Ронгелап атоллы: тарихы мен радиациялық зардаптары
Rongelap Atoll
Ронгэлап атолы – Тынық мұхитындағы 61 аралдан тұратын корал атоллы. 1954 ж. АҚШ сутек бомбасы сынағынан зардап шекті, радиация салдарынан Greenpeace көмегіне жүгінді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маршалл аралдарындағы коралл атолы
Coral atoll in the Marshall Islands
Ронглап атолы (Rongelap Atoll) – Тынық мұхитындағы 61 аралдан (немесе мотулардан) тұратын, қоныстанбаған коралл атолы. Оның жалпы құрлық ауданы 8 шаршы миль (21 км²) құрайды. Ол 1000 шаршы миль (2590 км²) ауданы бар лагунаны қамтиды. 1954 жылы АҚШ-тың сутекті бомба сынақтарына өте жақын орналасқандығымен тарихи тұрғыдан ерекшеленеді және әсіресе "Касл Браво" сынағынан түскен радиоактивтік жауыннан қатты зардап шекті. Сынақтан кейін жоғары радиация деңгейіне байланысты Ронглаптан көшіруді сұраған халықтың АҚШ-тан бірнеше рет сұранысы нәтиже бермеді, сондықтан олар "Гринпис" халықаралық экологиялық ұйымынан көмек сұрады. "Аққу-сәулелік жауынгер" арал тұрғындарын, олардың мүлкін және үйлерін 180 километр қашықтықтағы Кваджалейн атолындағы Меджато аралына көшіру үшін төрт рет сапар жасады.
Rongelap Atoll '/r//ɒ//ŋ//ɡ//əl//æ//p/ RONGgə lap (Marshallese: Ron̄ļap, ) is an uninhabited coral atoll of 61 islands (or motus) in the Pacific Ocean, and forms a legislative district of the Ralik Chain of the Marshall Islands. Its total land area is 8 square miles (21 km2). It encloses a lagoon with an area of 1,000 square miles (2,590 km2). It is historically notable for its close proximity to US hydrogen bomb tests in 1954, and was particularly devastated by fallout from the Castle Bravo test. The population asked the US to move them (several times) from Rongelap following the test due to high radiation levels with no success so they asked global environmental group Greenpeace to help. The Rainbow Warrior made four trips moving the islanders, their possessions and their homes to the island of Mejato in the Kwajalein Atoll, 180 kilometers away.
Тарих
Маршалл аралдары, оның құрамына Ронгелап атолы кіреді, алғаш рет Микронезиялықтармен қоныстандырылған. Еуропалықтардың алғашқы байқауы 1528 жылдың 1 қаңтарында испандық теңізші Альваро де Сааведра жасаған. Утирик, Айлингнай және Токе атолдарымен бірге, олар Эпифанияға жақындығына байланысты Islas de los Reyes (Испан тілінде – Үш қасиетті патшалардың аралдары) деп картаға түсірілген. Он төрт жыл өткен соң, испандық Рюй Лопес де Виллалобос экспедициясы осы аралдарды зерттеді. Ронгелап атолы 1885 жылы Маршалл аралдарының қалған бөлігімен бірге Германия империясының иелігіне өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін арал Жапон империясының Оңтүстік теңіздер мандатына қарасты. Бұл база АҚШ-тың Маршалл аралдарындағы ірі әскери-теңіз базасының бір бөлігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ронгелап Тынық мұхиты аралдарының сенімдік территориясының құрамында АҚШ-тың бақылауына көшті.
The Marshall Islands, of which Rongelap Atoll is a part, were first settled by Micronesians. The first sighting recorded by Europeans was by Spanish navigator Álvaro de Saavedra on 1 January 1528. Together with Utirik, Ailinginae and Toke atolls, they were charted as Islas de los Reyes (Islands of the Three Wise Kings in Spanish) due to the proximity of Epiphany. Fourteen years later it was visited by the Spanish expedition of Ruy López de Villalobos. Rongelap Atoll was claimed by the German Empire along with the rest of the Marshall Islands in 1885. After World War I, the island came under the South Seas Mandate of the Empire of Japan. The base became part of the vast US Naval Base Marshall Islands. Following the end of World War II, Rongelap came under the control of the United States as part of the Trust Territory of the Pacific Islands.
