының көптеген тіркелген жағдайлары бар; осы матчтар әдетте жаттығу матчтары ретінде қарастырылатындықтан, осы матчтарда алаңнан шығу спорттық емес деп есептелмейді. 1993 жылы Грэм Гуч бірінші сыныптағы жүзінші ғасырын алтылықпен аяқтағаннан кейін 105 ұпайда алаңнан шықты. Жарақат алып, ойын соңына дейін алаңға қайта оралмаған ойыншы статистикалық мақсаттар үшін аут деп есептелмейді, бірақ орынбасарларға соққы беруге рұқсат етілмегендіктен, ойынға тигізетін әсері олар аут болғандай болады.
If a bowler's legitimate (i. e. not a No ball) delivery hits the wicket and puts it down, the striker (the batter facing the bowler) is out. The ball can either have struck the stumps directly, or have been deflected off the bat or body of the batter. However, the batter is not Bowled if the ball is touched by any other player or umpire before hitting the stumps. Bowled takes precedence over all other methods of dismissal. What this means is, if a batter could be given out both Bowled and also for another reason, then the other reason is disregarded, and the batter is out Bowled. Between 1877 and 2012, this method accounted for 21.4% of all Test match dismissals. What this means is, if a batter could be given out both Caught and also for another reason (except Bowled), then the other reason is disregarded, and the batter is out Caught. Between 1877 and 2012, this method accounted for 56.9% of all Test match dismissals, with 40.6% caught by fielders, and 16.3% caught by the wicket keeper. A run out cannot occur if no fielder has touched the ball. As such, if a batter plays a straight drive which breaks the non striker's stumps whilst they are outside their crease, they are not out. However, if a fielder (usually the bowler, in this case) touches the ball at all before it breaks the stumps at the non striker's end, then it is a run out, even if the fielder never has any control of the ball. Between 1877 and 2012, this method accounted for 3.5% of all Test match dismissals. What this means is, if a batter could be given out both Stumped and Run out, then Run out is disregarded, and the batter is out Stumped. Between 1877 and 2012, this method accounted for 2.0% of all Test match dismissals. Apparently, this was done in order to give the other players batting practice, but was considered unsporting and drew criticism. In May 1983, Gordon Greenidge of the West Indies retired out on 154 to visit his daughter, who was ill and who died two days later; he was subsequently judged to have retired not out, the only such decision in Test history. There are numerous other recorded instances of batters retiring out in first class cricket, particularly in tour matches and warm up matches; since these matches are generally treated as practice matches, retiring out in these matches is not considered unsporting. In 1993 Graham Gooch, immediately after completing his hundredth first class century with a six, retired on 105. A player who retires hurt and does not return to bat by the end of the innings is not considered out for statistical purposes, though, as substitutes are not permitted to bat, the impact on play is effectively the same as if they had retired out.
34-заң: Топты екі рет соқ
Егер соққышы допты екі рет "соқса", ол аут болады. Бірінші соққы – доптың соққышыға немесе оның қисығына тиюі, ал екінші соққы – соққышының доппен қасақана бөлек байланыс жасауы, міндетті түрде қисықпен емес (сондықтан допты екі рет соққыға ұшырып, екі рет те қисықпен соқпауы мүмкін). Егер бұл доптың қақпаларды соғуын тоқтату үшін жасалса, соққышыға допты екінші рет қисығымен немесе денесімен (бірақ қисыққа тимейтін қолмен емес) соғуға рұқсат етіледі. Тесттік крикетте ешбір соққышы допты екі рет соққандықтан аут болған емес. Халықаралық крикетте допты екі рет соққандықтан аут болған бір ғана жағдай бар. Мальтаның ашылушы соққышы Фаньян Мугал 2023 жылдың 20 тамызында, Бухаресттің Ильфов округінде өткен Румыния – Мальта Twenty20 International (T20I) матчында.
