Кіріспе

Бұрын Арканзас штатының Деша округіне жататын Napoleon елді мекені 1838 жылдан 1874 жылға дейін өзен порты және Арканзас штатының Деша округінің орталығы болды. Ол Арканзас және Миссисипи өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Наполеон Азамат соғысы кезінде ауыр зақымдар алды, содан кейін көп бөлігі Миссисипи өзеніне шайылып кеткеннен кейін толықтай тасталды.

Негізін қалау

Наполеон Арканзас және Миссисипи өзендерінің қосылған жерінде, Арканзас өзені сағасының батыс жағалауында Фредерик Нотрбе құрылған. Ол қалаға «өзінің бұрынғы қолбасшысының» құрметіне осы атты берді. Бұл аймақ Миссисипи өзені бойындағы ең көп қолданылатын жолдардың бірі болды, бірақ Арканзас және Миссисипи өзендерінің қиындықтарына байланысты су тасқыны мен арнаның өзгеруі салдарынан қиындықтарға тап болар еді. Наполеон қаласының нақты құрылған күні белгісіз. 1832 жылы пошта бөлімі ашылды. 1838 жылдың 10 желтоқсанында бастауыш мектеп құрылды. Сент-Луис епископы Джозеф Розати Арканзаста католик шіркеуін ашу үшін Әке Петр Доннеллиді жіберді. Ол жер сатып алып, 1839 жылдың мамыр айында алғашқы қасиетті миссаны өткізді. Наполеон қаласының басшылары амбициялы болды. Олар үлкен кемежайы бар қала құрды, сонымен қатар Федералды теңіз ауруханасының бірі осы қалада орналасуы үшін күш-жігер жұмсады және Наполеонды Тынық мұхитымен байланыстыратын темір жол салуға ұмтылды. Алайда, қала тез арада лас, жәндіктерге толы және қылмысқа бейімдігімен жаман танылды. АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Питер Вивиан Дэниел 1851 жылы Наполеонға сапар жасағанда қызына жазған хатында оны «бірнеше нашар салынған ағаш үйлерден тұратын, күмәнсіз, қандай да бір жедел схема бойынша асығыс тұрғызылған және ешқашан аяқталмай құлап жатқан бақытсыз жер» деп сипаттады. 1852 жылы Боливар округі Миссисипи штатындағы Веллингтон қаласын округ орталығы етіп бекітті. Бұл қала Наполеон қаласының қарсы жағында, Миссисипи өзенінің шығыс жағалауында орналасқан еді. Арканзас штатының Деша округі мен Боливар округінің бизнес және қоғамдық лидерлері арасында Арканзас және Миссисипи өзендерінің қосылған жеріндегі өзен саудасы үшін табиғи бәсекелестік болды. 1850 жылдан 1860 жылға дейін қала халқы шамамен екі есеге өсті. Жақын маңдағы басқа да қалалар Наполеон қаласының пошта бөлімін пайдаланғаны туралы мәліметтер тіркелді, ал теңіз ауруханасы қаланың ең маңызды нысанына айналды. Халқының өсуімен қатар, су тасқынынан қорғану шаралары жиі талқыланды, бірақ олар сирек іске асырылды. Мұндай бөгеттер Нью-Орлеан және Батон-Руж сияқты басқа қалаларда кеңінен қолданылды, бірақ Наполеон өзенінің үстіндегі армиялық есепте «мұндай әрекеттерге көбінесе орын берілмеді» делінген. Дегенмен, бөгеттерді салу туралы уәде кем дегенде теңіз ауруханасының құрылысын қамтамасыз етті.

