Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1971 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы жалпы алғанда белсенді дауыл маусымы болды, нәтижесінде 13 атаулы дауыл (аталмаған жүйелердің ішінде) пайда болды, олардың 6-сы урағанға дейін күшейді. Маусым 1971 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды және 1971 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзім әр жылдың дәстүрлі түрде Атлант бассейнінде тропикалық циклонның көпшілігі қалыптасатын кезеңін белгілейді. Осы маусымда алғашқы дауыл – «Арлин» 4 шілдеде пайда болды, ал соңғысы – «Лора» 22 қарашада тарады. Маусымның көп бөлігінде жағдай тұрақты болды. «Эдит» урағаны ең күшті жүйе болды, ол Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 5 санатқа жетті. Ол Никарагуада ең жоғары қарқында соғып, ондаған адамның қаза болуына себеп болды, содан кейін Луизиананың оңтүстігіне тиді. «Гингер» урағаны ең ұзақ сақталған жүйе болды, ол қыркүйек айының басынан қазан айының басына дейін 27 күнге созылды, Солтүстік Атлант мұхитындағы тропикалық циклонның ең ұзақ сақталуы бойынша рекорд орнатты (2003 жылға дейін бұл көрсеткішті ешкім асырған жоқ). «Гингер» Солтүстік Каролинаға жетіп, қатты жаңбыр мен күшті желге әкелді. Тамыз айында аты аталмаған дауыл Атлант мұхитындағы басқа урағандарға қарағанда солтүстікке қарай ураған мәртебесіне ие болды. 11-12 қыркүйекте Атлант мұхитында бір уақытта бес тропикалық циклон белсенді болды. Бұл жағдайға қарамастан, АҚШ-тағы зиян шамамен 235 миллион долларды құрады (1971 жылғы USD), бұл туралы Ұлттық дауылдар орталығының болжаушысы Пол Хеберт «АҚШ-та қатарынан бес дауыл болғанын ескерсек, бұл өте аз» деп атап өтті. Депрессия Жаңа Англия үстіндегі жотаға байланысты солтүстік-шығысқа қарай жылжыды және циклон Сыртқы Банктердің оңтүстік-шығысынан өтті. «Hurricane Hunters» ұшағы желдің күшін байқағаннан кейін, депрессия 5 шілдеде «Арлин» тропикалық дауылына дейін жаңартылды; маусымнан кейінгі қорытындыда метеоролог Нил Франк «Арлиннің дамуындағы таң қалдыратын элемент – трансформация процесінің жылдамдығы» деп атап өтті.

Аталмаған дауыл

29 шілдеде Бермуданың шығысында гибридтік типтегі депрессия пайда болды. Ол оңтүстік-батысқа қарай жылдам қозғалды, кейін солтүстік-батысқа бұрылды. 3 тамызда тропикалық депрессия деп жіктеліп, келесі күні жүйе Бермудаға жақын өтті. 5 тамызда депрессия тропикалық дауылға күшейді. Температура және ылғал градиенттерінен туындаған атмосфераның әртүрлі деңгейлеріндегі жоғары жағдай немесе күшейтілген тұрақсыздық салдарынан ол одан әрі күшейді. 6 тамызда Ньюфаундлендтен оңтүстік-шығысқа қарай 370 шақырым жердегі бұрғылау платформасы 325 метр биіктікте 204 км/сағ жылдамдықпен жел соғып, соққысы 126 км/сағ (204 км/сағ) жеткенін тіркеді; бұл дауылдың 46° солтүстік ендікте дауыл статусына жеткенін көрсетеді, бұл тропикалық дауылдың дауылға айналуы үшін ең солтүстік нүкте. Галифакс халықаралық әуежайы 30 сағат ішінде 266 мм (10.49 дюйм) жауын-шашын жауғанын хабарлады, бұл кең ауқымды су тасқынына әкелді. Аймақтағы бірнеше көпірлер су астында қалды, ал теміржолдар су басқандықтан пойыздар қозғалысын тоқтатуға мәжбүр болды. Беттің жалпы қаржылық зияны 5.1 миллион долларға (1971 жылғы USD, USD) дейін бағаланады. 15 тамызда депрессия Мексика шығанағына Тампада жақын жерден шығып, кейін жоғарғы деңгейдегі төмен қысымның әсерімен солтүстік-шығысқа қарай бұрылды. 16 тамызда ол Сидар-Кейге жақын жерге келгенде күшейді, онда қысқа мерзімге дауылдық жел соққан. 17 тамызда депрессия Оңтүстік Каролинада тарады, бірақ сол штаттағы ең көп жауын-шашын Салливан аралында болды. Қалдықтары Атлантиканың орталық штаттары мен Жаңа Англия арқылы солтүстік-шығысқа қарай жылжып, 20 тамызда Канадаға өтті.

