Кіріспе

Ричард Аведон (15 мамыр 1923 – 1 қазан 2004) – американдық суретші, сән және портреттер фотографы. Ол Harper's Bazaar, Vogue және Elle журналдарында жұмыс істеді, сән, театр және бидің қозғалысын тұрақты суреттерге түсіруде мамандық танытты. The New York Times газетінде жарияланған некрологта "оның сән және портреттері Американың соңғы жарты ғасырдағы стиль, сұлулық және мәдениет имиджін қалыптастыруға көмектесті" делінген.

Ерте өмір және білім

Аведон Нью-Йорк қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Якоб Израиль Аведон, Ресейден келген иммигрант, қарапайым жұмыстан бастап, Бесінші даңғылда өзінің табысты киім саудасын – «Аведонның Бесінші даңғылы» деген атпен ашты. Анасы Анна киім өндіру бизнесімен айналысатын отбасынан шыққан. Жасөспірім кезінде ол «Схоластикалық өнер және жазу» сыйлығын да жеңіп алды. Сол жылы ДеУит Клинтоннан бітіргеннен кейін Колумбия университетінде философия мен поэзияны оқыды, бірақ бір жылдан соң оқуды тастады. Содан кейін ол сауда теңізшілерінің фотографы болып, әкесі сыйлаған Rolleiflex камерасымен экипаж мүшелерінің жеке суреттерін түсірді. 1944 жылдан 1950 жылға дейін Аведон Алексей Бродовичпен әлеуметтік зерттеулер жөніндегі жаңа мектептегі дизайн зертханасында фотосуретке үйренді. Диана Вриленд 1962 жылы «Харперс Базардан» «Вог» журналына ауысқанда, Аведон оған штат фотографы ретінде қосылды. Ол «Vogue» журналының бас фотографына айналды және 1973 жылдан бастап 1988 жылдың соңында Анна Винтур бас редактор болғанға дейін көптеген мұқабаларды түсірді. Оның сән жарнамаларының ішінде 1980 жылғы көктем/жаз науқанынан бастап Джанни Версаче үшін жасалған қайта-қайта тапсырмалар бар. Ол сондай-ақ, он бес жасар Брук Шилдс суреті бар Calvin Klein Jeans жарнамасын түсірді, сондай-ақ оны теледидар жарнамаларында режиссерлік етті. Аведон алғаш рет Шилдспен 1974 жылы Colgate тіс пастасының жарнамасында жұмыс істеді. Ол оны Версаче, 12 американдық «Vogue» мұқабасы және Revlon компаниясының «Ең ұмытылмас әйелдер» науқаны үшін түсірді. 1981 жылдың 9 ақпанындағы «Ньюсуик» журналында Аведон: «Брук – найзағайдың қарсыласы. Ол қазіргі заманғы моральдық құлдырау мен әлемдегі әділдіктің жойылуына байланысты адамдардың ашу-ызасын шоғырландырады» деді. Аведонмен жұмыс істеу туралы 1992 жылы мамыр айында «Интервью» журналына Шилдс: «Дик бөлмеге кіргенде, көптеген адамдар қорқып қалады. Бірақ жұмыс істегенде, ол өте шығармашыл, өте сезімтал. Ол басқа біреудің жанында болғанын немесе сөйлескенін ұнатпайды. Бұл жерде өзара осалдық бар, ол пернелі қосқышты басқанда, бірігу сәтін бастан кешіреді. Сіз оны түсінесіз бе, түсінбейсіз бе». 1960 жылдары Аведон Америкадағы келіспеушілік пен зорлық-зомбылықтан жарылып кеткен кезде азаматтық құқық қорғаушыларын, саясаткерлерді және мәдени диссиденттерді суретке түсірді. Ол психикалық ауруханалардағы науқастарды, 1963 жылғы Азаматтық құқық қозғалысын, Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіргендерді, кейін Берлин қабырғасының құлауын суретке түсірді. 1964 жылы оның орта мектептегі сыныптасы Джеймс Болдуиннің мәтіні бар «Жеке ештеңе» атты жеке кітабы жарық көрді. Аведонды портрет суреті әрқашан өзінің тақырыбының тұлғасы мен жанын қалай түсіретіндігі қызықтырды. Фотограф ретінде танымал болған сайын, ол өзінің студиясында көптеген қоғам қайраткерлерін үлкен форматты 8×10 бейне камерасымен суретке түсірді. Оның тақырыптарына Бастер Китон, Мариан Андерсон, Мэрилин Монро, Езра Паунд, Исак Дайнесен, Дуайт Д. Эйзенхауэр, Энди Уорхол және Чикаго жетілігі кіреді. Жұмсақ жарық пен реквизиттерді қолданбай, Аведон өзінің бейнесінің ішкі дүниесіне көңіл бөліп, эмоция мен реакцияларды