Кіріспе
Француз балет труппасы Париж Опера Балеті – Париж Операсының ажырамас бөлігі болып табылатын француз балет труппасы. Бұл ең көне ұлттық балет тобы, және көптеген еуропалық және халықаралық балет труппалары оның тамырларын осыдан іздейді. Ол әлі күнге дейін әлемдегі ең беделді төрт балет труппасының бірі саналады, Мәскеудегі Большой балет, Санкт-Петербургтегі Мариинский балет және Лондондағы Корольдік балетпен бірге. 2022 жылдың желтоқсанынан бері труппаны би директоры Хосе Мартинес басқарып келеді. Балет труппасы 154 бишіден тұрады, олардың ішінде 17 Danseurs Étoiles бар. Бас бишілер жыл сайын 180 би қойылымын ұсынады, көбінесе Гарнье сарайында. Париж Опера Балетінің өзінен де беделді оның би мектебі – Париж Опера Балет мектебі (француз тілінде: École de danse de l'Opéra national de Paris), ол әлемдегі ең жақсы би мектептерінің бірі деп есептеледі. Оның бұрынғы түлектері 20 рет Benois de la Danse сыйлығын жеңіп алған. Мектеп 2013 жылы 300 жылдығын тойлады. Екі оқу орнына да түсу үшін өте қатаң бәсекелестік бар. Париж Опера Балетіне қабылдану үшін бишінің Париж Опера Балет мектебіне түсуі, мамыр айындағы жыл сайынғы конкурстық емтихандарды сәтті тапсыруы және кем дегенде соңғы екі сыныпқа қатысуы қажет.
The Paris Opera Ballet is a French ballet company that is an integral part of the Paris Opera. It is the oldest national ballet company, and many European and international ballet companies can trace their origins to it. It is still regarded as one of the four most prominent ballet companies in the world, together with the Bolshoi Ballet in Moscow, the Mariinsky Ballet in Saint Petersburg and the Royal Ballet in London. Since December 2022, the company has been under the direction of José Martínez, the director of dance. The ballet company consists of 154 dancers, among them 17 Danseurs Étoiles. The principal dancers give 180 dance performances each year, primarily at the Palais Garnier. Just as prestigious as the Paris Opera Ballet is its dance school, the Paris Opera Ballet School (French: École de danse de l'Opéra national de Paris), considered to be one of the world's best dance schools. Its former pupils have won a record of 20 Benois de la Danse awards. The school celebrated its tercentennial in 2013. The competition for admission to both institutions is extremely fierce. For a dancer to enter the Paris Opera Ballet, it is almost compulsory to be admitted to the Paris Opera Ballet School, to pass the annual competitive examinations in May, and to attend at least the final two classes.
Атау беру
Париж опера балеті әрқашан Париж операсының ажырамас бөлігі болды, ол 1669 жылы Опера академиясы (Académie d'Opéra) ретінде құрылған. Бірақ театрлық би 1673 жылға дейін Париж операсының маңызды құрамына айналмады, сол жылы ол Музыка академиясы (Académie Royale de Musique) деп аталды және Жан Батист Лулли басшылығына берілді. Париж операсының ұзақ тарихында көптеген ресми атаулары болды, алайда 1994 жылдан бері ол Париж ұлттық операсы (Opéra National de Paris) деп аталады.
Өмірбаян
Париж опера балетінің бастауы Людовик XIV сарайының бұрынғы би институттарынан, дәстүрлерінен және тәжірибелерінен басталады. Мольердің хореографтар Пьер Бошамп пен композитор Жан Батист Лулли сияқтылармен бірлесе жасаған комедиялық балеттер сериясы ерекше маңызға ие болды. Алғашқысы 1661 жылы «Лес Фашо», ал ең маңыздысы – 1670 жылы «Le Bourgeois gentilhomme» балеттері еді. Олардың көптегені Мольер труппасының Париждегі Палас Рояль театрында қойылды, ол кейін опера труппасы мен опера балетінің тұрақты үйіне айналды. 1661 жылы Людовик XIV «сарайдағы ойын-сауықтар үшін би сабақтарының сапасын арттыру» мақсатында Académie Royale de Danse (Патшалық би академиясы) құрды. Академия мүшелері, сондай-ақ оның куәлігі бар би оқытушылары мен олардың шәкірттері сарай, Мольер және кейін опера балеттерінің қойылымдарын жасауға қатысты. 1680 жылы Бошамп Корольдік би академиясының канцлері (директоры) болды. Патшалық би академиясы мен Опера тығыз байланысты болғанымен, екі мекеме дербес болды, ал бұрынғысы 1792 жылы монархия құлағаннан кейін таратылды.