Хлоя тропикалық даулы

13 тамызда Африка жағалауынан шығып, бірнеше күн бойы батысқа қарай қозғалған тропикалық толқын, 18 тамызда Барбадостан шығысқа қарай 740 шақырым жерде тропикалық депрессияға айналды. Ол жылдам түрде Кіші Антиль аралдары арқылы өтіп, Барбадос және Мартиникада желдің күшті соғуына (көктайғаққа) дейін жаңбыр жаудырды. Кариб теңізінің шығысына кіргеннен кейін, 20 тамызда депрессия тропикалық дауыл Клояға айналды. Тропикалық дауыл мәртебесіне жеткеннен кейін шамамен 18 сағаттан соң, Клоя Мона бұғазынан оңтүстікке қарай шамамен 345 км жерде ең жоғары жел жылдамдығына жетті, деп барлау ұшақтары хабарлады. 25 тамызда Клоя Белизге әлсіз тропикалық депрессия ретінде соғып, көп ұзамай тарап кетті, ешқандай айтарлықтай зиян немесе қаза болған жоқ. Клояның қалдықтары кейін Тынық мұхитының шығысында Лили дауылын тудырды. Дауыл Вирджиния штатының Норфолк қаласының жанында торнадо тудырып, он екі үйді зақымдады және жүздеген ағаштарды құлатты. Тропикалық дауыл Дория Нью-Джерси штатында қатты жауын-шашын жаудырды, Литтл-Фолс қаласында 261 мм (10.29 дюйм) жауын-шашынның ең жоғары көрсеткіші тіркелді. Жаңбыр өзендерде рекордтық су деңгейіне және бірнеше үйдің суға батуына әкелді, нәтижесінде штат бойынша ондаған үйлер зақымдалды. Жауын-шашын мен орташа зиян Жаңа Англия және Канаданың оңтүстік-шығысына дейін жалғасты. Барлығы, тропикалық дауыл Дория жеті адамның өліміне және 147.6 миллион доллар (1971 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығынға әкелді.

