Кіріспе
Кіріс поштаны қабылдауға арналған ыдыс
Хат жәшігі, хат саңылауы, хат тесігі, пошта саңылауы немесе пошта жәшігі – жеке тұрғын үй немесе кәсіпорында кіріс поштаны қабылдауға арналған ыдыс. Шығу поштасы үшін пошта жәшіктері көбінесе поштаны жинау үшін қолданылады, бірақ кейбір хат жәшіктері тасымалдаушы алып кетуі үшін шығу поштасын сақтауға да қабілетті. Хат жәшіктері немесе пошта жәшіктері келесі негізгі конструкцияларды пайдаланады:
Есік немесе қабырғадағы саңылау арқылы пошта жеткізіледі (есік арқылы жеткізу).
Ғимаратқа тікелей бекітілген жәшік (есікке тікелей жеткізу).
Көшеде немесе оның жанында орнатылған жәшік (көшеден жеткізу).
Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралы мен Американың кейбір аймақтарында "топ" деп аталатын, бүкіл ғимаратқа арналған жеке пошта жәшіктерінен тұратын орталықтандырылған пошта жеткізу станциясы. Белгілі бір аудан немесе қоғамдағы бірнеше мекенжайға арналған, бірнеше алушыға тиесілі жеке пошта жәшіктерінен тұратын орталықтандырылған пошта тарату станциясы.
A slot in a wall or door through which mail is delivered (through door delivery)
A box attached directly to the building (direct to door delivery)
A box mounted at or near the street (curbside delivery)
A centralised mail delivery station consisting of individual mailboxes for an entire building also known as a "flock" throughout the South Island of New Zealand and parts of America. A centralised mail delivery station consisting of individual mailboxes for multiple recipients at multiple addresses in a particular neighborhood or community
Стильдер мен қолдану
Пошта жәшігі немесе американдық және канадалық терминологияда "пошта саңылауы" – әдетте көлденең, бірақ кейде тік, шамамен 30 см х 5 см (12 дюйм х 2 дюйм) өлшемдес, есіктің ортасы немесе төменгі жағына жасалған саңылау. Бұл стиль Ұлыбританиядағы үйлер мен кеңселерде кең таралған, бірақ АҚШ-та көбінесе қалалық аймақтармен шектеледі. Көбінесе сыртқы жағынан ауа райынан қорғау үшін жапқыш немесе тығыздағыш жабылады. Жапқыш өздігінен жабылуы мүмкін, немесе желде шу шығармай ашылып-жабылуын болдырмау үшін серіппелі болады. Кейбір пошта жәшіктерінде ауа райынан қосымша қорғану үшін ішкі жағында екінші жапқыш қарастырылған. Есіктің ішкі жағына жеткізілген поштаны қабылдауға арналған кішкентай қорап немесе тор орнатылуы мүмкін. Пошта саңылаулары тек кіріс поштаны қабылдауға арналған, өйткені көпшілігінде пошта тасымалдаушысына жіберуге дайындалған поштаны қауіпсіз сақтау және қорғау мүмкіндігі қарастырылмаған. Ұлыбританияда жеке мекенжайдан пошта жіберуге болады, бірақ Royal Mail мұндай қызмет үшін әрбір хатқа қосымша төлем алады. Тұрғын үйдің есігіне жақын орналасқан қабырғаға бекітілген немесе орнатылған пошта жәшіктері де қолданылуы мүмкін. Егер олар кіріс және шығыс поштаны қабылдау мүмкіндігін қамтамасыз етсе, олар "толық қызмет" пошта жәшіктері деп аталады. Қабырғаға бекітілген пошта жәшіктері Солтүстік Америкадағы ескі қалалық және қала маңындағы аудандарда әлі де қолданылады. Олар Канаданың қалалық және қала маңындағы аудандарында жиі кездеседі, онда ауылдық жерлерден басқа жерде пошта жәшігі сирек көрінеді. Жаңа қалалық және қала маңындағы дамуларда және АҚШ-тың ауылдық аймақтарында қоса берілген пошта жәшіктері жиі қолданылмайды, онда көбінесе үйге дейін жеткізіледі немесе қоғамдық пошта станциясына (Ұлыбританияда "пошта