Уақыт сызығы
1946 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері ядролық қару сынақтарына дайындық ретінде Бикини атолының тұрғындарын эвакуациялады. 1 наурыз 1954: АҚШ 15 мегатонналық сутекті бомбаны сынады (Castle Bravo сынағы), соның салдарынан радиоактивті заттар Ронгелапқа жетеді деген күдік туды. 3 наурыз 1954: АҚШ Ронгелап тұрғындарын Кваджалейн атолына эвакуациялайды. Тұрғындар құсу, диарея, терінің күйігі және кейбіреулері шаштарының түсуі сияқты белгілерді бастан өткерді. Олар жедел радиациялық синдромға ұшырады. 1955-1957 жылдары Ронгелаптан ішкі қоныс аударған тұрғындары АҚШ үкіметінен өз атолдарына оралуға рұқсат сұрады. 1957 жылы Атом энергиясы комиссиясы Ронгелапты қайта қоныстандыруға қауіпсіз деп жариялады. АҚШ ғалымдары: «Адамдардың осы аралда тұруы адамдарға қатысты экологиялық радиация туралы құнды деректер береді» деді. 1958 жылы Ронгелап тұрғындары арасындағы түсік тастау және өлі туған балалар көрсеткіші, радиацияға ұшырамаған әйелдерге қарағанда екі есе жоғары болды. 1963 жылы қалқанша безі ісігінің алғашқы жағдайлары анықталды. 1971 жылы Ронгелап судьясы шақырған тәуелсіз жапондық медициналық топқа «виза мәселелері» бойынша АҚШ рұқсат бермеді. 1976 жылы 1954 жылы 10 жасқа дейінгі Ронгелап балаларының 69% -ында қалқанша безі ісігі дамыған. 1984 жылы Маршалл аралдарының сенаторы Джетон Анжайн АҚШ эвакуацияға рұқсат бермегендіктен, Гринпис ұйымынан эвакуацияға көмектесуді сұрады. 1985 жылы «Радуга жауынгері» Ронгелап қауымын Кваджалейн атолындағы Меджато және Эбей аралдарына эвакуациялау үшін үш рет сапар жасады. 1986 жылы ядролық сынақтардан келген зиянды өтеу мақұлданып, 150 миллион долларлық сенім қоры құрылды. 1989 жылы АҚШ Энергетика министрлігі Ронгелапты тұруға қауіпсіз деп тапты. 1994 жылы тәуелсіз ғылыми зерттеулер көрсеткендей, диеталық шектеулерге байланысты Ронгелап халқының 25-75% -ы 100 мремдік жылдық доза шегінен асып түсуі мүмкін. 2000 жылы Маршалл аралдары үкіметі жағдайдың өзгеруіне байланысты өтініш беріп, 150 миллион доллардан әлдеқайда көп өтемақы талап етті. 2005 жылы Буш әкімшілігі ядролық сынақтардан келген зиянды өтеуге заңды жауапкершілік алмайтынын мәлімдеді. 2007 жылы Ядролық талаптарды қарау трибуналы Ронгелапқа жерге келген зиян үшін 1 миллиард доллардан астам өтемақы төледі, бірақ 150 миллион долларлық сенім қорының көп бөлігі таусылғандықтан, бұл өтемақы төленбеді. 2012 жылы АҚШ үкіметі (Барак Обама әкімшілігі) Ронгелап құрбандарына толық өтемақы төленгенін мәлімдеді.
1946: United States Navy evacuates Bikini Atoll Islanders prior to nuclear weapons tests. March 1, 1954: United States detonates 15 megaton hydrogen bomb (Castle Bravo test) allegedly unaware that fallout will reach Rongelap. March 3, 1954: US evacuates Rongelap inhabitants to Kwajalein Atoll. Islanders have vomiting, diarrhea, skin burns, and some later experience hair loss. They were suffering from acute radiation syndrome. 1955 1957: Internally displaced Rongelapese inhabitants repeatedly request permission from the US Government to return to their atoll. 1957: Atomic Energy Commission declares Rongelap safe for re habitation. US scientists note: "The habitation of these people on the island will afford most valuable ecological radiation data on human beings." 1958: Rates of Rongelap miscarriages and stillbirths twice the rate of unexposed women. 1963: First thyroid tumors begin to appear. 1971: Independent Japanese medical team invited by Rongelap magistrate denied permission to visit by US citing "visa problems." 1976: Report finds 69% of Rongelap children who were under 10 in 1954 have developed thyroid tumors. 1984: Marshall Islands senator Jeton Anjain requests evacuation assistance from Greenpeace because the US denies the senator's requests for evacuation. 1985: Rainbow Warrior makes three trips to evacuate the Rongelap community to Mejato and Ebeye islands in Kwajalein Atoll. 1986: Nuclear test compensation approved, setting aside a $US150 million trust fund. 1989: United States Department of Energy determines Rongelap safe for habitation. 1994: Independent scientific study finds that depending on dietary restrictions, 25 to 75% of Rongelap population would exceed the 100 mrem maximum annual exposure limit set. 2000: Marshall Islands government submits Change of Circumstances petition asking for significantly more compensation than the $US150m. 2005: Bush Administration determines it has no legal responsibility to provide additional nuclear test compensation. 2007: The Nuclear Claims Tribunal awards Rongelap more than $1 billion as fair damages for its land damage claim, however, since the $US150m trust fund is almost completely depleted this compensation can never be paid. 2012: United States government (Barack Obama administration) reasserts its position that it has satisfactorily compensated Rongelap victims.
