Кіріспе

Инженерлік геология – инженерлік құрылыстардың орналасуы, жобалауы, салуы, пайдалануы және күтіп ұстауы кезіндегі геологиялық факторларды анықтау және ескеру мақсатында инженерлік зерттеулерге геологияны қолдану. Инженерлік геологтар адамның қызметі мен әртүрлі құрылыстарға қатысты геологиялық және геотехникалық ұсыныстар, талдаулар мен жобалауды жүзеге асырады. Инженерлік геологтың жұмысы негізінен жер құрылымының өзара әрекеттесуін, яғни жердің немесе геологиялық процестердің адам жасаған құрылыстар мен іс-әрекеттерге қалай әсер ететінін зерттеумен байланысты. Инженерлік геологиялық зерттеулер мемлекеттік және жекеше жобалардың жоспарлау, экологиялық салдарын бағалау, азаматтық немесе құрылымдық инженерлік жобалау, құндылықты арттыру және құрылыс кезеңдерінде, сондай-ақ құрылыс аяқталғаннан кейін және сот-сараптама кезеңдерінде жүргізіледі. Инженерлік геологтардың жұмысына геологиялық қауіптерді бағалау, геотехникалық сипаттамалар, материалдық қасиеттер, көшкін мен беткейдің тұрақтылығы, эрозия, су тасқыны, суды кетіру және сейсмикалық зерттеулер кіреді. Инженерлік геологиялық зерттеулерді табиғи процестерді тану және түсіндіру, олардың адам жасаған құрылыстарға (және керісінше) қалай әсер ететінін түсіну, сондай-ақ қолайсыз табиғи немесе адамның әрекетінен туындаған қауіптерді азайту әдістерін білетін білімді, тәжірибелі геолог немесе инженерлік геолог жүргізеді. Инженерлік геологтың басты мақсаты – геологиялық жағдайлардың салдарынан туындаған зияннан адам өмірі мен мүлкін қорғау. Инженерлік геологияның практикасы геологиялық инженерия және геотехникалық инженериямен тығыз байланысты. Пәндердің мазмұнында ерекшеліктер болса, олар негізінен маманның білімі мен тәжірибесінде.

Тарих

Геологияны зерттеу ғасырлар бойы, кем дегенде оның қазіргі түрінде жүрсе де, инженерлік геологияның ғылымы мен тәжірибесі тек 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ғана мойындалған ғылым саласы ретінде қалыптасты. "Инженерлік геология" атты алғашқы кітап 1880 жылы Уильям Пеннинг жариялаған. 20 ғасырдың басында Чарльз Питер Берки, американдық геолог және Американың алғашқы инженерлік геологы саналатын маман, Нью-Йорк қаласын сумен қамтамасыз етудің бірнеше жобаларында жұмыс істеді, содан кейін Гувер бөгеті және көптеген басқа инженерлік жобаларда қатысты. Американың алғашқы инженерлік геология оқулығын 1914 жылы Райс және Уотсон жазды. 1921 жылы Реджинальд В. Брок, Британдық Колумбия университетінің қолданбалы ғылымдар жөніндегі алғашқы деканы, геологиялық инженерия бойынша бакалавриат және магистратура деңгейлеріндегі алғашқы білім беру бағдарламаларын ашты, инженерлік білімі бар студенттердің бірінші сыныпты геологтар болатынын атап өтті. 1925 жылы австриялық инженер-геолог Карл Терзаги "Топырақ механикасы" (неміс тілінде) атты алғашқы еңбегін жариялады. Терзаги топырақ механикасының негізін қалаушы ретінде танымал, сонымен қатар геологияға үлкен қызығушылық танытты; Терзаги топырақ механикасын инженерлік геологияның бір саласы деп есептеді. 1929 жылы Терзаги, Редлих және Кампе бірлесіп өздерінің "Инженерлік геология" еңбегін (сонымен қатар неміс тілінде) жариялады. Инженерлік геология – тау жыныстарының түрлерін зерттейтін сала. 1928 жылы Калифорниядағы Сент-Франциск бөгетінің қирауынан және 426 адамның қаза болуынан кейін инженерлік құрылыстарға геологтардың қажеттілігі бүкіл әлемде мойындалды. Келесі жылдары болған инженерлік сәтсіздіктер де ірі инженерлік жобаларда инженерлік геологтардың жұмыс істеу қажеттілігін тудырды. 1951 жылы "Инженерлік геолог" немесе "Кәсіби инженерлік геолог" терминдерінің алғашқы анықтамаларының бірі Америка Геологиялық қоғамының Инженерлік геология бөлімінің атқару комитетімен ұсынылды.

Іс-әрекет

Инженерлік геологтың ең маңызды міндеттерінің бірі – геологиялық және адам қызметіне байланысты қауіптерді анықтау үшін жер бедерін және Жер процестерін түсіндіру, олар азаматтық құрылыстар мен адамның дамуына елеулі әсер етуі мүмкін. Геология саласындағы білім инженерлік геологқа Жердің қалай жұмыс істейтінін түсінуге көмектеседі, бұл Жермен байланысты қауіптерді азайту үшін өте маңызды. Көптеген инженерлік геологтар жоғары білім алып, топырақ механикасы, тау жыныстары механикасы, геотехника, жер асты сулары, гидрология және азаматтық құрылыс салаларында маманданып оқыған. Инженерлік геологтардың білімінің осы екі аспектісі оларға Жер құрылымдарының өзара әрекеттесуіне байланысты қауіптерді түсінуге және оларды жоюға ерекше мүмкіндік береді.

Топырақ және тау жыныстары механикасы

Топырақ механикасы – топырақтың механикалық қасиеттерін болжау үшін инженерлік механика принциптерін, мысалы, кинематика, динамика, сұйықтар механикасы және материалдар механикасын қолданатын ғылым. Тас механикасы – тас және тас массаларының механикалық қасиеттерін зерттейтін теориялық және қолданбалы ғылым; ол тас пен тас массаларының физикалық ортаның күш әрекеттеріне реакциясын зерттейтін механика саласы. Барлық негізгі процестер кезеңді ортаның қасиеттерімен байланысты. Топырақ және тас механикасы – көптеген инженерлік геологиялық мәселелерді шешудің негізі болып табылады.

Геологиялық модельдеу

Ванг Х. Ф., Сызықтық пороэластикалық теория, Геомеханика және гидрогеология салаларында қолданылуымен, Принстон баспасы, (2000). Уолтем Т., Инженерлік геология негіздері, 2-ші басылым, Тейлор және Фрэнсис, (2001).