қораптарының банкі" деп аталатын кластерлік пошта жәшігі) жеткізіледі. Солтүстік Американың ауылдық және кейбір қала маңындағы аудандарында "тротуардағы пошта жәшіктері" немесе "ауылдық пошта жәшіктері" қолданылады. Бұл құрылғылар әдетте кіріс поштаның көп көлемін қабылдауға арналған, металл қораптан және пошта тасымалдаушыға жіберуге дайындалған поштаның бар екенін хабарлау үшін орнатылған жалаушадан тұрады. АҚШ және Канадада ауылдық тротуардағы пошта жәшіктері меншік шекараларында немесе жолдардың қиылысында топтастырылған болуы мүмкін, бұл жағдайға байланысты. АҚШ Пошта қызметі (USPS) жолдың бетінен пошта жәшігінің қашықтығына қатысты жалпы ережелерге ие болса да, жергілікті пошта бастығы жергілікті орта және жол жағдайларын ескере отырып, осы талаптарды өзгерте алады. Бір кезде Канаданың 843 000-ға жуық ауылдық тұрғыны жеке пошта жеткізу үшін ауылдық (тротуардағы) пошта жәшіктерін пайдаланған, бірақ Канада Посты көптеген ауылдық тұрғындар үшін қоғамдық пошта жәшіктерін орнатуды міндеттеді. АҚШ-та тек кіріс поштаны қабылдауға арналған қабырғаға бекітілген немесе тротуардағы пошта жәшіктері "шешілген қызмет" пошта жәшіктері деп аталады, ал пошта жәшігінен жіберуге дайындалған поштаны алу туралы пошташыға хабарлау механизмі бар пошта жәшіктері "толық қызмет" пошта жәшіктері деп аталады. Пошта жәшіктері мен пошта саңылауларының көптеген дизайндары, әсіресе АҚШ-та патенттелген. Бір дизайн – Джордж Ф. Коллинз жасаған, 20 ғасырдың басындағы Сапульпадағы Barlet Collins Glass Company компаниясы шығарған, алюминий қақпағы бар, мөлдір шыныдан жасалған "көрінетін пошта жәшігі".
Канада
Поштаны пошталық саңылауға жеткізуге арналған аудандарда, пошталық саңылаудың өлшемі кемінде 17,5 см х 4 см болуы керек және ол кіреберіс есігінің немесе іргелес панелінің ішінде, еденнің аяқталған сызығынан 125 см аспай және 60 см кем болмай орналасуы тиіс. Тесікпен жабдықталған қабырғаға орнатылатын пошта жәшіктерінің тесігі 13,5 см х 4 см өлшемде болуы керек, ал тесік жәшіктің үстіңгі жағында немесе оған жақын орналасуы тиіс. Пошта қызметі негізгі өлшемдер мен құрылыс талаптарына сай келетін қосымша пошта жәшіктері мен пошталық саңылаулардың баламалы дизайндарын рұқсат еткенімен, бұл талап 1915 жылы орнатылған дәстүрлі күмбезді-төртбұрышты немесе «тоннель қақпасы» дизайны үшін жағалаудағы пошта жәшіктеріне қатысты емес еді. 1978 жылы, АҚШ Пошта қызметі қайта құрылғаннан кейін жеті жыл өткен соң, пошта органдары баламалы дизайнға арналған «қазіргі заманғы» пошта жәшігінің техникалық талаптарын мақұлдады. Қазіргі уақытта АҚШ-тағы жағалаудағы пошта жәшіктері (T) дәстүрлі, (C) қазіргі заманғы немесе (L) құлыпталатын болып жіктеледі. Дәстүрлі немесе қазіргі заманғы құлыпталмайтын жағалаудағы пошта жәшіктері үш өлшемде бекітіледі: №1, №2 немесе №3, олардың өлшемдері ең кіші ішкі өлшемдері бойынша анықталады. Сондықтан, USPS бекіткен тұрғын үйлік құлыпталатын пошта жәшігінде шығарылатын поштаны қауіпсіз сақтауға мүмкіндік жоқ. Орнату талаптары стандартты құлыпталмайтын пошта жәшіктерінен өзгеше: құлыпталатын пошта жәшіктерінде кіріс поштасының саңылауы жол бетінен 41-45 дюйм биіктікте орналасуы керек, ал пошта жәшігінің алдыңғы жағы тротуардан 6-8 дюйм артқа жылжытылуы керек. USPS-тің барлық пошта жәшіктеріне арналған техникалық талаптары бірдей, бірақ құлыпталатын пошта жәшігінде «кіріс пошта аймағының» орналасуы өзгеше болады.
