Қанатты ұрыс тактикасы және әуе шайқасы

Кіріспе

Ұшқыштардың қозғалысы, тікұшақтардың айқасы

Әуедегі айқас маневрлері (ACM) – қарсы ұшаққа шабуыл жасауға мүмкіндік беретін позицияға жеткізу үшін өздің истребителіңізді жылжыту, бұру және орналастыру тактикасы. Көбінесе тікұшақтардың айқасымен байланысты, әуедегі айқас маневрлері әуедегі қарсыласынан басымдық алу үшін шабуылдық және қорғаныс негізгі истребитель маневрлеріне (BFM) сүйенеді.

Тарихи шолу

Әскери авиация Бірінші дүниежүзілік соғыста пайда болды, сол кезде ұшақтарды жау әскерлерінің шоғырлануын, артиллериялық позицияларын және қозғалысын анықтау үшін қолданды. Алғашқы әуе шайқасы ұшқыштардың қолға ұстайтын қарумен бір-біріне атқан оқтарынан тұрды. 1914 жылғы 5 қазанда басқа ұшақпен түсірілген алғашқы ұшақ – неміс Aviatik B. I болды. Пилот, фельдвебель Вильгельм Шлитинг, сержант Джозеф Франц басқаратын француз Voisin III ұшағындағы бақылаушы Луи Кеноның карабинімен атып өлтірілді. Жау ұшақтары жүргізіп жатқан барлауды тоқтату қажеттілігі ұшақтарды жоюға арналған, арнайы жасалған истребительдердің пайда болуына әкелді. Ұшқыштар жау ұшағының артында маневр жасау арқылы атыс позициясына жетуді үйренді (жаудың қаруларының қауіпінен аулақ жүріп); мұны ұшақтың "алты сағатына" немесе "құйрығына" түсу деп атайды, сондай-ақ әуе экипажы жасаған көптеген басқа терминдер де бар. Бұл шайқас түрі "ит шайқасы" деп аталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс истребительі Освальд Боэльке 1916 жылы әуе шайқасының негізгі ережелерін алғаш рет жариялады, олар "Боэльке Дикталары" деп белгілі болды. Ол ұшқыштарға күнге қарсы шабуыл жасауға (қорғаушы ұшқыш көре алмайтын бағыттан) немесе қарсыластан биік ұшуға кеңес берді. Бұл ережелердің көптегені бүгінде де бір ғасыр бұрынғыдай құнды. Бүгінгі әуе шайқасы бұрынғыдан гөрі әлдеқайда күрделі, себебі дерлік барлық қазіргі заманғы истребительдерде әуеден-әуеге зымырандар, радарлар және жоғары ату жылдамдығына ие автоматтық зеңбіректер қолданылады. Жаңа және қосымша маневрлер пайда болды, олар өз ұшағының Доплер сигнатурасын азайту арқылы радарды бұзуға бағытталған ("жауды сағат 3-те немесе 9-да ұстау") немесе кіріп келе жатқан зымыранның кинетикалық энергиясын сарп етуге (ұшақтың бағытын бір жақтан екінші жаққа өзгерту арқылы, зымыран тікелей нысанаға ұшпай, оны алдын алуға тырысады, өткір бұрылыстар жасайды және соңында ұзартылған жолмен ұшуға мәжбүр болады). Дегенмен, инфрақызыл басқарылатын зымырандармен және ұшақ зеңбіректермен жақын қашықтықтағы шайқас әлі де ХХ ғасырдың басында Еуропа аспанында қалыптасқан жалпы ережелерге бағынады. Бас ереже өзгеріссіз: қарсыластың артына өтіңіз және оған солай етуге мүмкіндік бермеңіз. Жақын қашықтықтағы шайқас тактикасы қолданылатын ұшақ түріне және қатысқан ұшақтардың санына байланысты айтарлықтай өзгереді.

