Ирен Жолио Кюри: француз ғалымы, физик, саясаткер, Нобель сыйлығының лауреаты (1935). Радиоактивтілікті ашқандығы үшін марапатталған. Кюри әулетінің тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз ғалымы (1897–1956)
French scientist (1897–1956)
Ирен Жолио Кюри (iʁɛn ʒɔljo kyʁi; 12 қыркүйек 1897 – 17 наурыз 1956) – француз химигі, физигі және саясаткер, Пьер Кюри мен Мари Склодовская-Кюридің үлкен қызы және Фредерик Жолио Кюридің әйелі. Ол және оның күйеуі 1935 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын бірлесіп алды, осы сыйлықтың себебі – олардың шақырылған радиоактивтілікті ашқандығы. Олар Нобель сыйлығын жеңіп алған екінші некедегі жұбайлар (оның ата-анасынан кейін) болды, бұл Кюри отбасының бес Нобель сыйлығын алғандығын көрсетті. Қазіргі таңға дейін Кюрилер Нобель лауреаттарының ең көп санына ие отбасы болып табылады. Оның анасы Мари Склодовская-Кюри және өзі – Нобель сыйлығын жеңіп алған жалғыз ана-қыз жұбы, ал Пьер мен Ирен Кюри – бірдей уақытта Нобель сыйлығын жеңіп алған жалғыз әке-қыз жұбы. Ал салыстыру үшін, Нобель сыйлығын жеңіп алған 6 әке-ұл жұбы бар. Ол сондай-ақ француз үкіметінің құрамында болған алғашқы үш әйелдің бірі болды және 1936 жылы Халық майдан аясында ғылыми зерттеулер жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Жолио Кюридің екі баласы, Элен мен Пьер де белгілі ғалымдар. 1945 жылы ол де Голль мен Француз Республикасының Уақытша үкіметі құрған жаңа француздық Баламалы энергия және атом энергиясы жөніндегі комиссияның (CEA) алты комиссарының бірі болды. Ол 1956 жылдың 17 наурызында Парижде полоний мен рентген сәулелеріне ұшырағаннан туындаған жедел лейкемиядан қайтыс болды.
Irène Joliot Curie (iʁɛn ʒɔljo kyʁi; ; 12 September 1897 – 17 March 1956) was a French chemist, physicist and politician, the elder daughter of Pierre Curie and Marie Skłodowska–Curie, and the wife of Frédéric Joliot Curie. Jointly with her husband, Joliot Curie was awarded the Nobel Prize in Chemistry in 1935 for their discovery of induced radioactivity, making them the second ever married couple (after her parents) to win the Nobel Prize, while adding to the Curie family legacy of five Nobel Prizes. This made the Curies the family with the most Nobel laureates to date. Her mother Marie Skłodowska–Curie and herself also form the only mother–daughter pair to have won Nobel Prizes whilst Pierre and Irène Curie form the only father daughter pair to have won Nobel Prizes by the same occasion, whilst there are 6 father son pairs who have won Nobel Prizes by comparison. She was also one of the first three women to be a member of a French government, becoming undersecretary for Scientific Research under the Popular Front in 1936. Both children of the Joliot Curies, Hélène and Pierre, are also prominent scientists. In 1945, she was one of the six commissioners of the new French Alternative Energies and Atomic Energy Commission (CEA) created by de Gaulle and the Provisional Government of the French Republic. She died in Paris on 17 March 1956 from an acute leukemia linked to her exposure to polonium and X rays.
Ерте өмір және білім
Ирен 1897 жылдың 12 қыркүйегінде Парижде дүниеге келді. Оның әпкесі Ева 1904 жылы туған. Мари үшін білім маңызды болды, ал Иреннің білімі Париж обсерваториясына жақын мектепте басталды. «Кооператив» аталған мектептің оқу бағдарламасы алуан түрлі болды және ғылым мен ғылыми зерттеулердің қағидаларын ғана емес, сонымен қатар қытай тілі және мүсін жасау сияқты сан алуан пәндерді қамтыды. Бұл оқу орнында Ирен шамамен екі жыл оқыды. Ол анасымен бірге майдандағы медбике-рентгенші ретінде жұмысын бастады, бірақ бірнеше айдан кейін Бельгиядағы радиологиялық орталықта жеке жұмыс істеді. 1932 жылы Жолио-Кюри және оның күйеуі Фредерик Маридің полонийіне толық қол жеткізді. Гамма сәулелерін пайдаланып позитронды анықтау мақсатында тәжірибелер жүргізілді. Олардың тәжірибелері позитрон мен нейтронды бірдей ашты, бірақ нәтижелердің маңыздылығын түсіндіре алмады, ал кейіннен Карл Дэвид Андерсон мен Джеймс Чадвик бұл жаңалықты өздерінің зерттеулері деп мәлімдеді. Бұл фосфор изотопы табиғатта кездеспейді және позитрон шығара отырып ыдырайды. Бұл жаңалық ресми түрде позитрон шығару немесе бета-ыдырау деп аталады, онда радиоактивті ядродағы протон нейтронға айналып, позитрон мен электрон нейтриносын бөліп шығарады. Сол кезде радиоактивті материалдарды медицинада қолдану кеңейді және бұл жаңалық радиоактивті материалдарды жылдам, арзан және көп мөлшерде өндіруге мүмкіндік берді. 1935 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығы ғылыми қауымдастықтың даңқы мен танымалдығын әкелді, сондай-ақ Жолио-Кюри Ғылым факультетінің профессоры атанды. Иреннің зертханасы радий ядроларын зерттеуде алғашқы қадамдар жасады, бұл Отто Хан, Лиза Майтнер және Фриц Страссман басқаратын неміс физиктерінің тобына ядролық бөлінуді – ядроның өзін бөліп, зор мөлшерде энергия шығаруды ашуға әкелді. Лиза Майтнердің қазір танымал есептеулері Иреннің нәтижелерін жоққа шығарды және ядролық бөлінудің мүмкін екенін көрсетті. 1948 жылы ядролық бөліну саласындағы жұмыстардың нәтижесінде Жолио-Кюри және басқа ғалымдар Францияның алғашқы ядролық реакторын құрды. Антибиотиктермен емдеу және бірнеше операциялар оның азабын уақытша жеңілдетті, бірақ оның денсаулығы нашарлай берді. Осыған қарамастан, Жолио-Кюри жұмысын жалғастырды және 1955 жылы Паристің оңтүстігінде орналасқан Париж-Сакле университетінің құрамына кіретін Орсей ғылым факультетінде жаңа физика зертханалары үшін жоспарлар жасады.