Қоршаған орта жағдайлары
Сыртқы немесе үйдің қасына қойылған пошта жәшіктері температуралық режимді бақыламайды, бұл кейде температураға сезімтал өнімдер үшін, мысалы, фармацевтикалық тауарлар, тірі өсімдіктер немесе басқа да тірі ағзалар, немесе шоколадты конфеталар үшін маңызды мәселе болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, кейбір өнімдерді сақтауға ұсынылған температурадан жоғары немесе төмен температуралар кездесуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-тың Азық-дәрілік басқармасы (USFDA) қара боялған болат пошта жәшігінің ішіндегі температура тікелей күн сәулесінде 136°F (58°C) дейін жететінін анықтады, ал сыртқы ауа температурасы 101°F (38°C) болған.
Қауіпсіздік
Егер пошта жәшігі құлыпталатын есікке орналастырылмаса, оны құлыптау ұсынылады. Құлыпталмаған пошта жәшіктері жиі жеке бастың деректерін ұрлауға пайдаланылады, оның ішінде құнды заттарды тапсырыс беру арқылы, кейін олар құлыпталмаған жәшіктен ұрланады. Мысалы, АҚШ-тағы саясат бойынша, USPS орталық пошта жәшіктеріне орналасқан құлыпталмаған немесе қауіпсіз емес жәшіктерге хат жеткізбейді.
Еуропа
Жеке пошта жәшіктері немесе пошта саңылаулары Еуропаның көп бөлігінде 19 ғасырдың ортасы мен соңына дейін кеңінен таралмады, бірақ олар Парижде 18 ғасырдың соңынан бері қолданылып келді. 1849 жылы Корольдік пошта алғаш рет хаттарды жеткізуді жеңілдету үшін адамдарды пошта жәшіктерін орнатуға ынталандырды. Оған дейін, осыған ұқсас пошта жәшіктері пошта бөлімшелерінің есіктеріне және қабырғаларына хаттарды жіберу үшін орнатылған болатын. Мұндай қабырғаға орнатылатын жәшіктің бір мысалы (алғашқыда Уэйкфилд пошта бөлімшесінің қабырғасына орнатылған) 1809 жылғы және ол Ұлыбританиядағы ең ескі мысал деп саналады. Қазір ол жаңа Уэйкфилд мұражайында қойылған.
Солтүстік Америка
1863 жылы Free City Delivery қызметі құрылғанда АҚШ пошта бөлімі поштаны үй мекенжайларына жеткізуді бастады. 1916 жылға дейін пошташылар есікті соғып, жауап күтетін. Тиімділік сарапшыларының есебуынша, әрбір пошта тасымалдаушысы хатты алу үшін үй иесінің күтіп тұруына байланысты күніне 1,5 сағаттан астам уақытын жоғалтатын. Бұл мәселені шешу үшін пошта бөлімі әрбір үйдің пошта алуға арналған пошта жәшігі немесе арнайы ойығы болуын міндеттеді. Бірте-бірте үй иелері мен кәсіпкерлер үйден болмағанда немесе есікті аша алмағанда поштаны алу үшін пошта жәшіктерін орнатуды немесе пошта арнайы ойықтарын жасауды бастады. Бұл талап 1923 жылы міндетті болды. Ал 1908 жылы Канадада көптеген ауыл тұрғындары поштаны алу үшін үйлерінен шақырымдап алыс орналасқан пошта бөліміне баруға немесе жеке компанияны жалдауға мәжбүр болды. Осы себепті пошта жәшіктері Солтүстік Американың ауылдық аймақтарында поштаны RFD арқылы жеткізу белгілі бір қызмет ретінде орнағанға дейін кең таралмады. Тіпті содан кейін де шаруалар мен ауыл тұрғындары арнайы пошта жәшіктерін сатып алуға қарсылық көрсетіп, пошташыға хат салу үшін бос себеттер, қалайы жәшіктер немесе ағаш қораптарды жол жиегіне қоятын. 