If the batter "hits" the ball twice, they are out. The first hit is the ball striking the batter or their bat whilst the second hit is the batter intentionally making separate contact with the ball, not necessarily with the bat (it is therefore possible to be out hitting the ball twice whilst not actually hitting the ball with the bat either time). The batsman is allowed to hit the ball a second time with their bat or body (but not a hand that is not in contact with the bat) if this is performed in order to stop the ball from hitting the stumps. No batter has been out hitting the ball twice in Test cricket. There is only one occasion in International cricket where a batter has been out "Hitting the ball twice". Malta opening batter Fanyan Mughal in a Twenty20 International (T20I) match, on August 20, 2023, Romania v Malta at Ilfov County, București.
35-құқық: Жеңіс қақпасы
Егер соққы беруші өз денесімен немесе соққысымен соққы беру немесе алғашқы жүгірісін бастау кезінде өз қақпаларын құлатса, онда ол аут болады. Егер ол өріс ойыншысы лақтырған доптан қашып құтылса немесе жүгірістен қашу кезінде қақпаны бұзса, бұл ереже қолданылмайды. Соққы берушінің жабдығының бір бөлігі құлап, қақпаға тисе, бұл ереже де қолданылады: 2007 жылы Англия мен Вест-Индия арасындағы Олд Траффордтағы тестілік матчта Дуэйн Браво Кевин Питерсеннің басына допты тигізіп, оның шлемі қақпаға тиді. Ричи Бенаудтың жоғары айналмалы допты лақтыруы Джо Соломонның қалпағын түсірді, ал қалпақ Соломонның қақпаларына түсті. Қақпаны құлату арқылы аут болу жиі комедиялық жағдай ретінде қарастырылады. 1991 жылы BBC радиосының «Тест матч арнайы» бағдарламасының комментаторлары Джонатан Агню мен Брайан Джонстон Иан Ботэмнің аут болуына түсініктеме беру кезінде қиын жағдайға түсті (Ботэм қақпадан өтуге тырысқанда аяқ қақпасын құлатты, Куртли Эмброузға қарсы соққыдан тепе-теңдігін жоғалтты), Агню ол «аяғын толығымен көтере алмады» деді. Жақындағы комедиялық қақпаны құлату жағдайы 2006 жылғы Англия мен Пәкістан арасындағы тестілік сериядағы Хедингли тестілік матчында болды, онда Пәкістан капитаны Инзамам әл-Хақ Монти Панесарға қарсы соққы беруге тырысып, доп оның денесіне тиді, тепе-теңдігін жоғалтып, қақпаларына құлап түсті (және қақпашы Крис Ридке шамалы тиіп кетті).
If the batter dislodges their own stumps with their body or bat, while in the process of taking a shot or beginning their first run, then they are out. This law does not apply if they avoided a ball thrown back to the wicket by a fielder, or broke the wicket in avoiding a run out. This law also applies if part of the batter's equipment is dislodged and hits the stumps: Dwayne Bravo hit Kevin Pietersen in the head with a bouncer and his helmet hit the stumps during the 2007 England vs West Indies Test match at Old Trafford; a topspinner from Richie Benaud once knocked off Joe Solomon's cap, and the cap landed on Solomon's stumps. Being out hit wicket is often seen as a comic method of dismissal. In 1991 Jonathan Agnew and Brian Johnston, commentators on BBC Radio's Test Match Special, got themselves into difficulty while commentating on Ian Botham's dismissal (Botham dislodged his leg bail whilst trying to step over the stumps, having lost his balance in missing a hook shot against Curtly Ambrose), Agnew commenting that he "couldn't quite get his leg over". A more recent example of a comic hit wicket dismissal was during the Headingley Test match in the 2006 test series between England and Pakistan, when Pakistan captain Inzamam ul Haq missed a sweep against Monty Panesar, was hit in the midriff by the ball, lost his balance and collapsed on to his stumps (and nearly into wicket keeper Chris Read).