Құрылғы және ерте тарихы
1669 жылдың 28 маусымында Людовик XIV ақын Пьер Перринге француз тілінде опера қою үшін жеке академия құруға монополия берді. Перрин құрған компанияның алғашқы қойылымы, Опера академиясы (Académie d'Opéra) – «Помона», 1671 жылдың 3 наурызында Jeu de Paume de la Bouteille театрында алғаш рет көрсетілді, және оның хореографиясын Антуан де Броссе жасады. 1672 жылы Лулли Перриннің монополиясын сатып алып, басқа француз компанияларының музыканттар мен бишілерді пайдалануын шектейтін жаңа патент алды. Антуан де Броссе мен Лулли хореографтар, ал Карло Вигарани сахна дизайнері ретінде Луллидің компаниясы, енді Académie Royale de Musique деп аталатын, 1672 жылдың қарашасында Jeu de Paume de Béquet театрында Луллидің алғашқы операсы – «Махаббат пен Бакхус мерекелері» (a pastorale) қойылымын ұсынды. Бұл қойылым негізінен Луллидің бұрынғы балеттерінен алынған үзінділерден және де Броссе жасаған жаңа балеттерден тұрды. Бірақ бұл балетке патша сарайының мүшелері қатыспады, ал барлық бишілер кәсіби болды. Луллидің келесі қойылымы «Кадм мен Гермиона» (27 сәуір 1673), алғашқы лирикалық трагедия (либретто авторы Филипп Кино), сондай-ақ Jeu de Paume de Béquet театрында көрсетілді, және оның хореографиясын Антуан де Броссе жасады. Бұл қойылымдарға арналған балеттерді Бошамп, де Броссе және д’Оливе жасады. Жан Батист Дубос Бошамп пен де Бросс балеттерге жауапты болғанын, ал д’Оливе балет пантомимасына маманданғанын түсіндіреді: Лулли осы балеттерге осылай үлкен мән берді, ол олардың хореографиясы үшін «maître de danse particulier» аталатын д’Оливе жұмысқа алды. Лулли «балет ordinaires» үшін оны, де Бросс немесе Бошамп емес, оны жалдады, ол «Психе» мен «Алчеста» пьесаларындағы әуелей сахналарының балеттерін жасады. Сондай-ақ, д’Оливе «Тезеядағы қарттардың», «Атистағы алапат армандардың» және «Изистағы дірілдеушілердің» балеттерін жасады. Соңғысы тек суықтан дірілдеген ер адамдардың пантомималық қимылдарынан тұрды, және ол оған бірде-бір әдеттегі би қадамын енгізбеді. Бастапқыда Париж опера балетінің бишілері тек еркектерден ғана құралды. Мадемуазель де ла Фонтен (1665–1738) 1681 жылдың 21 қаңтарында Луллидің «Махаббаттың жеңісі» балетінің премьерасында билеген кезде алғашқы кәсіби балерина атанды. Пьер Бошамп 1687 жылы Лулли қайтыс болғанға дейін Париж операсында Луллимен бірлесіп жұмыс істеді. 1820 жылы Пьер Гардельдің орнын балетмейстер Жан Луи Аумер басты, бірақ ол тым көп мим қолданғаны және сюжетті немесе кейіпкерді дамытатын хореографияны пайдаланбағаны үшін қатты сынға ұшырады. Париж опера балетінің директоры ретінде үш онжылдық бойы Лифар компанияны Екінші дүниежүзілік соғыстың және Францияның неміс оккупациясының қиын кезеңдерінен өткізді. Лифар Париж опера балетін Америкаға әкеліп, Нью-Йорк қаласының орталығында толып кеткен залдарда өнер көрсетті. Көрермендер биге қызығушылық танытып, бишілер тобының өнерін жоғары бағалады. 1983 жылы Рудольф Нуреев Париж опера балетінің директоры болып тағайындалды, ол директорлық қызметін атқарумен қатар билеуін және жас бишілерді қолдауын жалғастырды. Сол кездегі ең үздік әйел балет бишісі, мүмкін, барлық уақыттағы ең үздік биші – Сильвия Гилем, 1984 жылы Рудольф Нуреев оны 19 жасында бас биші деп тағайындады. Олар ерекше би жұптары еді. Нуреевтің жылдары Париж опера балетінің алтын ғасыры болды.
