Кіріспе

Америкалық өнеркәсіпші (1882–1967)
Америкалық өнеркәсіпші және кеме жасаушы

Генри Джон Кайзер (9 мамыр 1882 – 24 тамыз 1967) – кеме жасау және құрылыс жобаларымен, содан кейін қазіргі американдық денсаулық сақтау жүйесін дамытуға атсалысқан американдық өнеркәсіпші. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Кайзер құрылыс саласында жұмыс істеген. Оның компаниясы Гувер бөгетін салған компаниялардың бірі болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Либерти» кемелерін жасаған «Кайзер» кеме жасау кешенін құрды, содан кейін «Кайзер Алюминий» және «Кайзер Стил» компанияларын іске қосты. Кайзер өзінің жұмысшылары мен олардың отбасылары үшін «Кайзер Перманенте» денсаулық сақтау жүйесін ұйымдастырды. Ол дизайндарының қауіпсіздігімен танымал «Kaiser Frazer» компаниясын, одан кейін «Kaiser Motors» автомобиль компаниясын басқарды. Кайзер азаматтық орталықтар мен бөгеттер сияқты ірі құрылыс жобаларына қатысты, жылжымайтын мүлікке инвестиция жасады, кейін теледидар хабарларын таратуға көшті. Ол өзінің байлығымен коммерциялық емес, саяси партияға жатпайтын, қайырымдылық ұйымы – «Кайзер отбасы қорын» құрды.

Ерте өмір

Кайзер 1882 жылдың 9 мамырында Нью-Йорк штатының Спраут-Брук қаласында Франц және Анна Мари (құрметті есімі Йопс) Кайзердің ұлы болып дүниеге келді. Ол өмірінің басында фотограф шәкірті болып жұмыс істеді және 20 жасында Лейк-Плэсидтегі студияны басқарды. Ол жинаған ақшасын пайдаланып, 1906 жылы Вашингтон штатына көшіп, мемлекеттік тапсырыстарды орындайтын құрылыс компаниясын ашты. Кейзер болашақ әйелі Бесс Фосбургпен, Вирджиниялық ағаш өңдеушінің қызымен, Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласындағы фотодүкеніне пленка сатып алуға келгенде танысты. Фосбургтің әкесі олардың үйленуіне келісу үшін Кейзердің қаржылық тұрақтылығын көрсетуін талап етті. Кейзер Споканға көшіп, аппараттық тауарлар сататын компаниядағы жетекші сатушы болды, және он айдан кейін болашақ қайын атасын көндіру үшін жеткілікті ақшамен қайтып келді.