1923 жылдан бастап, біркелкілікке қол жеткізу және поштаны ыңғайлы әрі жылдам жеткізу мақсатында АҚШ пошта бөлімі (кейін USPS) пошта жәшіктері немесе пошта арнайы ойықтары болсын, барлық пошта контейнерлерінің мөлшері мен басқа да сипаттамаларын бекіту құқығын сақтап келді. USPS өндірушілерге арналған тротуарға қойылатын пошта жәшіктерін жасау бойынша талаптарды әзірлеуді жалғастыруда. Олардың арасынан бекітілген пошта жәшіктерінде әрқашан «U. S. Mail» және «Пошта бас директорының мақұлдауы» деген мөр болады. Бұл стандарттар өнімнің әртүрлілігі мен дизайнына шектеулер қойды, бірақ соңғы жылдары жаңа материалдар, пішіндер мен мүмкіндіктер пайда болды. Joroleman пошта жәшігі американдық функционалдық индустриялық дизайнның үлгісі ретінде жоғары бағаланды. Жеңіл боялған болаттан жасалған Joroleman пошта жәшігін доға тәрізді, туннель сияқты шатырмен жасады, ол жаңбыр суының немесе қардың көп жиналуын болдырмады және деформацияға төтеп берді. Туннель тәрізді шатыр металл беттерін дәл иіру қажеттілігін жойып, жаппай өндіріс процесін жеңілдетті. Есікті бекіту механизмі ретінде қызмет ететін металл табақтармен бекітілген және пошта жәшігінің есігіне орнатылған қызыл семафорлы ту, пошташыға хаттың бар-жоғын хабарлайтын. Артқы болат панеліне бекітілген және ауа райы нашар немесе ылғалды болғанда ішіндегілерді құрғақ ұстайтын жалған едені бар Joroleman пошта жәшігін аяқтау үшін тек екі бұранда, үш осьлі гайка және төрт гайка қажет болды. Беріктігімен және төмен бағасымен Joroleman пошта жәшігінің танымалдылығы дизайнды патенттеудің қажеті жоқ екенін, оның ерекшеліктерін барлық әлеуетті өндірушілерге бәсекелестік сату үшін жариялау арқылы артты.
Ұлыбритания
Соңғы жылдары пошта жәшіктерінің көптеген дизайндары жасалды, олар көп тұрғын үйлерге (әдетте мұнара блогындағы жеке пәтерлерге) де, жеке үйлерге де қолайлы өнімдер ұсынады. Поштаны жеткізу әдетте пошта жәшігіне арналған тесік арқылы (пошта жәшігіне кіретін апертура) жүзеге асырылады, онда ол қауіпсіз бөлімшеге түседі. Салынған заттарды тек жеке тұлға ғана кодталған кілт (тек сол кодталған құлыппен жұмыс істеуге арналған) немесе комбинациялық құлып арқылы сандық тізбекті енгізу арқылы ала алады. Электрондық құлыптарды да пошта жәшіктерімен бірге қолдануға болады, бірақ Ұлыбританиядағы қолайсыз ауа-райына осал болғандықтан, оларды ішкі жағдайда пайдалану керек. Пошта жәшіктері көбінесе зинтек болаттан, алюминийден, тот баспайтын болаттан немесе мырышталған болаттан жасалады, содан кейін пошта алушының дизайн талаптарына сәйкес ұнтақпен боялады. Пошта жәшіктерін шойын мен пластиктен де жасауға болады, бірақ олар Ұлыбританияда сирек кездеседі. Жеке үйлердегі түпнұсқа Royal Mail пошта жәшіктерін қайта пайдалану және қалдықтарды жинау орындарынан сатып алу, олардың қайта пайдалануына қатысты заңдық мәселелер туралы қоғамдық сұрақтар тудырды, бұл мәселе 2012 жылғы SalvoNEWS мақаласында сарапшылар пікірін білдірді: «Ескі Royal Mail пошта бағаналарының немесе пошта жәшіктерінің жеке пайдаланылуы». Барлық пошта жәшіктерінде апертура бар, ол