Кіріспе

Геологиялық құрылым

Лиланау түбегі (ағылш. Leelanau Peninsula) – АҚШ-тың Мичиган штатындағы түбек. Мичиган түбегінің батыс жағынан Мичиган көліне қарай шамамен 48 шақырымға созылып, Гранд Траверс шығанағын қалыптастырады. Оны көбінесе қолғап пішіндес төменгі түбектің "кішкентай саусағы" деп атайды. Түбек туристер арасында танымал, әсіресе түбектің оңтүстік-батыс жағалауын көркейтін Слипинг Беар Дюнс Ұлттық көл жағалауының танымалдылығының арқасында. Түбектің көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады және ол вишня мен шарап өндірісінің маңызды орталығы болып табылады. Түбектің көп бөлігі сол атпен аталатын Лиланау округінің құрамына кіреді, сонымен қатар жақын орналасқан Маниту аралдары мен Фокс аралдарын да басқарады. Түбектің оңтүстік бөлігі Бензи округі мен Гранд Траверс округі арасында бөлінген. Солтүстік Мичиганның ең ірі қаласы – Траверс-Сити, түбектің оңтүстік-шығыс шетінде, Гранд Траверс шығанағының бастауында орналасқан.

География

Лиланау түбегі – Мичиган көліне қарай Мичиган түбегінен шамамен 48 шақырымға созылатын, үшбұрыш тәрізді түбек. Түбек Гранд-Траверс шығанағының батыс жағалауын құрайды. Түбектің негізі шамамен 32 шақырым енді. Түбекке жақын, Мичиган көлінде Солтүстік Маниту және Оңтүстік Маниту аралдары, сондай-ақ кішірек Фокс аралдары орналасқан, олардың барлығы Лиланау округінің басқаруында. Гранд-Траверс шығанағында Белоу аралы мен Пауэр аралы бар, соңғысы Гранд-Траверс округімен басқарылады. Солтүстік Мичиганның ең ірі муниципалитеті – Траверс-Сити түбектің шығыс жағындағы, Гранд-Траверс шығанағының басында орналасқан. Лиланау түбегінің шығысында кішірек Ескі Миссия түбегі жатыр. Қоңсы Гранд-Траверс округінің бөлігі болып табылатын бұл түбек Лиланаудан әлдеқайда тар, ең кең жері шамамен 5 шақырым, ал ұзындығы 27 шақырым ғана. M 22 – Лиланау түбегінің жағалауымен және оңтүстікке қарай Мичиган көлі бойымен өтетін танымал тас жол. M 72 және M 204 – Лиланау түбегін батыстан шығысқа қарай кесіп өтетін басқа да тас жолдар; M 72 түбектің негізінен Империядан Траверс-Ситиге дейін, ал M 204 түбектің ортасынан Лиландтан Лиланау көлі арқылы Суттонс-Бейге дейін өтеді. Тағы бір тас жол – Беула мен Чамс Корнер арасындағы US 31, M 72 және M 204-ке параллель жүреді, бірақ Лиланау түбегінің негізінен бірнеше шақырым оңтүстікке орналасқан.

Климат пен ауыл шаруашылығы

Бүкіл Лиланау түбегі жылы жазғы ылғалды континенттік климат аймағында орналасқан, немесе Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Dfb. Бұл климат жарым аралда әдетте жылы, қоңыр жаз бен суық қыстарға алып келеді. Түбек 45-ші параллель бойында орналасқан, бірақ Мичиган көлі мен Гранд-Траверс шығанағының күшті және теңдестіретін әсеріне ие, бұл түбектің ауыл шаруашылығының орталығы болуына мүмкіндік береді. Осы жағдайлар түбекте алма мен шиенің гүлдеуіне жағдай жасайды. Сонымен қатар, Лиланау түбегі АВА Мичиган штатындағы ең жақсы шарап өндіретін аймақтардың бірі болып есептеледі және Американың жүзім шаруашылығы аймағы (AVA) мәртебесіне ие.