Irène was born in Paris, France, on 12 September 1897 and was the first of Marie and Pierre's two daughters. Her sister was Ève, born in 1904. Education was important to Marie and Irène's education began at a school near the Paris Observatory. The curriculum of The Cooperative was varied and included not only the principles of science and scientific research but such diverse subjects as Chinese and sculpture and with great emphasis placed on self expression and play. Irène studied in this environment for about two years. She began her work as a nurse radiographer on the battlefield alongside her mother, but after a few months she was left to work alone at a radiological facility in Belgium. In 1932, Joliot Curie and her husband Frédéric had full access to Marie's polonium. Experiments were done using gamma rays to identify the positron. Though their experiments identified both the positron and the neutron, they failed to interpret the significance of the results and the discoveries were later claimed by Carl David Anderson and James Chadwick respectively. This phosporus isotope is not found in nature and dacays emiting a positron. This discovery is formally known as positron emission or beta decay, where a proton in the radioactive nucleus changes to a neutron and releases a positron and an electron neutrino. By then, the application of radioactive materials for use in medicine was growing and this discovery allowed radioactive materials to be created quickly, cheaply, and plentifully. The Nobel Prize for chemistry in 1935 brought with it fame and recognition from the scientific community and Joliot Curie was awarded a professorship at the Faculty of Science. The work that Irène's laboratory pioneered in research into radium nuclei that led a separate group of German physicists, led by Otto Hahn, Lise Meitner, and Fritz Strassman, to discover nuclear fission: the splitting of the nucleus itself, emitting vast amounts of energy. Lise Meitner's now famous calculations actually disproved Irène's results to show that nuclear fission was possible. In 1948, using work on nuclear fission, the Joliot Curies along with other scientists created the first French nuclear reactor. Treatment with antibiotics and a series of operations relieved her suffering temporarily but her condition continued to deteriorate. Despite this, Joliot Curie continued to work and in 1955 drew up plans for new physics laboratories at the Orsay Faculty of Sciences, which is now a part of the Paris Saclay University, south of Paris.
Саяси көзқарастар
Жолио Курилер фашистік қозғалыстың күшейіп бара жатқанын көріп, алаңдады. Олар Пьер мен Маридің ғылыми қауымдастықтың пайдасына барлық жұмыстарын жариялау саясатын жалғастырды, бірақ оның әскери мақсаттар үшін қолданылуы мүмкін қауіптен сескеніп, тоқтатты: 1939 жылдың 30 қазанында ядролық бөлінуге қатысты барлық құжаттамаларын Франция Ғылым академиясының сақтау орнына тапсырды, ол 1949 жылға дейін сонда қалды. Фредерик денсаулығының нашарлағаны да байқалды, ол 1958 жылы бауыр ауруынан қайтыс болды, бұл сәулеленуге тым көп ұшыраудың салдары деп айтылды. Жолио Кюри дінге сенбейтін және соғысқа қарсы болған адам еді. Франция үкіметі оның құрметіне мемлекеттік деңгейдегі аза тұру рәсімін өткізгенде, Иреннің отбасы аза тұру рәсімінен діни және әскери элементтерді алып тастауды сұрады. "Құрмет легионы" орденінің офицері. Оның аты барлық елдердің рентген және радийден шейіт болған адамдарына арналған Гамбург, Германиядағы ескерткішке жазылды.
The Joliot Curies had become increasingly aware of the growth of the fascist movement. The Joliot Curies had continued Pierre and Marie's policy of publishing all of their work for the benefit of the global scientific community, but afraid of the danger that might result should it be developed for military use, they stopped: on 30 October 1939, they placed all of their documentation on nuclear fission in the vaults of the French Academy of Sciences, where it remained until 1949. Frédéric's health was also declining, and he died in 1958 from liver disease, which too was said to be the result of overexposure to radiation. Joliot Curie was an atheist and anti war. When the French government held a national funeral in her honor, Irène's family asked to have the religious and military portions of the funeral omitted. Officer of the Legion of Honor. Her name was added to the Monument to the X ray and Radium Martyrs of All Nations erected in Hamburg, Germany.