салынған поштаға вандализм жасау немесе ұрлық жасау мүмкіндігін тудырады, бірақ бұл тәуекелді азайтуға көмектесетін қосымша құрылғылар бар, соның ішінде апертураны шектегіштер, олар алушыға өз пошта жәшігіндегі тесікті реттеуге және қалауынша орнатуға мүмкіндік береді. Көп тұрғын үйлерде пошта жәшіктері әдетте бірнеше пошта жәшігінен тұратын жиынтыққа біріктіріледі, бұл жеткізушілерге әр есікке жеке-жеке барудың орнына бір орында заттарды салуға мүмкіндік береді. Мұндай пошта жәшіктерінің жиынтықтары көбінесе жаңа құрылыс жобаларында үй есіктеріндегі хат тесігінің орнына қолданылады. 2019 жылы Ұлыбритания үкіметі Royal Mail компаниясының үгітінен кейін төменгі орналасқан хат жәшіктерін тыйым салуға келісті. Алайда, қазіргі уақытқа дейін (2024 жылға дейін) Ұлыбритания үкіметі төменгі орналасқан хат жәшіктерін тыйым салу бойынша ешқандай шара қабыламады.
Америка Құрама Штаттары
Соңғы жылдары, әсіресе АҚШ-та, пошта жәшіктерінің конструкциясы мен қауіпсіздігі жақсартылған көптеген үлгілері патенттелген. 2001 жылы USPS алғаш рет жеке тұлғаның және поштаның ұрлануын тоқтату мақсатында, үйдің қасына орналасқан пошта жәшіктерін құлыптау жобаларын бекітті. 1995 жылы USPS Операциялар нұсқаулығында жарияланған жеткізу құны туралы зерттеуде, бір мекенжайға жылдық жеткізу құны мынадай болды: Есіктен-есікке – 243 доллар; Үйдің қасына – 154 доллар; Кластерлік/үйірмелік жәшік (орталықтандырылған пошта жеткізу) – 106 доллар. Ірі тұрғын үйлерде әдетте кіреберіс вестибюліне немесе жақын жердегі арнайы пошта бөлмесіне орналасқан, барлық пәтерлерге арналған кластерлік/үйірмелік пошта жәшіктері болады. Сыртқы кіреберісте арнайы құлыпты жәшік (кейде «кілт сақтағыш» немесе «Knox жәшігі» деп те аталады) орналасады, ол кіреберіс кілтіне қол жеткізуді қамтамасыз етеді немесе тікелей кіреберіс есігінің электр құлыптауын іске қосып, пошта тасушыға ғимаратқа кіруге мүмкіндік береді. Ұқсас «жебе құлпы» әдетте орталықтандырылған пошта жәшігінде орналасады, бұл жеке пошта жәшіктерін тиімді толтыру үшін бүкіл құрылымды ашуға мүмкіндік береді. АҚШ-та бір пошталық мекенжайы болғанмен, бірнеше пошта алушысы бар мүліктер CBU (Community Mail Station) немесе Cluster Box Unit деп аталатын қоғамдық пошта станциясын пайдалана алады. USPS саясаты бойынша, жаңа мекенжайларға тікелей үйден-үйге жеткізуді орнатуға құлшынбайды және бұл қызметті бастау үшін қазір арнайы келісімдер қажет (Пошта операциялары нұсқаулығы, 631.2-бөлім). Оның орнына, USPS жаңа салынған тұрғын үйлерде, кондоминиумдарда және қақпалы аудандарда орталықтандырылған пошта жеткізуін қатаң талап етеді, құрылысшыны немесе әзірлеушіні үлкен NDCBU (Neighborhood Delivery Collection Box Unit) станцияларын орнатуға міндеттейді немесе ынталандырады. CBU және NDCBU екеуі де кластерлік пошта жәшіктері ретінде танымал. NDCBU – бұл бір ауданның дамуы немесе қоғамдастығындағы бірнеше мекенжайға поштаны орталықтандырылған түрде жеткізуге арналған бөлімшелері бар қоғамдық пошта станциясы. Жаңа тұрғын үйлерді салу кезінде NDCBU орнын USPS