туғызды. Кейде ол суреттегі кейіпкерлердің көңілінен шығу үшін оларды ыңғайсыз тақырыптарға бағыттап немесе психологиялық тұрғыдан сынақ сұрақтар қойып, олардың пікірін білдіретін. Осы әдістер арқылы ол басқалар түсірмейтін суреттер шығарып, суретшінің мінез-құлқы мен жеке басының қырларын ашады. Аведонның қабырғалық топтамаларында эмблемалық тұлғалар: Энди Уорхол «The Factory» ойыншылары мен жұлдыздарымен; 1968 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда тәртіпсіздікке итермелеу үшін сөз байласумен айыпталған саяси радикалдар – Чикаго жетілігі; Бит ақыны Аллен Гинзберг және оның үлкен отбасы; және Миссия кеңесі, АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуын басқаратын әскери және үкіметтік қызметкерлердің тобы. 1982 жылы Аведон Christian Dior сәндік бренді үшін фильмнің идеясына негізделген ойыншықты өнерлі жарнамалар сериясын шығарды. Режиссер Андре Грегори, фотограф Винсент Валларино және модель/актриса Келли Ле Брок қатысқан түстер фотосуреттерінде көркем мода киіп, үш адаммен бірге тұратын ойдан шығарылған «Диор отбасы» ертегілерінің айбынды ертегілері көрсетілген. Аведон 1992 жылы «The New Yorker» журналының алғашқы штат фотографы болды, онда оның апокалиптикалық, жабайы сән туралы аңызы «Кейінгі мырза мен ханым Комфорттың естелігінде» (модель Надя Ауерманн мен қаңқасы бар) 1995 жылы жарияланды. Журнал үшін түсірілген басқа суреттер, 1994 жылы жарияланған Мэрилин Монроның бұрын жарияланбаған фотосуреттерінен бастап, Кристофер Ривтің коляскадағы және Шарлиз Теронның 2004 жылғы жалаңаш суреттеріне дейін, кең талқылауға түрткі болды. Уайлдер жобаны Аведонның американдық Батысқа қатысты көзқарасын бейнелеу үшін жоспарлаған. Бұл Аведонның мансабындағы шешімді момент болды, ол қоғамдық тұлғаларға немесе Батыстың ашықтығы мен ұлылығына назар аударудың орнына, жұмыс киімдерімен кірленген кеншілер, үй шаруашылықтары, фермерлер және саяхатшылар сияқты күнделікті жұмысшы табының суреттерін түсірді. Жоба бес жылға созылды, соңынан көрме және каталог жарық көрді. Бұл Аведон мен оның командасына 762 адамды суретке түсіруге және шамамен 17 000 дана 8×10 Kodak Tri X Pan пленкасын қолдануға мүмкіндік берді. Жиынтық суреттердегі кейіпкерлердің ішкі жан дүниесінің тарихы айқын болды, Аведонның жүрек аурулары мен қартаю арқылы сезінген өлім жақындауы болмағанда, бұл байланысқа жете алмайтынын мойындады. «Метрополитен өнер музейі» (Нью-Йорк) оның өмірінде екі жеке көрме ұйымдастырды, 1978 және 2002 жылдары. 1980 жылы Берклидегі Университет өнер музейі ретроспектива ұйымдастырды. Ірі ретроспективалар Нью-Йорктегі «Америка өнерінің Уитни музейінде» (1994) және Данияның Хумлебек қаласындағы «Louisiana Modern Art Museum» (2007; 2009 жылға дейін Милан, Париж, Берлин, Амстердам және Сан-Францискоға сапарлаған) ұйымдастырылды. 1944 жылғы күнге толы алғашқы суреттерінен бастап, 2000 жылғы портреттеріне дейін, оның сәнге деген құмарлығын көрсеткен «International Center of Photography» 2009 жылы оның сән жұмыстарының ең ірі шолуын ұйымдастырды. Сондай-ақ 2009 жылы «Corcoran Gallery of Art» Ричард Аведон: «Билік портреттері» көрмесін ұйымдастырды, онда оның саяси портреттері бірінші рет біріктірілді.

Өнер нарығы

2010 жылы Кристис аукционында модель Довиманың 1955 жылы Париждегі «Цирк д’Ивер» циркінен әкелінген пілдермен бірге Кристиан Диор кешкі көйлегінде суретке түскен, бірегей жеті фут биіктігіндегі баспасы рекордтық 719 000 фунт стерлингке сатылды. Бұл суреттің ең ірі нұсқасы 1978 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында Аведонның сәнге арналған ретроспективалық көрмесі үшін жасалған және «Maison Christian Dior» үйі сатып алған.