Lully paid such great attention to the ballets mentioned here that he engaged for their choreography a 'maître de danse particulier' named d'Olivet. It was he, and not des Brosses or Beauchamps, whom Lully engaged for the 'ballets ordinaires', who composed the ballets of the infernal scenes of Psyché and Alceste. It was also d'Olivet who composed the ballet of the old men in Thesée, of the baneful dreams in Atys, and of the tremblers in Isis. This last was composed solely of pantomimic gestures by men seized with cold, and he did not introduce a single usual dance step into it. Initially the dancers of the Paris Opera Ballet were all male. Mademoiselle de la Fontaine (1665–1738) became the first professional ballerina when she danced in the premiere of Lully's ballet Le Triomphe de l'Amour on 21 January 1681. Pierre Beauchamps continued to collaborate with Lully at the Paris Opera until Lully's death in 1687. In 1820, Pierre Gardel was succeeded as ballet master by Jean Louis Aumer, who was however highly criticized for using too much mime and failing to use choreography which furthered plot or character. During his three decades as director of the Paris Opéra Ballet, Lifar led the company through the turbulent times of World War II and the German occupation of France. Lifar brought the Paris Opéra Ballet to America and performed to full houses at the New York City Center. Audiences were enthusiastic and had great admiration for the company of dancers. In 1983, Rudolf Nureyev was appointed director of the Paris Opera Ballet, where, as well as directing, he continued to dance and to promote younger dancers. The top female ballet dancer at that time, if not of all times, was Sylvie Guillem, who was nominated principal dancer at the age of 19 by Rudolf Nureyev in 1984. They were an exceptional dance couple. The years of Nureyev marked a golden era of the Paris Opera Ballet.
Өтпелі кезең
Компанияда 2014 жылдың қарашасынан бастап 2016 жылдың 15 шілдесіне дейін Париж опера балетінің директоры болған Бенджамин Миллепидпен байланысты даулы кезеңдер болды. Француз бишісі және хореографы Миллепидтің жұмысына екі кедергі келді. Ол 1993 жылы 16 жасында Франциядан кетіп, АҚШ-та биші және хореограф ретінде негізгі кәсіби білімін алып, 2014 жылы Париж опера балетінің жаңа тағайындалған директоры болып Францияға оралды. Біріншісі, Миллепид Париж опера балетінің бишілерінен 1992 жылы Рудольф Нуреев хореографиялаған «Баядер» классикалық балетін заманауи балет сияқты орындауын қалады. Осы мақсатқа жету үшін ол «Баядер» қойылымына шақырылған жетекші бишілерді жалдаған еді. Екінші кедергі – Миллепид басты рөлдерді билейтін «Danseurs Étoiles» иерархиясын бұзды, өйткені ол өзінің директоры болып тағайындалғаннан кейінгі алғашқы заманауи балеті «Ашық, қатты, жарқын, алға» (директорлық қызметіндегі алғашқы туындысы) үшін 154 бишінің ішінде өз идеялары мен көзқарастарын іске асыруға ең лайықты деп санайтын 16 бишіден «арман командасын» құрды (бағдарламада бұл команда «Біріккен бейнелеуші суретшілер» деп аталды). Басты биші Карл Пакетт берген сұхбатында, Париж опера балетіндегі 30 жылдық өмірінде соңғы 6 айдағыдай жаман сезінгенін айтты. Басты биші Стефан Буллион жағдайды түзету мүмкін емес екенін қосты. «Ол тым ерте кетеді, ал басқалары тым кеш кетеді», – деді Лисснер. «Менің ойымша, би директоры және операда ғана емес, сұранысы артып келе жатқан хореографтың екі қызметі бірнеше сұрақтар тудырды».
Аурелия Дюпон
Аурели Дюпон балет труппасының басшылығын 2016 жылдың 1 тамызында қабылдады. 1994 жылдан 2015 жылға дейін ол "Danseuse Étoile" атағын иеленді. Дюпон Париж опера балетінің «гранд-дам» атанған жұлдызы туралы Седрик Клапиш түсірген фильмге шабыт берді. 2022 жылдың 31 шілдесінде ол қызметтен босатылды, бұл туралы сол жылдың маусым айында хабарланды.
Жозе Мартинес
Хосе Мартинес 2022 жылдың желтоқсанында компанияны басқарды.
Иерархиялық жүйе
Париж опера балетінің иерархиясы өте қатаң. Биші үшін Париж операсының балет мектебін бітіру іс жүзінде міндетті. Матильда Фроусти айтқандай: "Мектепті бітірмесең, труппаға қабылдана алмайсың". Париж опера балетінің "Квадриль" (иерархиядағы бесінші және ең төменгі шен) тұрақты мүшесі болу үшін қараша айында жыл сайынғы конкурстық емтиханды сәтті тапсыру қажет. Келесі шенге өту келесі жыл сайынғы конкурстық емтихандарда ("конкурс интерне де промоция") судьялар алқасының алдындағы сәтті өтуіне толығымен байланысты. Ең жоғары "Жұлдызды би" шеніне (тек тағайындама арқылы) қол жеткізу үшін "Премьер-денсёр" ретінде көп жылдар бойы басты рөлдерде өнер көрсетуіңіз керек, содан кейін ғана ерекше қабілетіңіз бен еңбегіңіз ескеріледі.