Теңіз ауруханасы

1837 жылы Конгресс жеті теңіз ауруханасын салуға рұқсат берді. Наполеон 1842 жылғы 29 тамызда Конгресс таңдаған орналасқан жерлердің бірі болды. АҚШ Топографиялық инженерлерінің майоры Стивен Лонгке Кентукки штатының Луисвилл қаласында алғашқы аурухана салу тапсырылды. 1849 жылы Лонгке Наполеондағы теңіз ауруханасын салу тапсырылды. Лонг Наполеондағы жағдайға тоқталып, «Бұл аурухана үшін таңдалған жерге наразымын» деп жазды. Ол Арканзас штатының Хелена қаласындағы биік жартастарды сол аймақтағы аурухана орны ретінде қарастыруды сұрады. Оның наразылығына назар аударылмады. Сенатор Солон Борланд Топографиялық инженерлер корпусына Наполеондағы жағдай туралы, Наполеондағы теңіз ауруханасын құру туралы заң қабылданбастан бұрын талқыланғанын хабарлады. Наполеондағы аурухананы кешіктірмей бастауға бұйрық берілді. 1850 жылдың көктемінде Лонг құрылысты бастау үшін 10 250 доллар сұрады, бірақ негізді және жертөлені салу жұмыстарындағы су тасқыны салдарынан құрылыс тамыз айында ғана басталды. Кешігулер құрылысқа кедерілмес болды және 1851 жылдың көктемінде бақылаушы Лонгке келісімдер аяқталып, аурулардың таралуына байланысты жұмысты тоқтатқанын ұсынды. Жұмыс 1851 жылдың қазан айында қайта басталды және келесі үш жыл бойы баяу қарқынмен жалғасты. 1854 жылдың тамызында аурухананың құрылысы аяқталды, бірақ алғашқы науқастарды 1855 жылға дейін қабылдамады. Лонгтың байқаулары мен наразылықтары дұрыс болды. 1868 жылдың 11 наурызына қарай өзен аурухана есігінен 52 фут жерді тоздырып алды. Солтен, Лонг қайтыс болғаннан кейін шамамен төрт жыл өткен соң, аурухананың бір бөлігі өзенге құлап түсті. 1868 жылғы 19 мамырдағы «Арканзас гезиті» былай деп жазды: «Наполеоннан жаңа оралған Бойд мырзадан АҚШ теңіз ауруханасының жартысы бұзылып, өзенге құлап кеткенін білдік». Аурухана суға батып бара жатқанда, оның күзетшісі құтқарып алған мүліктерін сатуға тырысты. Лонг алғаш рет Наполеонда аурухана салуға қарсылық білдіргеннен кейін жиырма бес жыл өткен соң, Наполеон қаласының барлығы өзенге сіңіп кетті.

Америка Азаматтық соғысы

1861 жылдың 12 ақпанында Арканзас штаты мамыр айында Одақтан бөлінуге дейін, губернатор Генри Ректор теңізшілер ауруханасын және оқ-дәрілерді тәркілеуге бұйрық берді. 1861 жылдың сәуір айында сепаратистер Наполеонда екі зеңбірек орнатып, өзен кемелерін тексеру үшін тоқтатуға мәжбүрледі. 1862 жылдың қыркүйегінде Одақ әскері Наполеонды басып алды, ал Одақ әскер-теңіз күштері өзендерді бақылады. Қала Федералдық бақылауда болған кезде, бұрынғы дамыған порт толығымен тасталып қалды. Экономика қирады, құлдық күрт тоқтады, ал өзендегі көлік толығымен Одақтың бақылауында болды. 1863 жылдың қысында қала көбінесе отын үшін тоналды. Католик шіркеуінің орындықтары бұзылды, тұрған жалғыз ғимарат – теңізшілер ауруханасы болды, оны Федералдық күштер арналған мақсаты бойынша пайдаланбады, оның орнына науқастарды басқа жерге жіберді. Аурухана соғыстан аман қалды, бірақ өзеннен аман қалмады. Тіпті 1862 жылдың маусым айында Сент-Чарльз шайқасында және 1863 жылдың қаңтарында Форт-Хиндман шайқасында (Арканзас Постында, Одақ әскерінің Нотрбе плантациясына түскен жерінде) Конфедерация күштері жеңілгеннен кейін де Одақ күштері бүлікшілерді Одақ кемелерін мазалаудан тоқтата алмады. 1863 жылы осындай шабуылдан кейін Уильям Тэкумсе Шерман басқарған Федералдық қарулы кеме Веллингтонға қонды және оны өртеп жіберді.

