Болтыш кратері: Украинадағы ежелгі метеорит соққысының зерттелуі
Boltysh crater
Украинадағы Болтыш кратері: диаметрі 24 км астероид соққысынан пайдалған жер. Орталық көтеріліс, шөгінділер және геологиялық зерттеулер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астероид соқтығысы, Кировоград облысы, Украина
Asteroid mpact, Kirovohrad Oblast, Ukraine
Шолу
Болтыш кратері Украинаның орталық бөлігінде, Днепр өзенінің саласы Тиасмин өзенінің алабында орналасқан. Оның диаметрі шамамен 24 километрді құрайды және 20 километрлік аумақты қамтитын брезциядан тұратын шығарылым қабатымен қоршалған. Соққы болғаннан кейін шығарылымның алғашқыда шамамен 4000 шаршы километрге дейін 10 метр не одан да терең қабатқа жеткені болжанып отыр, ал кратер шетінде тереңдігі шамамен 800 метрге жетеді. Кратердің ішінде диаметрі шамамен 8 километр болатын, кратердің түбінен шамамен 300 метрге көтерілген орталық көтеріліс бар. Бұл көтеріліс қазіргі уақытта соққыдан кейін жиналған шамамен 60 метр шөгіндінің астында жатыр және 1960 жылдары мұнай сланеці кен орындарын барлау кезінде ашылды.
Boltysh crater is located in central Ukraine, in the basin of the Tiasmyn River, a tributary of the Dnieper River. It is in diameter, and is surrounded by an ejecta blanket of breccia preserved over an area of It is estimated that immediately after the impact, ejecta covered an area of to a depth of or greater, and was some deep at the crater rim. The crater contains a central uplift about in diameter, rising about above the base level of the crater. This uplift currently lies beneath about of sediment deposited since the impact, and was discovered in the 1960s during oil shale deposits exploration.
Жасы
Болтыш депрессиясы 1975 жылы метеориттің ізі қалған кратер ретінде анықталды. 1987 жылы оның жасы 100 ± 12 миллион жыл деп есептелді. Алғашқы жас есебі тек соғылған тау жыныстарының (мақсат) және үстіндегі шөгінділердің жасы аралығында шамамен анықталуы мүмкін болды. Кратерге тиісті тау жыныстары сеноман (98.9-93.5 миллион жыл бұрын) және турон (93.5-89 миллион жыл бұрын) дәуірлеріне жатады. Кратердің үстіндегі шөгінділерден алынған бұрғылау үлгілерінде палеоцен дәуірінен, яғни 66-54.8 миллион жыл бұрын қалған қазбалар табылды. Осылайша, кратердің жасы 54 мен 98 миллион жыл аралығында деп белгіленді. Кейіннен радиометриялық талдау нәтижесінде бұл белгісіздік азайтылды. Кратерден алынған соққылық шыныдағы U238 – уран-238 ыдырауының өнімдерінің концентрациясы арқылы 65.04 ± 1.10 миллион жылдық жас есептелді. 2002 жылы аргонның радиоактивті ыдырауының өнімдерін талдау 65.17 ± 0.64 миллион жыл деген нәтиже берді. Бұл радиометриялық өлшемдер Болтыш кратерін Чиксулуб кратерінен жүздеген мың жыл кейін орналастырды. Алайда, 2010 жылы жүргізілген радиометриялық және палинологиялық зерттеулер папоротник спораларының (папоротник тікенектерінің) көптігіне байланысты Болтыш соққысы Чиксулубтан бірнеше мың жыл бұрын болған болуы мүмкін деген болжам жасады. Бірақ, 2021 жылы жүргізілген аргон-аргондық талдау Болтыш кратерінің шамамен 65.39 ± 0.14/0.16 миллион жыл бұрын, Чиксулуб апатынан 650 000 жыл өткен соң пайда болғанын көрсетті. Мақала авторлары бұл соққының K/Pg жойылғаннан кейінгі қалпына келу процесіне кедерес келтірген болуы мүмкін деген пікір білдірді.
The Boltysh depression was identified as a fossil meteorite crater by 1975. By 1987, it was dated to 100 ± 12 million years old. Early age estimates could only be roughly constrained between the age of the impacted rocks (the target) and the age of overlying sediments. The target rocks date from the Cenomanian (98.9 to 93.5 million years ago) and Turonian (93.5 to 89 million years ago) epochs. Bore samples of sediments overlying the crater contain fossils dating from the Paleocene epoch, 66 to 54.8 million years ago. The age of the crater was thus constrained to between 54 and 98 million years. Subsequent radiometric dating reduced the uncertainty. The concentration of U238link=uranium 238 decay products in impact glasses from the crater were used to derive an age of 65.04 ± 1.10 million years. A 2002 analysis of argon radioactive decay products yielded an age of 65.17 ± 0.64 million years. While these radiometric dating measurements place the Boltysh crater hundreds of thousands of years after the Chicxulub crater, a 2010 radiometric and palynological study of fern spore (fern spikes) abundance suggested the Boltysh impact may have occurred several thousand years before Chicxulub. However, in response, a follow up study in 2021 estimated using argon–argon dating that Boltysh formed about 65.39 ± 0.14/0.16 million years ago, 650,000 years after the Chicxulub catastrophe, and suggested that the fern spike was plausibly a result of the impact itself. The authors of the paper suggested that the impact may have disrupted recovery after the K/Pg extinction.