Кайзер кеме құрылысы

Кейзер Гитлермен тікелей күресті, ол ең танымал болған нәрсе: Калифорниядағы Ричмондтағы Кейзер кеме жасау зауыты; Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндірістік техниканы бейімдеп, орташа құрылыс уақыты 45 күн болатын жүк кемелерін жасауға мүмкіндік берді. Бұл кемелер «Свобода» кемелері деп аталып, соғыс ортасында жақсартылған, үлкен және жылдам «Жеңіс» кемелерімен толықтырылды. Ол командасы төрт күнде кеме жасағанда әлемге танылды. 1942 жылы 8 қарашада 10 500 тонналық кеменің қазығы қаланды. Кеме 12 қарашада, төрт күн және 15 жарым сағаттан кейін, Ричмонд кеме жасақтауынан суға жіберілді. Бұрынғы рекордты «Либерти» кемесі «Джозеф М. Тил» 10 күндік уақытқа ие болған еді. Оның серіктестерінің бірі Фордтың құрастыру зауытына барғаннан кейін, кеме жасау үшін қақтаудың орнына дәнекерлеуді қолдану туралы шешім қабылдады. Бұл әдіс тиімді болды, өйткені оны орындау үшін аз күш керек болды және мыңдаған қызметкерлерді оқыту оңайырақ болды, олардың көпшілігі білікті емес жұмысшылар және көптеген әйелдер болды. Кейзер кеме жасау саласында жиналымды пайдалануды қабылдады. Бұрын кеме жасау үшін жүздеген жұмысшылар жиналатын. Бұл тәжірибе Шығыс жағалауда және Ұлыбританияда сыналғанмен, Кейзер осы әдісті қолдана отырып, жаңа кеме жасау орындарын салып, осы процесті толыққанды пайдалана алды. Кейзердің басқа кеме жасау орындары Вашингтон штатындағы Колумбия өзеніндегі Райан Пойнт (Ванкувер) және Портлендтегі Суон аралында (Орегон) орналасқан. 1942 жылы 16 қарашада Ванкувердің кемежайынан кіші кеме 71 сағат 40 минутта шығарылды. Кейзердің корпустары Американың кішкентай, көп санды «эскорт тасымалдағыштары» болды, 100-ден астам ұшақ тасымалдаушылары Тынық мұхиты мен Атлант мұхиты театрларында жұмыс істеді. Оның коммерциялық және әскери кемелерді жаппай өндіруге арналған тұжырымдамалары әлі күнге дейін қолданылуда. Дәнекерленген корпустардың бір мәселесі – хруптты жарылу. Бұл кейбір «Свобода» кемелерінің суық теңізде жоғалуына себеп болды, өйткені дәнекерлеулер бұзылып, корпустар жарылып, кейде екіге бөлінді. Констанс Типпер «Свобода» кемелерінің неге екіге бөлінгенін алғаш анықтаған адамдардың бірі болды. 1947 жылы жобалаудағы шағын өзгерістер және дәнекерлеуді қатаң бақылау 1955 жылға дейін «Либерти» кемелерінің жоғалуын тоқтатты. «Алты компания» деп аталатын топқа мүше болғандықтан, Кейзер Калифорнияның Саннивейл қаласындағы Джошуа Хенди темір зауытында да маңызды рөл атқарды, ол «Либерти» кемелері үшін EC 2 үш есе кеңейтілген бу қозғалтқыштарын жасады. Кейзер және оның серіктестері Калифорния кеме құрылысы корпорациясын ұйымдастырды.

Kaiser Permanente компаниясы

Калифорния штатының Ричмонд қаласындағы Кайзер кеме жасау зауытында Кайзер, Сидни Гарфилдтің "Kaiser Permanente" компаниясының жаңашыл идеясын іске қосты. 1942 жылдың 10 тамызында ашылған Кайзер Ричмонд далалық ауруханасы, Кайзер кеме жасау зауыттары үшін АҚШ Теңіз комиссиясымен қаржыландырылды, Генри Джей Кайзердің Permanente Foundation демеушілігімен және Гарфилд басқаруымен жұмыс істеді. Соғыс кезіндегі материалдардың шектеулі болуына байланысты, далалық аурухана қарапайым модернистік стильде салынған, бір қабатты ағаш құрылым болды. Бастапқыда негізгі арналымы – шұғыл жәрдем көрсету болғандықтан, аурухана тек 10 төсекпен ашылды. Кейіннен қосымша жабдықтармен 1944 жылға қарай төсек саны 160-қа жеткізілді. Кайзердің Ричмонд далалық ауруханасы үш деңгейлі медициналық көмек жүйесінің орта буыны болды, оған кемежайлардағы алты жақсы жабдықталған алғашқы медициналық көмек станциялары және Оклендтегі негізгі Permanente ауруханасы кірді, онда ең ауыр жағдайлар емделді. 1944 жылдың тамызына қарай Ричмонд кеме жасаушыларының 92,2%-ы "Kaiser Permanente" компаниясына мүше болды, бұл елдегі алғашқы ерікті топтық жоспар, ол топтық медициналық практиканы, алдын ала төлемді және осындай үлкен масштабта медициналық жабдықтарды қамтиды. Бұл бастама Оңтүстік Калифорнияда және көптеген басқа да аймақтарда кеңейді. Содан бері Дублин, Ливермор, Плезантон, Мартинес, Санта-Клара және Антиохия қалаларында филиалдар ашылды. Дегенмен, Кайзер отбасының өзі "Kaiser Permanente" компаниясымен тікелей байланысы жоқ.