Кішігірім жанжалдар мен жоғалған ұрпақ
Париж операсының балеті көптеген бірінші класты француз бишілеріне ие болғандықтан, бишілер ретінде ең жоғары дәрежеге көтеріле алмаған немесе кейіннен өте білікті лауазымдарға тағайындалмағандар үшін қиын жағдайлар туындайды. 2014 жылдың қарашасында Нью-Йорк Сити Балетінің бұрынғы премьер-бишісі және француз Бенджамин Миллепид компания басшылығын қабылдап, өзгеріс жасайтынын уәделеді: «Олар өзгеріс сұрады, және олар өзгеріс алады». Бенджамин Миллепид алғаш рет (және жалғыз рет) «Danseuse étoile» атанымын ұсынғанда, Лора Хекке таңдалды. Лора Хекке және Матильда Фрусте прессада би өнерінде жоғары деңгейге көтерілуге ұмтылған, бірақ мансаптық сатының соңғы баспалдағына көтерілуде ұзақ жылдар бойы сәті түспеген «жоғалған буын» деп сипатталды. Париж опера балет мектебі Сильви Гилем және Лоран Илер сияқты барлық уақыттағы ең танымал бишілерді тәрбиеледі. 2013 жылдың қаңтар айында Стефан Лисснер, Париж операсының жаңа директоры (Париж опера балеті директорынан жоғары тұратын иерархияда), Бенджамин Миллепиедті тағайындады. Илер 2014 жылдың мамыр айында кетіп қалатынын хабарлады және шілде айында компаниядан кетті. Париж опера балетінің жаңа директоры Бенджамин Миллепид екі маусым ғана жұмыс істеді, ал тамыз айында оның орнына Аурели Дюпонт келді, ол бұрын Париж опера балетінің «Danseuse étoile» атанған жұлдызы болған.
Париж опера балет мектебі
Париж опера балет мектебі (фр. École de danse de l'Opéra national de Paris) – әлемдегі ең беделді би мектептерінің бірі. Онда ұлдар мен қыздарға арналған жеке алты сынып бар, олар алтыншы дивизионнан бастап бірінші дивизионға дейін аталды. 1987 жылы Париж опера балет мектебі Гарнье сарайынан (Париж операсының көптеген балеттері осы сарайда өтеді) Париждің орталығынан батысқа қарай 10 шақырым жердегі Нантер қаласына орналасқан жаңа ғимаратқа көшірілді. Жаңа би мектебінің ғимаратын Кристиан де Портзампарк жобалаған. 1995 жылдан бері Париж опера балет мектебі интернат ретінде жұмыс істейді. Қазіргі таңда барлық оқушылар сағат 8-ден түске дейін француз бакалавриатын (бака) алуға бағытталған мектеп сабақтарына қатысады, ол Францияда университетке түсуге қажетті жалпы білім беру құжаты. Париж опера балетінің бишілерінің 95 пайызы Париж опера балет мектебінің түлегі. Басқаша айтқанда, жас бишінің Париж операсының балет труппасына қабылдануы үшін Париж опера балет мектебіне түсу және кем дегенде соңғы екі сыныпты (екінші және бірінші дивизионды) бітіру іс жүзінде міндетті. Үміткерлердің 90 пайызынан астамы қабылдау емтиханынан өтпейді. Тіпті кейінірек Париж опера балетінің премьер-дансеурлары (бірінші солистері) немесе дансёр-этольдері (бас бишілер) болған кейбір бишілер де қабылдау емтиханын тек екінші рет тапсырған немесе тек ақы төлейтін оқушылар ретінде қабылданған.
Бишілер
Париж опера балетінде бишілердің бес дәрежесі бар; ең жоғарыдан ең төменгіге дейін олар: Danseur Étoile, premier danseur, sujet, coryphée және quadrille. Жоғарырақ дәрежеге өту жыл сайынғы бәйге емтихандарының нәтижесіне байланысты, бірақ Danseur Étoile атағы опера директорының ұсынысымен, балет директорының іссапасы бойынша беріледі.
Этейлер
Компаниядағы белсенді "жұлдызды бишілердің" ең көп саны бастапқыда төртке дейін шектеліп, уақыт өте келе біртіндеп артты және қазір он сегізге бекітілген. Атақ өмір бойы сақталады, демек, зейнетке шыққаннан кейін де қолданылады, олардың зейнеткерлік жасы – Париж опера балетінің барлық бишілері сияқты 42 жас.