Military aviation originated in World War I when aircraft were initially used to spot enemy troop concentrations, field gun positions, and movements. Early aerial combat consisted of aviators shooting at one another with hand held weapons. The first recorded aircraft to be shot down by another aircraft, which occurred on October 5, 1914, was a German Aviatik B. I. The pilot, Feldwebel Wilhelm Schlichting, was shot with a carbine wielded by observer Louis Quenault, who was riding in a French Voisin III piloted by Sergeant Joseph Frantz. The need to stop reconnaissance that was being conducted by enemy aircraft rapidly led to the development of fighter planes, a class of aircraft designed specifically to destroy other aircraft. Pilots soon learned to achieve a firing position (while avoiding the threat of enemy guns) by manoeuvring themselves behind an enemy aircraft; this is known as getting onto an aircraft's "six o'clock" or onto their "tail", plus a wide variety of other terms, usually coined by air crew. This type of combat became known as dogfighting. Oswald Boelcke, a German fighter ace during World War I, was the first to publish the basic rules for aerial combat manoeuvring in 1916, known as the Dicta Boelcke. He advised pilots to attack from the direction of the sun (toward which the defending pilot could not see), or to fly at a higher altitude than the opponent. Most of these rules are still as valuable today as they were a century ago. Today's air combat is much more complicated than that of older times, as air to air missiles, radar, and automatic cannons capable of high rates of fire are used on nearly all modern fighter aircraft. New and additional types of manoeuvres have emerged, intending to break radar lock by minimizing the Doppler signature of one's own aircraft ("keeping the enemy at 3 or 9 o'clock"), or to exhaust the kinetic energy of an incoming missile (by changing the aircraft's course from side to side, the missile, not flying directly at target but trying to forestall it, will make sharper turns and will eventually have to fly a longer path). However, close range fighting with infrared guided missiles and aircraft cannons still obeys the same general rules laid down in the skies over Europe in the early 20th century. The master rule is still the same: get on the opponent's rear without allowing them to do the same. Close range combat tactics vary considerably according to the type of aircraft being used and the number of aircraft involved.

Тактикасы

Ұшқыш әуедегі шайқасқа түсуді жоспарлағанда бес нәрсені ең бастысы білуі керек: олардың ішінде қарсыласын көру және оны көзден шығармау ең маңыздысы. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы барлық жойылғандардың 85 пайызынан астамы шабуылдаушының қорғаушыны байқап, көзге түспей атып өлтіруімен байланысты. Сондай-ақ, жақындау жылдамдығы да маңызды. Ұшқыш өзінің қанаттас серігінің орнын білуі және олардың арасында жақсы байланыс орнатуы керек. Бұл жылдам қозғалатын шабуылдаушыға жақындау жылдамдығын төмендетуге мүмкіндік береді. Шабуылдаушы жауды қуып жетудің үш жолынан таңдай алады, олардың барлығы қуып жету кезінде маңызды. "Кешіктірілген қудалау" шабуылдаушы ұшақтың мұры жаудың құйрығының артына бағытталғанда болады. Кешіктірілген қудалау шабуылдаушыға тым алыс ұшып кетпестен қашықтықты сақтауға немесе ұлғайтуға мүмкіндік береді. "Алдын ала қудалау" шабуылдаушы ұшақтың мұры жаудың алдында болғанда пайда болады. Алдын ала қудалау ұшақтар арасындағы қашықтықты қысқарту үшін қолданылады, сондай-ақ қару қолданғанда, зеңбіректерді қорғаушының қазіргі орнына емес, оқ жеткен кезде болатын орнына бағыттау керек. "Тікелей қудалау" шабуылдаушының мұры тікелей қорғаушыға бағытталғанда болады. Тікелей қудалау кезінде көптеген зымырандар атылады және осы позицияны ұстап тұру ең қиын. Бұлар қудалау қисықтары деп аталады. Ауыспалы шайқастың бұрылысын геометриялық жазықтықтардың шексіз санында орындауға болады. Ұшқыштарға маневрлерді қатаң тік және көлденең жазықтықтардан аулақ ұстауға, керісінше, қарсыластың бағалауын қиындататын шексіз көлбеу жазықтықтарды пайдалануға кеңес беріледі. Ұшақ айналатын белгілі бір нүктеге қатысты ұшақтың айналуының шексіз жазықтықтары "тірек және көпіршік" деп аталады. Ұшақ пен оның қиялға келген тірегі арасындағы позицияны сақтай алатын ұшаққа шабуыл жасау мүмкін емес. Алайда, қиялға келген көпіршік гравитацияның әсерінен бұрмаланады, бұл жоғарыдағы бұрылыстарды тығыз және баяу, ал төмендегілерді кең және жылдам етеді, және кейде оны "тактикалық жұмыртқа" деп атайды. Шабуылдаушы қолданған маневрлерді қорғаушы да қарсыласынан қашуға немесе тактикалық басымдыққа ие болуға пайдалана алады. Ұшақты маневрлеу үшін иілу, соқтығу, көтеру және итеру сияқты басқа да компоненттерді қолдануға болады. Барлық шайқастардағы маңызды фактор – "мұрын мен құйрықтың арақашықтығы". Қару қолдану үшін жеткілікті жақын келгенде, шабуылдаушы ұшақтың мұры қорғаушының құйрығынан жеткілікті қашықтықта болуын қамтамасыз етуі керек, осылайша жақсы нысанаға ие болады және тым алыс ұшып кетуге жол бермейді. Қорғаушы да өзінің рөлін шабуылдаушы рөліне ауыстыруға тырысып, шабуылдаушыны тым алыс ұшыруға барлық мүмкіндіктерін пайдаланады.