Жеке өмір

1944 жылы Аведон 19 жасар Dorcas Marie Nowell банктік қызметкерімен үйленді, ол кейін модель және актриса Доу Аведон болды; олардың балалары болмады және 1949 жылы ажырасты. Жұбайлар Cherry Grove, Fire Island гей-аулында жазғы демалыс өткізді, ал Аведонның екіұстамалығын әріптестері мен отбасы мүшелері куәландырды. Ноуэлл оны тастап кеткенде ол қатты қиналған. 1951 жылы ол Эвелин Франклинге үйленді; ол 2004 жылдың 13 наурызында қайтыс болды. Олардың некесінен Джон Аведон деген бір ұл дүниеге келді, ол Тибет туралы көп жазған. 1970 жылы Аведон Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағындағы бұрынғы карета үйін сатып алды, ол оның студиясы және пәтері ретінде қызмет етті. 1970 жылдардың соңында ол Атлант мұхиты мен табиғат қорығының арасындағы Монток, Нью-Йорк штатындағы қоныста төрт бөлмелі үй сатып алды; 2000 жылы ол оны шамамен 9 миллион долларға сатты. Аведонның ұзақ жылдар бойы студия директоры болған Норма Стивенстің айтуынша, Аведон оған өзінің гомосексуалды қарым-қатынастары туралы, соның ішінде режиссер Майк Николспен он жылға созылған махаббат туралы айтқан. Сенімсіз дереккөз: 2023 жылғы қаңтар.

Өлім

2004 жылдың 1 қазанында Аведон Техас штатының Сан-Антонио қаласындағы ауруханада миға қан құйылу салдарынан қайтыс болды. Ол сол кезде "Нью-Йоркер" журналы үшін фотоға түсіріп жатқан еді. Өмірінің соңында ол 2004 жылғы АҚШ президенттік сайлауына дейінгі кезеңге арналған "Демократия" атты жаңа жобамен де айналысып жүрген. 2006 жылы Аведонның жекелеген туындылары Нью-Йорктегі Пейс/Макгилл галереясында және Сан-Францискодағы Фрэнкель галереясында қойылды, содан кейін Аведон қорына көмектесу үшін сатылды. Жиынтыққа Мартин Мункасси, Эдвард Стайхен және Ман Рэй сияқты авторлардың фотосуреттері де кірді. "Көретіннің көзі: Ричард Аведонның жинағынан фотосуреттер" (Фрэнкел галереясы) атты жұқа кітапша жинақтың көп бөлігін бес кітапшадан тұратын жинақта біріктіреді: "Диана Арбус", "Питер Худжар", "Ирвинг Пенн", "Кастильон гравинясы" және "Басқа да нәрселер", соңғысына 19 және 20 ғасырлардағы фотографтардың туындылары енген.

Танымал мәдениетте

Голливуд 1957 жылы Фред Астердің «Дик Эйвери» атты сән суретшісі рөлін ойнаған «Күлкілі бет» мюзиклінде Аведонның ерте мансабы туралы ойдан шығарылған оқиғаны көрсетті. Аведон өндірісте пайдаланылған бірнеше фотосуреттерді, соның ішінде ең танымал суретті ұсынды: Одри Хепберннің бетіне қасақана тым көп жарық түсірілген, онда оның көзге түсетін ерекшеліктері – көздері, қас-қабағы және аузы ғана көрінеді. Хепберн 1950-ші және 1960-шы жылдары Аведонның музасы болды, ол былай деді: «Мен Одри Хепберннің камера алдындағы сыйына мәңгілікке дейін ризамын. Мен оны одан да биікке көтере алмаймын. Ол қазірдің өзінде сол биікте. Мен тек жазбаға ала аламын. Мен оны түсіндіре алмаймын. Ол кім болса, содан артыққа баруға болмайды. Ол өзінің ең керемет портретіне қол жеткізді». 2005 жылғы «Капоте» фильмінде Аведонның 1960 жылғы сәуірде сотталған кісі өлтірушілер Перри Эдвард Смит пен Ричард Хиккокты суретке түсіргені қайта жаңғыртылды. Аведонды фильмнің операторы Адам Киммель сомдады. 2015 жылғы «Life is Strange» видео ойынында Аведон бірнеше рет еске алынды, қосымша кейіпкер Виктория Чейз оны «менің қаһарманымның бірі» деп атады, егер ойыншы оған мейірімділікпен қараса, оны Аведонмен салыстырғанда.