География

Арканзас штатының Наполеон қаласының гүлденуіне мүмкіндік берген өзен 1863 жылғы 14 сәуірде құлдырауға бастады. Наполеон маңындағы патрульдерде USS Conestonga кемесін басқарған Одақ командирі Томас Оливер Селфридж, Беула иілімі арқылы Одақ кемелеріне қарсы атыс жасаудан көтерілісшілерді тоқтатудағы әлсіздігіне ашуланды. Селфриджтің бастығы Дэвид Портер бұл иілімді "партизандар үшін ең жаман нүктелердің бірі" деп атады. Наполеонның шығысында Беула иілімі (қазіргі Беула көлі) – Арканзас өзенінің сағасынан басталып, жартылай шеңбер жасап, Арканзас өзенінің сағасына бір шақырымдай жақын келген Миссисипи өзенінің 10 шақырымдық доғасы еді. Азамат соғысы кезінде Конфедерация әскерлері Наполеоннан шығысқа қарай жаяу жүріп, иілімге жақын орманды жерге жасырынып, содан кейін өтіп бара жатқан Одақ кемелеріне оқ жаудыратын. Иілім тым тар болғандықтан, көтерілісшілер Миссисипи өзенімен төмен қарай келе жатқан кемелерге оқ атып, содан кейін бірнеше жүз метр қашықтыққа жылжып, сол кемелерге оқ атуға дайын тұратын. Селфридж Беула иілімінен өзеннің бағытын өзгертетін канал қазуға тырысты. Ол Беула иілімі маңындағы су тасқынының қашықтықты мүмкін ететінін байқағаннан кейін бұл ойға келді. Грант каналы Виксбург қамалында сәтсіз аяқталған, бірақ Селфридж өзінің әскерлерін бірнеше жүз метрлік канал қазуға жұмылдырды. Көп уақыт өтпеді. Бір күннің ішінде су ағыны жерді жарып, тіпті үлкен ағаштарды да алып кетті. Селфридж келесі күні күте алмады. Ол жаңа каналды толық жылдамдықпен ашты, ағымның 12 теңіз шақырымына жететінін есептеді және алдыңғы күні оларды өзінен кейін көрген көліктік кемені таң қалдырды. Адмирал Портер әсерленді. Ол 1863 жылғы 16 сәуірде Әскери-теңіз хатшысы Гидеон Уэллске былай деп жазды: "Менде лейтенант-командир Томас О. Селфриджтің хатын қоса беру құрметі бар, ол Миссисипиде қарапайым зерделілікпен жүргізілген кезде қаншалықты оңай кесілетінін көрсетеді. Операцияны түсіндіретін схеманы жіберемін. Бізге Арканзас көтерілісшілерінің кемелердегі шабуылдарымен біраз уақыт бойы қауіп төнді. Оған қарсы тұру үшін барлық шаралар қабылданды. Лейтенант-командир Селфридж Ақ және Арканзас өзендерінің сағасын қорғаудың қиындығын көрді, өйткені олар пайдасыз жер тілімен бір-бірінен алыс орналасқан еді және оған бұл жерді кесуді ұсынды. Мен оған осыны істеуге бұйрық бердім, және ол кесуден жиырма төрт сағат өткен соң кемесімен өтті, бұл 10 шақырымнан астам қашықтықты үнемдеді. Арканзас және Уайт-Ривер өзендерінің сағалары енді бір-біріне жақын орналасқан, ал кішкентай күш екеуін де қорғауға қабілетті. Партизандар үшін ең жаман нүктелердің бірі де кесілді, өйткені бұл зиянкестер адамзаттың аралықтан бір жағынан кемеге шабуыл жасап, екінші жағынан оны қарсы алуға дайын болуы мүмкін; арақашықтық 10 шақырым айналып және жарты шақырым".

Тарату және жою

Бұл арна өзен көлігін жақсартқанымен, Наполеонның құлдырауын жеделдетті. Миссисипи суы көп ұзамай қаланың жағаларын тоздыра бастады. Арна қазылғаннан кейін он жыл өткен соң, қала жоғалып кетеді. Соғыстан кейін Наполеон көбінесе тірісі қалмаған қалаға айналды. Бірнеше отбасы оралса да, көптегені оралмады. 1870 жылы Наполеон қаласындағы газет (Наполеон жаңалықтары) қаланың жанында күміс табылғанын хабарлады. Көптеген адамдар қаланың қайтадан гүлденуіне үміттенді, бірақ Наполеон күміс ажітасының немесе басқа да маңызды оқиғалардың орталығы болмады. Су тасқындары жалғасты. Миссисипи қаланың ішін кесіп, бір бөлігін екіншісінен бөліп тастады. Ұрылар тапқырлықпен аудандық кеңседен сейфті ұрлау үшін салаң кемені пайдаланды. Сейфтің ішінде ақша болмаса да, қаланың құжаттары сақталған еді. Католик шіркеуінің қоңырауы қазір МакГихеде. Наполеоннан қалған жалғыз нәрсе – су деңгейі төмендегенде ғана көрінетін бірнеше қираған орындар.

