Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Америкада шамамен б.з.д. 8000-1000 жылдар аралығындағы кезең. Солтүстік Американың археологиялық мәдениеттерін жіктеуде, Колумбияға дейінгі Солтүстік Америка мәдени даму сатылары тізбегінде шамамен б.з.д. 8000-1000 жылдарға созылған Архаикалық кезең, мәдени дамудың архаикалық сатысымен сипатталады. Архаикалық сатыс жаңғақ, тұқым және моллюскаларды пайдалану арқылы қамтамасыз етілген өмір сүру экономикасымен ерекшеленеді.
Period from c. 8000 to 1000 BC in North America
In the classification of the archaeological cultures of North America, the Archaic period in North America, taken to last from around 8000 to 1000 BC in the sequence of North American pre Columbian cultural stages, is a period defined by the archaic stage of cultural development. The Archaic stage is characterized by subsistence economies supported through the exploitation of nuts, seeds, and shellfish.
Солтүстік Америкадағы архаикалық кезең
1990 жылдан бері Луизиананың солтүстігінде, Миссисипи мен Флоридадағы бірнеше Орта Архаикалық ескерткіштерді дәл мерзімдеу дәстүрлі даму үлгілеріне күдік тудырды. Осы аймақтардағы Төменгі Миссисипи алқабындағы аңшы-жинаушылар қоғамдары б.з.д. 3500 жылға дейін монументальді жер үйінді кешендерін салуға біріккен (Уотсон Брейкте расталған), ал құрылыс 500 жылға созылған. Француздың иілісі мен Хеджепет сияқты алғашқы үйінділер осы кезеңде салынған; олардың барлығы жергілікті қоғамдармен салынған. Уотсон Брейк қазір Америкадағы ең көне үйінді кешені деп есептеледі. Ол Poverty Point-те салынғаннан шамамен 2000 жыл бұрын салынған (екі ескерткіш те Луизиананың солтүстігінде орналасқан). Кейінгі Архаикалық кезеңдегі Poverty Point мәдениетімен байланысты 100-ден астам ескерткіш анықталды және ол Оңтүстік-Шығыстағы аймақтық сауда желісінің бір бөлігі болды. Оңтүстік-Шығыс орманды аймақтарында б.з.д. 4000 жылдан бастап адамдар сулы жерлердің ресурстарын пайдаланып, үлкен қабықшалы үйінділерді құрды. Үйінділер өзендер бойындағы қоныстарда қалыптасты, бірақ б.з.д. 3000 жылға дейін жағалау бойындағы Архаикалық халықтар туралы шектеулі мәліметтер бар. Жағалаудағы Архаикалық ескерткіштер теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан суға батқан болуы мүмкін (Флорида штатының Сент-Люси округіне жақын 15-20 фут тереңдіктегі бір ескерткіш б.з.д. 2800 жылға датирленген). Б.з.д. 3000 жылдан бастап, устрицаларды кең ауқымда пайдаланудың дәлелдері пайда болды. Б.з.д. 3000-1000 жылдар аралығында жағалауда ашық орталықтарды толығымен немесе жартылай қоршап тұрған үлкен қабықшалы үйінділер пайда болды. Бұл үйінділер Оңтүстік Каролина мен Джорджияда көптеп кездеседі, сонымен қатар Флорида түбегінде және Мексика шығанағының жағалауында, батысқа қарай Перл өзеніне дейін шашырап орналасқан. Кейбір жерлерде, мысалы, Флориданың оңтүстік-батысындағы Хорр аралында, ресурстар жыл бойы үлкен үйінділер салуға қабілетті қауымдастықтың өмір сүруіне жеткілікті болды. Хорр аралындағы төрт қабықшалы немесе құм үйіндісі б.з.д. 2900-2300 жылдар аралығында салынған деп датирленген.
Since the 1990s, secure dating of multiple Middle Archaic sites in northern Louisiana, Mississippi and Florida has challenged traditional models of development. In these areas, hunter gatherer societies in the Lower Mississippi Valley organized to build monumental earthwork mound complexes as early as 3500 BC (confirmed at Watson Brake), with building continuing over a period of 500 years. Early mound sites such as Frenchman's Bend and Hedgepeth were of this time period; all were constructed by localized societies. Watson Brake is now considered to be the oldest mound complex in the Americas. It precedes that built at Poverty Point by nearly 2,000 years (both are in northern Louisiana). More than 100 sites have been identified as associated with the regional Poverty Point culture of the Late Archaic period, and it was part of a regional trading network across the Southeast. Across the Southeastern Woodlands, starting around 4000 BC, people exploited wetland resources, creating large shell middens. Middens developed where the people lived along rivers, but there is limited evidence of Archaic peoples along the coastlines prior to 3000 BC. Archaic sites on the coast may have been inundated by rising sea levels (one site in 15 to 20 feet of water off St. Lucie County, Florida, has been dated to 2800 BC). Starting around 3000 BC, evidence of large scale exploitation of oysters appears. During the period 3000 BC to 1000 BC, shell rings, large shell middens that more or less surround open centers, were developed along the coast. These shell rings are numerous in South Carolina and Georgia but are also found scattered around the Florida Peninsula and along the Gulf of Mexico coast as far west as the Pearl River. In some places, such as Horr's Island in Southwest Florida, resources were rich enough to support sizable mound building communities year round. Four shell or sand mounds on Horr's Island have been dated to between 2900 and 2300 BC.