емес, құрылысшы анықтайды және ол адресаттың нақты тұрғын үйінен жүздеген метр қашықтықта орналасуы мүмкін. Станцияда посылкаларды алуға арналған бөлек шкаф және шығарылатын поштаға арналған бөлек бөлімше болады. Пошта тасушы бір жағындағы барлық бөлімшелерге жететін үлкен есіктің кілтіне ие болады, ал тұрғындар немесе жалдаушылар әрқайсысының екінші жағындағы жеке бөлімшелеріне кіретін есіктің кілтіне ие болады. NDCBU-ның қоғамдық немесе бизнес орталығында орналасуы өте маңызды, себебі шалғай немесе нашар жарықтандырылған жерлерде орналасқан аудандық кластерлік жәшіктер пошта ұрлығына немесе вандализмге бейім. Тіпті жоғары трафикпен қамтылған жерде немесе қақпалы ауданда орналасқан болса да, NDCBU бірнеше құрбандықтан чектерді, ақшаны, жеке ақпаратты немесе басқа да құнды заттарды алу мүмкіндігімен ұрыларды қызықтырады. 2008 жылғы RAND корпорациясының зерттеуінде 2004 және 2007 жылдар аралығында жиналған USPS статистикасына сілтеме жасалып, NDCBU ұрлықтары қалалық аудандық пошта ұрлықтарының 52,7% және бірден көп пошта жәшігі бар жерлердегі ауылдық аудандық пошта ұрлықтарының 76,6% құрайтыны анықталды, жоғары кірісті ZIP кодтарындағы ұрлықтар саны төмен кірісті ZIP кодтарына қарағанда едәуір жоғары болды.
Канада
Канадада 1980 жылдардың соңында жаңа қала маңындағы аудандарда қоғамдық пошта жәшіктері (немесе Суперпошта жәшіктері) пайда болды. Жаңа құрылыстар әдетте ауылдық қоғамдық пошта жәшіктерін уақытша пайдаланады, ал кейінірек тұрақты суперпошта жәшіктеріне ауыстырылады. 2004 жылдан бастап көптеген ауылдық Канада тұрғындары Канада Поштасының ауылдық пошта тасымалдаушыларының денсаулық және қауіпсіздік туралы шағымдарын азайту үшін жеке үй алдындағы пошта жәшіктерінің орнына қоғамдық пошта станцияларын (Қоғамдық пошта жәшігі немесе CMB деп аталады) пайдалануға көшті. Бұл өзгеріс елдің кейбір қала маңындағы аудандарына да тарады. 2014 жылы шығындарды қысқарту мақсатында Canada Post компаниясы есіктен-есікке жеткізуді тоқтатып, 32% қалалық орталықтарда қоғамдық пошта жәшіктерін енгізу ниетін жариялады. Бұл жоспар, әсіресе қолжетімділік мәселелеріне байланысты, сынға ұшырады. 2015 жылы Джастин Трюдоның Либералдық партиясы үкіметі сайланғаннан кейін бағдарлама дереу тоқтатылды, олар Канада Поштасына одан әрі қысқартулар жасамайтынын уәде берген еді.
Австралия
Австралияда үйге жөнелтілетін жәшіктер интернеттен тапсырыс берілген посылкаларды жеткізуді жеңілдету үшін пайдаланылуда, себебі электрондық хаттардың таралуына байланысты пошта жәшігінің қолданылуы азайып барады. Әрбір жеткізілімде жаңа құлыптау коды жасау үшін динамикалық кодтармен жабдықталған арнайы құлыптау механизмдері қолданылады, бұл ұсақ қарақшылықтан қорғауды күшейтеді. Жеткізу компаниялары осы құлыптау кодтарына штрихкодты сканер немесе стандартты штрихкод немесе QR-код арқылы қол жеткізеді.
Гиннес рекордтары
Әлемдегі ең үлкен пошта жәшігі АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Кейси қаласында орналасқан. Оны Джим Болин жасады және 2015 жылдың 20 қазанында тіркелді.