Кайзер-Фрейзер

1945 жылы Кайзер Джозеф Фрейзермен, тәжірибелі автомобиль өндірушісімен серіктесіп, Фрейзер президенті болған Graham Paige компаниясының қалдықтарынан жаңа автомобиль компаниясын құрды. Жаңа компания "Кайзер Фрейзер" деп аталды. Ол Мичиган штатының Уиллоу-Ран қаласындағы Ford Motor компаниясына тиесілі, екінші дүниелік соғыс кезінде Ford компаниясымен әуе шабуылына қарсы ұшақтарды шығару үшін салынған зауытты пайдаланды. Kaiser Frazer (кейін Kaiser Motors) 1955 жылға дейін Kaiser және Frazer аттарымен автомобильдер өндірді, содан кейін АҚШ нарығынан бас тартып, өндірісті Аргентинаға көшірді. Kaiser Willys Jeep көліктерін шығаруын жалғастырса да, 1955 модельдік жылдан кейін АҚШ-та жолаушылар автомобильдерін шығаруды тоқтатты. Олар 1955 жылғы Kaiser U.S. седандарымен толықтай сәйкес Kaiser Carabela седандарын Аргентинада 1961 жылға дейін өндіре берді.

Кайзер Супербус

Ол 1946 жылы салынған, 1951 жылы бұзылған Kaiser Superbus автобусы 60 фут (18 метр) ұзындығында, 63 отырғызғыш орынға және екі дәретханаға арналған, магний мен алюминийден жасалған. Тек бір прототип ғана салынды. 2016 жылы Kaiser сату тобы қолданған шағын модель қайта құрастырылды. Бұл автобус Santa Fe темір жолының бір станциясынан екінші станциясына қатынайтын жолдарға арналған. Ол Санта-Фе Трейлвейс (кейін Континенталь Трейлвейс, Ұлттық Трейлвейс автобус жүйесінің бөлігі) үшін қалалық аймақтардан тыс, ұзақ маршруттарда жүру үшін салынды. Құрылыс Лос-Альтос қаласындағы Kaiser Permanente Metals Corporation зауытында жүргізілді. Бірінші және жалғыз маршруты Лос-Анджелес пен Сан-Франциско арасында болды. Санта-Фе темір жолы автобусты мемлекеттік тас жолдарда пайдалануға Калифорния штатының теміржол комиссиясынан рұхсат сұрауға мәжбүр болды, себебі ол тіркемелі құрылғыны пайдаланды, ал мұндай құрылғыларды пайдалануға тыйым салынған.

Генри Дж .

"Генри J" көлігі "Кайзер Фрейзер" корпорациясымен салынды және оның төрағасы Генри Дж. Кайзердің құрметіне аталды. Алты цилиндрлі модельдердің өндірісі 1950 жылдың шілдесінде басталды, ал төрт цилиндрлі модельдердің өндірісі 1950 жылғы Еңбек күнінен кейін жақын арада басталды. Ресми түрде көпшілікке 1950 жылдың 28 қыркүйегінде таныстырылды. Көлік 1954 жылға дейін сатылды. "Кайзер Фрейзер" компаниясы жаңа көлігіне атау беру үшін конкурс өткізді, нәтижесінде "Генри J" аты жеңіске ие болды. Компания акционерінің сотқа берген шағымында: "Атауы соншалықты абсурдты, оны жеке басының жарнамаға деген терең мегаломаниялық құштарлығын қанағаттандырудан басқа ешқандай себеппен ақтауға болмайды" делінген. Соттың нәтижесі белгісіз, бірақ ақырында көлік Кайзердің есімімен аталды.