Эдит даулымы

Эдит дауылы, маусымның ең күшті дауылы, 5 қыркүйекте тропикалық толқыннан Кіші Антиль аралдарының оңтүстігінде пайда болды. Ол Кариб теңізінің оңтүстігінде жылдам қозғалып, Оңтүстік Американың солтүстік жағалауына жақын дауылға айналды. Эдит 9 қыркүйекте күшін тез күшейтіп, Саффер-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 5-санатты дауыл ретінде Грасиас-а-Диос мүйісіне соқты. Ол Орталық Америкада жылдам күшін жоғалтып, Гондурас шығанағына енгеннен кейін Мексикадағы Юкатан түбегінен өтті. Мексика шығанағы арқылы өткеннен кейін, тропикалық циклон солтүстік-шығысқа бұрылып, Эдит жағалауға қарай жылдамдық алғаннан кейін 16 қыркүйекте Луизианаға 105 миль/сағ (170 км/сағ) жылдамдықпен жел соғып, соқты. Эдит құрлық үстінде әлсіреп, 18 қыркүйекте Грузияның үстінен жоғалып кетті. Техаста толқындардың көтерілуі жағалауды су басуға әкелді, бірақ көп залал болмады. Эдит Луизиананың бір бөлігінде су тасқыны мен дауылдан туған торнадолардың салдарынан орташа және ауыр зақымдар келтірді. Фудзита шкаласы бойынша F3 санатындағы торнадо Батон-Ружде бірнеше үйді қиратты және бірнеше адамды жарақаттады. Торнадолар шығысқа қарай Флоридаға дейін тарады. АҚШ-тағы жалпы шығын 25 миллион долларды құрады (1971 жылғы USD, $ USD). Бұл аймақта дауыл қатты жел мен үлкен толқындар туғызды, бірақ зақымдар тіркелмеді. Атлант мұхитының батысында Гинджер "Stormfury" жобасының соңғы нысаны болды, ол тропикалық циклонның жаңбырлы аймақтарына күміс йодидті шашып, дауылдарды әлсіретуге бағытталған. Гинджер 30 қыркүйекте Солтүстік Каролинаға минималды дауыл ретінде соқты. Күшті жаңбыр қалаларды су басып, егінге ауыр зақым келтірді, нәтижесінде 3 миллион бушель жүгері және 1 миллион бушель соя бұршағы жоғалды. Штаттағы зақым 10 миллион долларға бағаланды (1971 жылғы USD, $ USD). Солтүстікке қарай, орташа жаңбыр мен жел Атлантиканың орталық штаттарында тарады, бірақ Солтүстік Каролинадан басқа жерде маңызды зақымдар тіркелмеді. Күшті жаңбырлар Пенсильвания және Нью-Джерсиде ондаған адамның қаза болуына және мыңдаған адамның үйсіз қалуына әкелген кең ауқымды су тасқынына себеп болды. Пенсильвания штатының Честер қаласында тас бөгет құлап, жүздеген отбасыны эвакуациялауға мәжбүр етті және үйлерге, кәсіпорындарға, жолдарға және көпірлерге зақым келтірді. Губернатор Милтон Шэпп су тасқынынан кейін Пенсильванияның бірнеше округтерінде төтенше жағдай жариялады.

Айрин дауылы

Тропикалық толқын 11 қыркүйекте Уиндуард аралдарының шығысына қарай 800 миль (1300 км) жерде тропикалық депрессия тудырды. Циклон төменгі ендікте батысқа қарай бағытталды, Оңтүстік Уиндуард аралдарынан өтіп, кейін Оңтүстік Американың солтүстігі арқылы өтті. Кариб теңізінің оңтүстік-батысында ол тропикалық дауылға, содан кейін – дауылға айналды. 19 қыркүйекте "Ирен" Никарагуаның оңтүстік-шығыс жағалауына шықты және елдің жазық жерлерінен өтіп бара жатып айналымын сақтап қалды. Тынық мұхитына жеткеннен кейін күшін қайта жинаған "Ирен" "Оливия" деп аталды, ол әлсіреп, Мексиканың солтүстік-батысында тарап кеткенге дейін 185 км/сағ жылдамдыққа дейін желдің күшіне жетті. Атлантика мұхитында "Ирен" өзінің жолында орташа жаңбыр мен жел әкелді, бірақ ең көп әсер Никарагуада болды, ол дауыл ретінде жағалауға шықты. Нәтижесінде 1200 адам үйсіз қалды. Жаңбырдың салдарынан су тасқыны орын алып, Риваста үш адам қаза тапты. Қоста-Рикада "Ирен" дауылы банан егісіне 1 миллион доллардан астам (1971 жылғы USD) зиян келтірді. Бұл Атлант мұхитынан Тынық мұхитының шығысына өткен алғашқы қадағаланған тропикалық циклон болды.