Ерте архаикалық
8000 ж.б. соңғы мұздық кезең аяқталып, теңіз деңгейі көтеріліп, Берингия құрлық көпірін су басады, Сибирден негізгі көші-қон жолын жауып тастайды. 8000 ж.б. Американың оңтүстік-батысына мамонт, мастодонт және бізон сияқты көптеген ірі сүтқоректілерді асырауға жеткілікті жаңбыр жауады, олар көп ұзамай жойылып кетеді. 8000 ж.б. Американың оңтүстік-батысындағы аңшылар атлатл қолданады. 7500 ж.б.д.: Алғашқы тоқу өнері дамиды. 7560–7370 ж.б.д.: Кенневик адамы Вашингтон штатындағы Колумбия өзенінің жағалауында қайтыс болады, ерте американдықтардың ең толық сақталған қаңқаларының бірін қалдырады. 7000 ж.б.д.: Солтүстік-шығыс халықтары климаттың жылынуына байланысты көгершінге, жаңғаққа және жабайы дәндерге көбірек тәуелді болады. 7000 ж.б. Невада штатының Лахотан алабындағы американдықтар өлгендерін құрметпен және сыйластықпен мумиялайды, олардың жағдайына және мәртебесіне деген терең алаңдаушылықтарын көрсетеді.
8000 BC: The last glacial period ends, causing sea levels to rise and flood the Beringia land bridge, closing the primary migration route from Siberia. 8000 BC: Sufficient rain falls on the American Southwest to support many large mammal speciesmammoth, mastodon, and a bison speciesthat soon go extinct. 8000 BC: Hunters in the American Southwest use the atlatl. 7500 BC: Early basketry. 7560—7370 BC: Kennewick Man dies along the shore of the Columbia River in Washington State, leaving one of the most complete early Native American skeletons. 7000 BC: Northeastern peoples depend increasingly on deer, nuts, and wild grains as the climate warms. 7000 BC: Native Americans in Lahontan Basin, Nevada mummify their dead to give them honor and respect, evidencing deep concern about their treatment and condition.
Архаикалық қалқан
Қалқан архаикасы – бұл 6500 жыл бұрын климаттық оптимум кезінде болған ерекше аймақтық дәстүр. Осы жылы кезеңде орман солтүстікке қарай жылжып, температура 20 ғасырдың соңына қарағанда жоғары болды. Ол қазіргі Солтүстік Саскачеван және Солтүстік-Батыс Аймақтарындағы Аттабаска көліне жақын, боралдық орман мен тундра арасындағы солтүстік шекаралық және көшіп-қоныс аймағымен байланысты. Дегенмен, Кейінгі Қалқан архаикасы кезеңінің (б.з.б. 3500–4450 жылдары) іздері Манитобаға дейін жетеді, ал археологтар Онтариодағы Джорджиан шығанағының жанындағы Килларни провинциялық паркіне дейін Қалқан архаикасының болу мүмкіндігі бар жерлерді зерттеді. Танымал канадалық археолог Ж.В. Райт 1976 жылы Қалқан архаикасы Солтүстік Плано дәстүрінен пайда болғанын айтты, бірақ Брайан С. Гордон 1996 жылғы жарияланымда оған күмән келтірді. Қалқан архаикасының құралдары "орман" және "тундра" жерлеріндегі дизайнымен ерекшеленді. Ағаш, сүйек немесе мүйізді жоңқалау үшін қолданылған иінтіректер (pushplanes) табылған. Қалқан архаикасының халқы аң аулау үшін су өткелдерін маңызды орындар деп санаған.
The Shield Archaic was a distinct regional tradition which existed during the climatic optimum, starting around 6,500 years ago. During this warm period, forests advanced northward and temperatures were warmer than they were in the late 20th century. It is associated with the northern frontier and transition area between boreal forest and tundra in what is now northern Saskatchewan and the Northwest Territories, near Lake Athabasca. However, the Late Shield Archaic phase (3,500–4,450 BP) has sites as far as Manitoba, and archaeologists have investigated suspected Shield Archaic sites as far away as Killarney Provincial Park near Georgian Bay in Ontario. The prominent Canadian archaeologist J. V. Wright argued in 1976 that the Shield Archaic had emerged from the Northern Plano tradition, but this was questioned by Bryan C. Gordon in a 1996 publication. Shield Archaic tools differed in design between "forest" and "tundra" sites. Pushplanes have been found, which would have been used for planing wood, bone, or antler. Shield Archaic people hunted caribou, with a focus on water crossings as hunting places.