There are five things a pilot must remain aware of when contemplating aerial engagement; of these, seeing and keeping sight of one's opponent are the most important. In Southeast Asia, over 85 percent of all kills are attributed to the attacker spotting and shooting the defender without ever being seen. and closing speed. Also, the pilot must be aware of his wingman's position and maintain good communication. which allows a fast moving attacker to slow his closing speed. An attacker is confronted with three possible ways to pursue an enemy, all of which are vital during chase. "Lag pursuit" happens in a turn when the nose of the attacker's aircraft points behind an enemy's tail. Lag pursuit allows an attacker to increase or maintain range without overshooting. "Lead pursuit" in a turn occurs when the nose of the attacking aircraft points ahead of the enemy. Lead pursuit is used to decrease the distance between aircraft, and during gun attacks when the cannons must be aimed, not at where the defender is, but where he will be when the bullets get there. "Pure pursuit" happens when the nose of the attacker points directly at the defender. Pure pursuit is when most missiles will be fired, and is the hardest position to maintain. These are known as pursuit curves. The turning battle of a dogfight can be executed in an infinite number of geometric planes. Pilots are encouraged to keep their manoeuvres out of the strictly vertical and horizontal planes, but to instead use the limitless number of oblique planes, which is much harder for an adversary to track. This infinite number of planes around a fixed point about which the aircraft turns is termed the "post and bubble". A fighter that can maintain position between an aircraft and its imaginary post cannot be attacked by that aircraft. The imaginary bubble, however, is misshapen by gravity, causing turns to be much tighter and slower at the top, and wider and faster at the bottom, and is sometimes referred to as a "tactical egg". The manoeuvres employed by the attacker can also be used by the defender to evade, or gain a tactical advantage over his opponent. Other components may also be employed to manoeuvre the aircraft, such as yaw, drag, lift, and thrust vectors. A key factor in all battles is that of "nose tail separation". While getting close enough to fire a weapon, an attacker must keep his aircraft's nose far enough away from the tail of the defender to be able to get a good aim, and to prevent an overshoot. The defender, likewise, will use every manoeuvre available to encourage an overshoot, trying to change his own role to that of attacker.