Джип пен Оңтүстік Америка

1953 жылы Кайзер компаниясы Jeep желісінің пайдалы автокөліктерін өндіретін Willys Overland компаниясын сатып алып, Willys Motors деп аталды. 1960 жылдардың соңында Кайзердің Оңтүстік Америкадағы операциялары Ford Renault бірлестігіне сатылды. 1963 жылы атау тағы да Кайзер Джипке өзгертілді, ол 1970 жылы American Motors Corporation компаниясына сатылды. Осы мәміле аясында Кайзер AMC компаниясының 22% акциясын алды, бірақ кейіннен одан бас тарды.

Жеке жобалар

1950 жылдардың ортасында Кайзер Уильям Беслерден 1953 жылғы "Кайзер Манхэттен" автокөлігін бумен жұмыс істейтіндей етіп өзгертуді сұрады. Беслер бұл жұмысты 1957 немесе 1958 жылы аяқтады. Кайзерге өзгертілген машина ұнаған жоқ, ол оны Беслерге қалдырып кетті.

Кайзер алюминийі

Кейзер 1946 жылы Kaiser Aluminum компаниясын құрды, АҚШ үкіметінен Вашингтон штатындағы алюминий өндіріс орындарын жалға алып, кейін сатып алды. Бастапқы қондырғылар Мед және Такомадағы алюминийді қайта өңдеу зауыттары мен Трентвудтағы прокаттау фабрикасын қамтиды. Kaiser Aluminum толық циклді алюминий компаниясына айналды, бокситті өндіру және тазарту, одан алюминий оксидін (алюминий) жасау, алюминий оксидінен бастапқы алюминий өндіру және дайын және жартылай дайын алюминий өнімдерін шығарумен айналысты.

Кайзер отбасы қоры

1948 жылы Кайзер Генри Джей Кайзер Отбасы Қорын (әрі Кайзер Отбасы Қоры деп белгілі) құрды, ол АҚШ-та тіркелген, коммерциялық емес, жеке басқарылатын, денсаулық сақтау мәселелеріне шоғырланған қайырымдылық қор. Алғашқыда Калифорния штатының Окленд қаласында орналасқан, кейін Калифорния штатының Менло-Парк қаласына көшірілді. Кайзер қайтыс болған соң, оның мүлкінің жартысы осы қорға аударылды. 1991 жылы бас директор Дрю Альтман басшылығымен қор қайта ұйымдастырылып, құрылымы жаңартылды. Kaiser Permanente немесе Kaiser Industries компанияларымен байланысы жоқ бұл қор тәуелсіз сараптама орталығы болып жұмыс істейді, саясаткерлерге, денсаулық сақтау ұйымдарына, бұқаралық ақпарат құралдарына және жалпы халыққа нақты деректер мен талдаулар ұсынады.

Жылжымайтын мүлік

Жылжымайтын мүлік магнаты ретінде Кайзер Гавайидегі Гонолулу маңындағы Гавайи Кай қалашығын құрды. Кайзер сонымен қатар Лос-Анджелестің Сан-Фернандо аңғарындағы жоспарланған Панорама Сити қалашығының дамуын қаржылады. Гавайи, Батыс Вирджиния және Калифорния штаттарында мектептер оның құрметіне аталды.

Гавайи ауылы қонақ үйі

Кейзер өмірінің соңғы жылдарын көптеген уақытын Гонолулуда өткізіп, қалалық ландшафтын жетілдіруге деген құштарлыққа берілді. Ол Kaiser Hawaiian Village қонақүйін, бүгінде Hilton Hawaiian Village деп белгілі қонақүйін салды және курортта көлік құралы ретінде жарық қызыл түсті джиптерді пайдаланды. Кейзер осы курортта АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық тұрғыда қолданылған геодезиялық күмбездердің бірін тұрғызып, оны театр ретінде пайдаланды.