37-заң: Егістікті бөгеу
Егер соққы беруші, әрекеттерімен немесе сөздерімен алаңдағы қарсыластарға кедергі келтірсе немесе олардың назарын аударса, онда ол аут болады. Бұл заңға бұрын допты ұстау арқылы жазаланатын, бірақ қазір Заңдардан алынып тасталған бұзушылықтар да кіреді. Тест матчтарында алаңға кедергі келтірген жалғыз ойыншы – Англияның Лен Хаттон. 1951 жылы Лондонның «Овал» стадионында Оңтүстік Африкаға қарсы өткен ойында ол допты өз қақпасынан қағып жіберді, бірақ соның салдарынан Оңтүстік Африканың қақпашысы Рассел Эндеан допты ұстау мүмкіндігінен айырылды. Танысынан, Эндеан да Тест матчтарында допты ұстағаны үшін аут болған азаматтардың санатында болды. Бір күндік халықаралық крикетте алаңға кедергі келтіргені үшін сегіз соққы беруші аут болды. Егер ойын үзілісінен кейін соққы беруші дайын болмаса, қарсы тарап шағымданып, оны уақытынан тыс деп жариялауға болады. Егер кешігу тым ұзаққа созылса, төрешілер кез келген команданың пайдасына матчты тоқтатуға құқылы. Қазірге дейін тест крикетінің тарихында осы тәсілмен ешкім аут болған емес, ал барлық деңгейдегі бірінші сыныпты крикетте мұндай жағдай бар болғаны алты рет тіркелді. Шри-Ланканың Анджело Мэтьюс 2023 жылғы Крикет әлем чемпионатындағы Бангладешке қарсы топтық кезеңдегі матчта халықаралық деңгейде осылай аут болған алғашқы ойыншы атанды.
If the batter, by action or by words, obstructs or distracts the fielding side, then they are out. This law now encompasses transgressions that would previously have been covered by handled the ball, which has now been removed from the Laws. Only one player has ever been out obstructing the field in a Test match: England's Len Hutton, playing against South Africa at The Oval in London in 1951, knocked a ball away from his stumps, but in doing so prevented the South African wicket keeper Russell Endean from completing a catch. By coincidence, Endean was one of the few people to be given out handled the ball in a Test match. In One Day International cricket, eight batters have been given out obstructing the field. If a not out batter is not ready after a break in play, they can also be given out timed out on appeal. In the case of extremely long delays, the umpires may forfeit the match to either team. So far, this method of taking a wicket has never happened in the history of Test cricket and there have only been six occasions in all forms of first class cricket. Angelo Mathews of Sri Lanka became the first batsman to be dismissed in this fashion in an international fixture, in a group stage match against Bangladesh in the 2023 Cricket World Cup.
Топпен жұмыс істеу
2017 жылы заңдарға енгізілген өзгерістерге дейін "Допты қолмен ұстау" деген жеке шығарылу түрі болды, ол қазір "Ойын алаңына кедергі келтіру" түріне кіреді. Егер соққы беруші допты, найзағаймен жанаспай тұрып, тек өзін жарақаттан қорғау мақсатымен немесе алаңдағы команданың рұқсатымен допты алаңдағы ойыншыға қайтару үшін ғана ұстаса, ол шағым арқылы шығарылатын еді. Допты ұстау ойын барысына әсер етпесе, алаңдағы команданың шағымданудан бас тартуы жақсы әдеп саналды, бірақ мұндай әдепке көңіл бөлмеген жағдайлар да болды. Тест крикеті тарихында барлығы жеті соққы беруші "Допты қолмен ұстау" арқылы шығарылған, ал бір күндік халықаралық турнирлерде – екеуі ғана.
Before the amendments of the Laws in 2017, there was a separate dismissal type of Handled the ball which is now covered by Obstructing the field. If the batter touched the ball with a hand not in contact with the bat for any purpose other than to prevent themselves being injured or, with the approval of the fielding team, to return the ball to a fielder, they were out on appeal. It was considered good etiquette for the fielding team not to appeal if the handling of the ball did not affect the play of the game, although there have been occasions when this etiquette was ignored. Only seven batters have been out handled the ball in the history of Test cricket, and two in One Day Internationals.