Дженис тропикалық дауыл

Жанис 18 қыркүйекте Африка жағалауынан өткен тропикалық толқыннан пайда болды. 21 қыркүйекте тропикалық депрессияға айналды, бұл осы маусымдағы атаулы дауылдардың ең шығысындағы Кабо-Вердеден оңтүстік-батысқа қарай 1050 миль (1700 км) батыста орналасқан. Келесі күні депрессия тропикалық дауыл Жанисқа айналды және желдің максималды жылдамдығына тез жетті. Дауыл ең жоғалған нүктесінде жақсы ұйымдаспады, оның максималды желдері кең орталықтың шығысында орналасқан. Қолайлы климаттық жағдайда болғанына қарамастан, Жанис, «Жінджер» дауылынан соққан желдің күшеюінен әлсіреп қалды. Айналымы созылып, конвекциядан бөлінді, ал 24 қыркүйекте дауыл тропикалық депрессияға дейін әлсіреп кетті. Сол күні Жанис Кіші Антиль аралдарының солтүстік-шығысында «Жінджер» дауылының әсерінен тарап кетті. Сол кезде Кариб теңізінің солтүстік-шығысында жаңбыр жауды, Сент-Китс аралында жауын-шашын мөлшері тіркелді; зақым немесе қаза болғандар туралы хабарламалар түспеді. Нәтижесінде болған су тасқынынан бір адам қаза тауып, егістіктерге зиян келді, сондай-ақ 26 000 адам үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Бастапқыда Лаура арал арқылы өтіп, АҚШ-тың оңтүстігіне әсер етеді деп болжанған, бірақ ол кішкентай шеңбер жасап, оңтүстік-батысқа бұрылды. Лаура Белизке келді, оның соңғы жер сілкінісі кезінде аз әсер болды және 22 қарашада Гватемаланың орталық бөлігінде тарады. Екі күннен кейін Мексика шығанағының солтүстік-батысында тағы бір тропикалық депрессия пайда болды, ол Техастың оңтүстігіне тез жағаға қарай жылжып, 11 шілдеде тарады. Тамыз айында атаулы дауылдармен қатар, «Тропикалық депрессия жеті» және тағы екі тропикалық депрессия болды. Біріншісі, «Тропикалық депрессия бес», 6 тамызда Мексика шығанағының орталық бөлігінде пайда болды. Үш күннен кейін Луизианаға келді және Миссисипиде тарады. Екіншісі, «Тропикалық депрессия он», 28 тамызда Багама аралдарында пайда болды. Ол батысқа қарай қозғалып, Флорида мен Мексика шығанағын кесіп өтіп, 1 қыркүйекте Луизиананың оңтүстік-шығысында тарады. Депрессия Мексика шығанағының жағалауында орташа жаңбыр жаудырды, ең көп жауын-шашын Алабама штатының Gulf Shores қаласында тіркелді. Қыркүйек айында үш тропикалық депрессия болды, олардың біріншісі 3 қыркүйекте Африка жағалауында пайда болды. Ол батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай жылжып, 8 қыркүйекте тарады, Кабо-Верде маңынан өтті. Келесісі, «Тропикалық депрессия он бес», 8 қыркүйекте Флориданың шығысында «Ферн», «Жінджер» және «Хайди» дауылдарын тудырған соң пайда болды. Бастапқыда солтүстікке қарай жылжып, батысқа бұрылды, 11 қыркүйекте Джорджия мен Оңтүстік Каролина шекарасына жақын жерде жерге түсіп, келесі күні тарады. Екіншісі, «Тропикалық депрессия он алты», 10 қыркүйекте Африка жағалауында пайда болды, 14 қыркүйекте таралу алдында батысқа қарай жылжыды.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1971 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, мерзімі, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы өлімдер (жақшада көрсетілген) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағында болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1971 жылғы АҚШ долларымен есептелген.