Су жолдары

Лиланау түбегінде көптеген көлдер мен өзендер бар. Шамамен 34 шақырымдық Лиланау көлі түбектің шығыс бөлігін қалған бөлігінен бөліп, Гранд Траверс шығанағымен тар жолақ құрайды. Көлді M 204 Лиланау көлінің тар жері арқылы Лиланау қауымдастығында көпірмен кесіп өтуге болады. Осы қауымдастықтың ішіндегі тар жер көлді Солтүстік және Оңтүстік бассейндерге бөледі. Түбектегі оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Глен көлі де "Үлкен" және "Кіші" Глен көлі деп аталатын екі бассейнге бөлінген. Оның тар жерлерін де M22 жолындағы көпір арқылы кесіп өтуге болады. Лиланау және Глен көлі Мичиган штатындағы сәйкесінше 14-ші және 18-ші орындағы ең ірі көлдер болып табылады. Бұл көлдер тиісінше Лиланд және Кристалл өзендерімен суға толады.

Тарих

Солтүстік Мичиганның алғашқы халқы Одава, Оджибве және Потаватоми тайпалары болды, олар бірлесіп Үш Ошақ Кеңесі деп аталды. Лиланау түбегі, сондай-ақ Солтүстік Мичиганның және Жоғарғы түбектің көп бөлігі 1836 жылғы Вашингтон шарттысы бойынша алғашқы халықтардан АҚШ-қа өткен. Лиланау округі 1840 жылы бөлініп, 1863 жылы ұйымдастырылды. Түбектегі алғашқы теміржол 1892 жылы салынды. Тағы да теміржолдар түбек бойымен Энн көлі мен Траверс-Ситиден Провемонт, Саттонс-Бей және Нортпортқа дейін желілермен иіліп өтті. Түбектегі соңғы теміржол, Траверс-Ситиден Саттонс-Бей арқылы Нортпортқа дейін, 1996 жылы жойылды. Одан кейін ол 27 шақырымдық Лилэнау жолымен, демалысқа арналған теміржол жолымен алмастырылды. Түбектің ең танымал бөлігі – Ұйықтаған Аюдың Ұлттық көл жағалауы 1970 жылдың 21 қазанында бекітілді. Парктің құрылуы даулы болды, себебі ол жеке меншікті мемлекеттік меншікке беруді қамтыды. Ол кездегі федералды үкіметтің позициясы бойынша, Ұлы көлдер – «үшінші жағалау» және оларды Ұлттық теңіз жағалаулары болып табылатын Хатеррас немесе Пойнт Рейес сияқты сақтау қажет болды.

Этимология

Бұл аймақты алғаш қоныстанған американдықтар бұл жерді "ке ски би аг" деп атады, яғни "тар су жолы" дегенді білдіреді. "Лиланау" сөзі дәстүрлі түрде "өмірдің қуанышы" деген мағынаны білдіретін американдық түпкіліктің сөзі деп есептелген, бірақ бұл атауды 19-ғасырдың басында аймақтың АҚШ үнді агенті Генри Роу Скулкрафт немесе оның әйелі Джейн Джонстон Скулкрафт ойлап тапқан болуы мүмкін. Генри өзінің жазбаларында Лилинау есімін кейіпкер үшін де қолданған. Джейн – көрнекті шотланд-ирландтық-канадтық тері саудагерінің және Саулт-Сте. Мари, Онтарио және Мичиган штатындағы оджибве вождінің қызы. Генри әйелі мен қарындасы арқылы оджибве (немесе Чиппева) туралы білген. Атаудың этимологиясы туралы толық ақпарат алу үшін Лиланау округіне қараңыз. Дегенмен, ғалымдар Джейннің алғаш рет Лилинауды "Әдеби саяхатшы" (The Literary Voyager) отбасылық журналындағы жазбалары үшін қолданғанын анықтады, оны ол күйеуімен бірге жазып, 1820 жылдары достары арасында таратқан. Ол және оның бауырлары жақсы білім алған, ол оджибве және ағылшын тілдерінде жазған. Оның жазбалары өмірінде ресми түрде жарияланбаған (күйеуі оларды өз атымен жариялағаннан басқа), бірақ 20-ғасырдың соңынан бері Джейн Джонстон Скулкрафт "алғашқы американдық әдебиет авторы, белгілі алғашқы үнді әйел жазушысы, белгілі алғашқы үнді ақыны, белгілі алғашқы ақын, американдық үнді тілінде өлең жазған және американдық үнді әңгімелерін жазған алғашқы белгілі адам" ретінде танылды. 2008 жылы Джейн Джонстон Скулкрафт Мичиган Әйелдерінің Даңқ залына енгізілді. Лиландта Маниту аралдарына қатынайтын паромдар да бар.