Сынақтар
1946 жылдан 1958 жылға дейін АҚШ әскері атмосфералық ядролық қару сынақтарын, оның ішінде сутекті бомба сынақтарын жүргізді, негізінен Бикини атолында, Ронгелап атолынан шамалы қашықтықта. 1954 жылдың 1 наурызында «Касл Браво» сутекті құрылғысын сынау нәтижесінде күтілгеннен екі жарым есе күшті жарылыс болды және күтпеген мөлшерде радиоактивті шөгінді пайда болды, бұл кең ауқымды радиоактивті ластануға әкелді. Саңырауқұлақ бұлты Тынық мұхитының 7000 шаршы милінен (18,130 км2) астам аумағын, соның ішінде Ронгерик атолы, Ронгелап атолы (алыс қашықтықта) және Утирик атолы сияқты сол кезде қоныстанған аралдарды ластады. Радиациялық қалдықтар аралдың тереңдігіне дейін құлады. АҚШ әскери медициналық тобы шөгінді болғаннан кейін бір күн өткен соң Гейгер есептегіштерімен аралды тексерді, бірақ арал тұрғындарына олардың қандай қауіпке ұшырағанын айтпай кетті. Тұрғындардың барлығы дерлік ауыр радиациялық ауруға шалдықты, оның ішінде қышыма, терінің зардап шегуі, құсу, диарея және шаршау. Симптомдарына сонымен қатар көздердің күюі және мойын, қолдар мен аяқтардың ісінуі де кірді. Тұрғындар сынақтан үш күн өткен соң барлық мүліктерін қалдырып, аралдарды тастап кетуге мәжбүр болды. Олар емделу үшін Кваджалейнге көшірілді. «Касл Браво» сынағынан 6 күн өткен соң АҚШ үкіметі Маршалл аралдарының тұрғындарына қарудың медициналық әсерін зерттеу үшін құпия жоба құрды. Кейіннен АҚШ ядролық сәулеленудің әсерін зерттеу үшін тұрғындарды медициналық зерттеулерде (олардың келісімінсіз) пайдаланды деп айыпталды, алайда оларға консервіленген тағамдарды жеу және атоллдың солтүстік аралдарына бармау туралы ескертілді. 2014 жылдың тамызында жасалған ғылыми өлшемдер Ронгелаптағы радиация деңгейінің қауіпсіз екенін растады.
From 1946 through 1958 the United States military conducted numerous atmospheric nuclear weapons tests, including hydrogen bomb tests, primarily at Bikini Atoll, about from Rongelap Atoll. On March 1, 1954, the testing of the Castle Bravo hydrogen device produced an explosion that was 2½ times more powerful than predicted, and produced unexpected amounts of fallout that resulted in widespread radioactive contamination. The mushroom cloud contaminated more than 7000 square miles (18,130 km2) of the surrounding Pacific Ocean including some of the then inhabited surrounding islands including Rongerik Atoll, Rongelap Atoll ( away) and Utirik Atoll. Irradiated debris fell up to deep over the island. A United States military medical team visited the island with geiger counters the day after the fallout, but left without telling the islanders of the danger they had been exposed to. Virtually all the inhabitants experienced severe radiation sickness, including itchiness, sore skin, vomiting, diarrhea, and fatigue. Their symptoms also included burning eyes and swelling of the neck, arms, and legs. The inhabitants were forced to abandon the islands, leaving all their belongings, three days after the test. They were relocated to Kwajalein for medical treatment. Six days after the Castle Bravo test, the U. S government set up a secret project to study the medical effects of the weapon on the residents of the Marshall Islands. The United States was subsequently accused of having used the inhabitants in medical research (without receiving consent) to study the effects of nuclear exposure. though they were told to stick to canned foods and avoid the northern islets of the atoll. Scientific measurements made in August 2014 verified a safe level of radiation on Rongelap.
Салдары
1991 жылы Ронгелап және Джетон Анжайн халқы "АҚШ-тың ядролық саясатына қарсы күресі үшін және ластанбаған Ронгелап аралында өмір сүру құқығын қорғағаны үшін" "Тікелей өмір сүру құқығы" сыйлығын алды. 2019 жылы қытай инвесторы Кэри Лан атоллдың үлкен бөлігін жоспарланған арнайы экономикалық аймақ құру үшін жалға алды. Бұл, Қытайдың Тынық мұхитындағы ықпалын кеңейту және Тайваньқа қарсы «ақшамен ықпал ету» дипломатиясын жүргізуге бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі деп саналды. 2020 жылы Таиландта тұтқындалғаннан кейін жоба тоқтатылды. Ол 2022 жылы АҚШ-қа осы іс бойынша сайланған шенеуніктерге пара берген күдікпен депортацияланды.
In 1991, the People of Rongelap and Jeton Anjain received the Right Livelihood Award "for their steadfast struggle against United States nuclear policy in support of their right to live on an unpolluted Rongelap island." In 2019 Chinese investor Cary Lan leased a large part of the atoll for a proposed special economic zone, in what was seen as part of ongoing efforts by China to expand its reach into the Pacific and conduct chequebook diplomacy against Taiwan. After his arrest in Thailand in 2020, the project was abandoned. He was deported to the United States in 2022 for allegedly bribing elected officials in this case.
Білім
Маршалл аралдары мемлекеттік мектеп жүйесі Меджато қауымының Ронгелап атолында тұрған ұрпақтарына қызмет ететін Меджато бастауыш мектебін басқарады.
Marshall Islands Public School System operates Mejatto Elementary School, which serves descendants of the community in Mejatto that resided in Rongelap Atoll.