Кіріспе

Балет труппасы – классикалық балет, неоклассикалық балет және/немесе еуропалық дәстүрдегі заманауи балетті, сондай-ақ басқарушы және көмекші персоналды ұсынатын би тобының бір түрі. Көптеген ірі балет труппалары бишілерді жыл бойы жұмысқа алады, бірақ АҚШ-та жылдың бір бөлігіне (әдетте отыз немесе қырық апта) шарт жасасу қалыпты. Әдетте труппаның өзінің үй театры болады, онда көптеген қойылымдары өтеді, алайда көптеген труппалар өз елінде немесе халықаралық сапарларда да гастрольдік өнер көрсетеді. Балет труппалары көбінесе кассада зиян көреді және сыртқы қаржылық қолдауға мұқтаж. Еуропада мұндай қолдаудың көп бөлігі мемлекеттік субсидиялар түрінде болады, бірақ жеке қайырымдалықтар да жиналады. Солтүстік Америкада жеке қайырымдалықтар сыртқы қаржыландырудың басты көзі болып табылады. Көптеген балет труппаларының бишілерді даярлайтын жеке мектептері бар. Дәстүрлі түрде мектеп труппаның бишілерінің көп бөлігін қамтамасыз ететін, бұл труппалардың стильдері арасындағы айырмашылықты анықтауға көмектесетін, бірақ 21-ғасыр балеті ашық жұмысқа алу қағидаларын қолданады және көптеген балет труппаларында халықаралық қызметкерлер көптеп жұмыс істейді.

Қызметкерлер

Балет тобының жетекшісі көркемдік директор деп аталады. Ол әдетте зейнеткер биші болып табылады және көбінесе компанияның кейбір қойылымдарын өзі хореографиялайды. Ірі компанияларда оның бір немесе бірнеше көмекшісі болады. Бишілерді күнделікті оқыту бір немесе бірнеше балетмейстер мен балетмейстердің жауапкершілігінде. Кейбір компаниялар репетиторлар мен би ноталарын жазатын мамандарды да жұмысқа алады. Көбінесе тұрақты хореографтар болады. Кіші топтардан басқа барлық компаниялар өз бишілерін кем дегенде үш деңгейге бөледі. Ағылшын тіліндегі ең көп қолданылатын екі жоғары деңгейдің атаулары – прима-биші және солист, ал кіші бишілер балет корпусын құрайды. Кейбір компанияларда (әсіресе Солтүстік Америкада) балет корпусынан төмен тұратын, тәлімгерлер немесе шәкірттер болады, оларға жалақы төленбеуі мүмкін. Кейбір компаниялар осы деңгейлерді одан әрі бөледі, ал қолданылатын терминология компаниядан компанияға өзгеше болуы мүмкін. 19 ғасыр мен 20 ғасырдың басындағы және ортасындағы ең үздік әйел биші көбінесе прима балерина деп танылатын, бірақ бұл дәстүр тоқтатылды. Еркек және әйел бишілер тарихи түрде жеке иерархияларға бөлінген (қосымша ақпарат алу үшін балерина туралы қараңыз). Бүгінде көптеген компаниялар гендерлік бейтарап иерархияны қолдануды жөн көреді. Кейбір компаниялар (негізінен Ресейде және ресейлік балетке күшті әсер еткен елдерде) мінездік бишілерді жұмысқа алады: балериналардан айырмашылығы, әйел мінездік бишілер балетке бейімделмейді. Әлемдегі ең ірі балет компаниясы – Мәскеудің Большой балеті, онда 2010 жылғы мәліметтер бойынша 240-тан астам биші жұмыс істейді. Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы ең ірі компанияларда шамамен жүздей адам жұмыс істейді. Көптеген компанияларда музыкалық директор болады, ол әдетте дирижер, бірақ бұл көбінесе жартылай штаттық лауазым. Балеттегі музыкалық директордың мәртебесі операдағыдан төмен, себебі операда компания басшысы болады. Қажет болған жағдайда нақты қойылымдарды жүргізу үшін тәуелсіз дирижерлер шақырылады. Ірі компаниялардың өз оркестрі болады, ол көбінесе сол театр немесе опера үйінде орналасқан опера компаниясымен бірлесіп пайдаланылады. Кіші компаниялар әр маусымға жергілікті оркестрді келісімшарт негізінде жалдайды немесе нақты қойылымдар үшін, мысалы, гастрольдік сапар кезінде арнайы оркестрді жалдайды. Компания сабақтары мен репетициялары кезінде музыканы бір немесе бірнеше штаттық немесе тәуелсіз пианисттер орындайды. Кіші компанияларды қоспағанда, барлық компанияларда маркетинг, есеп, кадрлық мәселелер, логистика және т.б. салаларымен айналысатын жеке әкімшілік қызметкерлері болады. Ірі компаниялар реквизит жасаушылар мен костюм жасаушылар сияқты ремесленниктер мен қолөнершілерді, сондай-ақ жарықтандыру техниктері мен сахна менеджерлері сияқты техникалық қызметкерлерді тұрақты жұмысқа алады. Кіші компаниялар осы лауазымдарға қажет болған жағдайда тәуелсіз мамандарды шақырады. Кейбір компанияларда физиотерапевтер, массажистер және дене шынықтырушылар да штаттық жұмыста болады.

Азияның классикалық балет дәстүрлері

"Балет" термині кейде кез келген мәдениеттің классикалық дәстүріндегі би стильдерін, әсіресе Азияның кейбір аймақтарында орындалатын классикалық би стильдерін білдіру үшін қолданылады. Индонезияда классикалық индуист Рамаяна балеті жиі қойылады. Камбоджа Корольдік балеті – Шығыс дәстүріндегі балет труппасының мысалы. Төменде тізілген труппалар – Еуропа дәстүрінде балет қоятын компаниялар, алайда кейбір халықаралық труппалар батыс және шығыс мотивтері мен би техникаларын үйлестіретін заманауи балеттерді де қояды.