Теледидар

1950 жылдардың ортасында Кайзер теледидар арқылы Кайзер тауар таңбасының өнімдерін көпшілікке танытуға болатынына сенді. 1957 жылы Кайзер Warner Brothers және ABC компанияларымен серіктесіп, "Maverick" телесериалын демеушілік етті, осы арқылы Kaiser алюминий фольгасы және Kaiser Jeep көліктері сияқты үй шаруашылығына қажетті тауарларды жарнамалады. Гавайидегі кәсіпорындарын қолдау үшін Кайзер Warner Brothers-ті танымал "77 Sunset Strip" сериалының формуласын қолданып, "Hawaiian Eye" атты жаңа телесериал жасауға ықпал етті. Шындығында, шоу Калифорния штатының Бербанк қаласындағы WB студиясында түсірілгенімен, оның оқиғасы Кайзердің "Hilton Hawaiian Village" кешеніндегі жеке детективтердің жұмысына арналған. ("Hilton Hawaiian Village" кешені "Hawaii 5-0" сериалында көптеген сахналарда көрсетілген.) Кейін Кайзер радио және теледидар станцияларының желісін сатып алып, оны "Kaiser Broadcasting" деп атады. Кейбір станциялардың идентификациялық кодтарында оның "HK" әріптерінен басталатын инициалдары қолданылды, бұл 1957 жылы Гонолулуда KHVH TV 13 және KHVH AM 1040 арналарымен басталды.

Жеке өмір

Кайзердің бірінші әйелі Бесс Фосбург 1951 жылдың 14 наурызында қайтыс болды. Кайзер 1951 жылдың 10 сәуірінде оған күтім жасаған медбике Алайс Честерге үйленді (әйелінің рұқсатымен деген қауесет бар). Ол оның ұлын өрбітті, ол Майкл Кайзер атымен жақын жердегі Лафайетт мемлекеттік Вальецито мектебіне барып оқыды. Көп ұзамай Кайзердің назары Гавайиға ауысты, және 1955 жылы ол отбасымен бірге сол жерге көшіп кетті. Кайзер Гавайиға көшкеннен кейін, батыс Лафайетттегі Кайзердің меншігі тозып, соңында бұзылып жатыс. Бүгінде бұл жерді тану мүмкін емес, ол бірнеше үйге бөлініп кеткен.

Өлім

1967 жылы 24 тамызда Кайзер 85 жасында Гонолулуде қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Окленд қаласындағы Маунтин-Вью зиратындағы Басты Мавзолейде жерленген. Одан кейін оның екінші әйелі, Алис Честер Кайзер, оның мүлкінің жартысын мұраға алған, және 1956 жылдан бері Кайзер Индустрис Корпорациясының президенті болған үлкен ұлы Эдгар Ф. Кайзер өмір сүрді. Кайзердің немерелерінің бірі, Эдгар Кайзер кіші, 1981 жылдан 1984 жылға дейін Кайзер Стилдің президенті болды және қысқа мерзімге Денвер Бронкос НФЛ франшизасына ие болды. Тағы бір немересі, Генри, Антарктидада суға шомып, эксперименттік гитарамен айналысады.

Мұра

Кейзер азаматтық орталықтар, жолдар мен мектептер салуға қатысты. Ол Гувер бөгеті мен Гранд-Кули бөгетін салған консорциумның мүшесі болды. Eagle Mountain, California тау-кен қалашығы Батыс жағалаудағы алғашқы біріктірілген тау-кен / өңдеу операциясының аясында салынды және теміржол арқылы оның Фонтанадағы зауытымен байланысты, Kaiser Permanente-нің, алғашқы медициналық сақтандыру ұйымының, алғашқы пайдаланушысы болды. 1980 және 1990 жылдары салынған 18 АҚШ Әскери-теңіз күштерінің майлау кемелері класы оның атымен аталады. Оның жетекші кемесі, Kaiser, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін аталған алғашқы кеме, 1986 жылдың 19 желтоқсанында Әскери теңіз көлігі басқармасының құрамына кірді. 1990 жылы Кейзер АҚШ Еңбек департаментінің Вашингтон қаласындағы Еңбек даңқы залына енгізілді. 2009 жылдың 1 желтоқсанында губернатор Арнольд Шварценеггер мен бірінші ханым Мария Шрайвер Кейзерді Калифорнияның Сакраменто қаласындағы Калифорния Даңқы залына бұрынғы өмірдегі есімдердің қатарына енгізді.