Фредерик Нотрбе

Фредерик Нотрбе, бұрынғы француз әскери қызметкері 1810 жылдың жазында Арканзас Постқа көшіп келді. Нотрбе 1780 жылы Францияда дүниеге келген. Ол Арканзас Постқа Нью-Орлеандық Уильям Дроптың өкілі ретінде келді. Алғашқы меншік құжатында Нотрбе 1811 жылы Арканзас қаласында үй мен жер учаскесін сатып алғаны көрсетілген. Сол жылы Нотрбе Джон Б. Беллетттің қызы Мэри Фелисити Беллеттке (Eusdine немесе Eusine) үйленді. Нотрбе мен Мэридің бес баласы болды. Нотрбе әулетін жалғастырған жалғыз ұлы – Евгений Нотрбе (1816 жылы туған Евгенийдің) заңды емес ұлы, оның аты Наполеон Бонапарт Нотрбе болды. Наполеон 1840 жылы Кубаның Гавана қаласында әкесі қайтыс болғаннан кейін тірі қалды. Нотрбе көбінесе полковник деп аталды. Нотрбедің Франциядағы әскери қызметі туралы көп мәлімет жоқ болғанымен, оның жақын досы Антуан Барак, 1816 жылы Арканзас Постқа көшіп келген, Наполеон Бонапарттың басшылығымен Маренго шайқасында, Аустерлиц шайқасында, Йена-Ауэрштедт шайқасында, Лоди шайқасында және Бородино шайқасында шайқасқан. Нотрбе үшін полковник атағы, көбінесе құрметті атақ болды. Арканзас территориясы 1819 жылы құрылғанға дейін бұл аймақ Миссури милициясына қарасты. Сол кезде Нотрбе заң бойынша милиция құрамына кірді. Оның 1812 жылғы соғыста қатысқан-қатыспағаны белгісіз. 1825 жылғы милиция офицерлерінің тізімінде Нотрбе есімі жоқ. Жергілікті саясат полковникке табиғи түрде үйлесімді болды және 1820 жылдың 1 қарашасында ол Арканзас қалашығының "Төртінші сот судьясы" болды. Нотрбе Арканзас Постта сауда үйі мен дүкен салды. Бастапқыда Нотрбе жергілікті, достық қарым-қатынаста болған Квапау тайпасымен тері мен жүн саудасын жүргізді. Нотрбе 1819 жылы мақта өндіруді бастаған плантация ашу үшін жеткілікті жер сатып алды. Жергілікті экономика тез арада тері саудасынан мақтаға көшті. Мақта тазартатын машинаның (cotton gin) ойлап табылуымен, Нотрбе 1827 жылы Арканзас Постта мақта тазартатын машина салды (оның негізі бүгінге дейін көрініп тұр) және толығымен ауыл шаруашылығына бағытталды. 1832 жылы саяхатшы Фредерик Нотрбе өзен жағасында бірнеше заманауи ғимараттар салғанын айтты, бұл гүлденудің белгісі болды. 1836 жылға қарай Нотрбеге 14 жер учаскесі тиесілі болды, жалпы ауданы 3496 акрды құрады. Нотрбедің күйеу баласы Уильям Камминс Нотрбемен серіктес болып, тағы 4633 акр жерге ие болды. 71 құл плантацияларда жұмыс істеді, оның аймақтағы беделі Г. В. Федерстонхау айтқандай, "Арканзас Посттың ұлы адамы – мырза Нотрбе, ол мұнда айтарлықтай байлық жинады". Нотрбе 1849 жылдың 13 сәуірінде Нью-Орлеанда қызметтік сапарда қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Бұл қала Марк Твеннің "Миссисипидегі өмір" кітабындағы бір тараудың тақырыбы болды, онда ол Наполеон қаласындағы бір ғимараттағы кірпіштің артында 10 000 доллар жасырылғанын өлім төсегіндегі адамның мойындауынан білген оқиғаны айтады. Твен оны алуға тырысқанда, қаланың толығымен суға батқанын көрді. Твеннің хабарлауынша, ертедегі саяхатшылар Де Сото, Маркет және Жолиет, сондай-ақ Ла Саль өздерінің алғашқы сапарларында "болашақ Наполеон қаласының орнына" соғып өткен.