Кіріспе

Платондық қарым-қатынастан романтикалық қарым-қатынасқа өту мүмкін болмауы

Халық мәдениетінде «достық аймақ» (немесе «friendzone») – өзара достық қарым-қатынастағы бір адам екіншісімен романтикалық немесе жыныстық қарым-қатынас құруды қаласа, ал екіншісі қаламайтын жағдайды сипаттайтын қарым-қатынастық ұғым. Романтикалық ниеттері қабылданбаған адам «достық аймаққа» кірген (немесе «қосылған») деп есептеледі, яғни ол онда қалып қояды деген түсінік қалыптасады. «Friendzone» Интернетте, мысалы, Facebook, танысу сайттары және басқа да әлеуметтік желілерде кең таралған. Алайда, уақыт өте келе бұл термин орта мектептерге, жоғары мектептерге және колледждерге де тарады, онда жастар танысу және романтика мәселелерінде өздерін танып-білуде. Кейбір адамдар «достық аймақ» тұжырымын мизогиниялық деп сынады, себебі бұл тұжырым әйелдердің қызығушылық танытпаған ерлерге, олар оларға жақсы болғандықтан романтикалық қарым-қатынас жасауы керек деген күтілімді білдіреді деген сенімде. Дегенмен, бұл термин барлық тараптан тараған жауапсыз махаббатты қамтиды, міндетті түрде ер адам әйелге ғана емес. Бұл «жақсы жігіт синдромы» деп аталатын құбылыспен де тығыз байланысты. Бұл термин алғаш рет 1994 жылғы американдық «Достар» ситкомында танымал болды. Бірінші маусымның жетінші сериясында «Қараңғыда қалғанда», Росс Геллер Рейчел Гринге ғашық, бірақ Джоуи Триббиани оған екі адам танысқанда романтикалық қарым-қатынасқа мүмкіндік болатын қысқа мерзім бар екенін айтады, ал Росс осы мүмкіндікті өткізіп алған. Осы уақыттан кейін егер олар бір-бірімен көрісуді жалғастырса, олар «достық аймақта» болады, сондықтан романтикалық қарым-қатынас мүмкін емес, тіпті тараптардың бірі екіншісінің сүйіктісі болғысы келсе де.

Терминология

"Достық аймақ" термині глагол түрінде қолданылуы мүмкін, мысалы, "Ол сені достық аймаққа жіберді" деген сөйлемде. Бұл жағдай екі адам арасындағы достық қарым-қатынас ретінде сипатталады, онда біреуі екіншісіне романтикалық немесе сексуалдық қызығушылық білдірмейді. Термин формальды түрде гендерлік бейтарап болғанымен, "достық аймақ" көбінесе ер адам мен әйел арасындағы қарым-қатынаста қолданылады, онда ер адам әйелдің жауапсыз махаббатының нысаны болады немесе керісінше, әйел ер адамнан достық аймақта қалады, бірақ бұл жағдай сирек кездеседі. Достық аймаққа жіберуші адам "достық аймаққа жіберуші" деп, ал достық аймаққа түскен адам "достық аймақтағы адам" деп аталады. "Достық аймақ" термині кейде "Pick Up Artist" (PUA) әдебиетінде қолданылады, онда ол әйелдердің еркектерге деген сексуалдық тартылысы туралы PUA теорияларының бір бөлігін құрайды.

Зерттеу

Бингхэмтон университеті АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы орташа мөлшердегі университеттің студенттерін зерттеді. Зерттеуге 562 қатысушы тартылды, олардың 305-і әйел, 257-сі ер адам болды. 562 қатысушының 427-сі толығымен гетеросексуалды, ал 113-і толығымен гетеросексуалды емес еді. Қатысушылардан "Сіздің біреуді дос ретінде қарауыңызға тура келген жағдай болды ма?" және "Сізді ешкім дос ретінде қараған жағдай болды ма?" деген сұрақтар қойылды. Зерттеу көрсеткендей, толығымен гетеросексуалды еркектердің 65,7%-ы біреуді дос ретінде қараған, ал толығымен гетеросексуалды әйелдердің 92,6%-ы біреуді дос ретінде қараған. Сондай-ақ зерттеуде толығымен гетеросексуалды еркектердің 75,2%-ы бұрын дос ретінде қараған, ал толығымен гетеросексуалды әйелдердің 41,2%-ы бұрын дос ретінде қарағандығы анықталды.

Өмірбаян

Жазушы Джереми Николсон "Психология бүгін" журналында романтикалық қарым-қатынас іздеушінің, тікелей бас тартудан қашу үшін, достықпен жақындасуды "екінші жолмен" қатынас орнату әрекеті ретінде пайдаланатынын айтты. Егер бұл тәсіл нәтиже бермесе, іздеуші "достық аймаққа" түсіп қалады. Кейбір психологтардың пікірінше, әйел мен еркек арасындағы достықта әйелге қарағанда еркек көбірек қызығушылық танытуы мүмкін, сондай-ақ еркек әйелдің романтикалық немесе сексуалдық қатынасқа деген ықыласын жоғары бағалауға бейім.

Терминнің сын-пікірлері

Феминист жазушылар, мысалы Риву Дасгупта және Аманда Маркотт, "достық аймақ" түсінігі мизогиниялық екенін айтты. Дасгупта мен Маркотттың пікірінше, бұл түсінік әйел мен ер адамның платондық достығы болғанда, ер адам әйелге романтикалық сезімдермен қараса, әйел оның сезіміне жауап беруге міндетті дегенді білдіреді. TheGuardian.com авторы Элли Фогг "достық аймақ" әдеби мағынада жоқ болғанымен, осы терминді қолданатындарды әйелдерді жек көретін, жыныстық қатынасқа құқылы сезінетін адамдар деп қараудың қажеті жоқ екенін айтады. Оның сөзіне göre, бұл термин өзін-өзі бағалауы төмен және өзіне сенімсіздігі бар гейросексуал ерлердің шынайы эмоционалдық тәжірибесін көрсетеді. Ол кінәні бекінген гендерлік рөлдерге жабады. Ықтимал серік тарапынан сырға салу, адамның "достық аймақта" болғанын білдірмейді; бұл әлеуетті серік романтикалық қарым-қатынасты жалғастыруға ниетті емес екенін көрсетеді.

Танымал мәдениет

Бұл термин 1994 жылы америкалық "Достар" сериалының "Қараңғылықта" атты эпизодында танымал болды, онда Рейчел Гринге ғашық Росс Геллер кейіпкерін Джои Триббиани "достар аймағының мэрі" деп сипаттады. 2005 жылы шыққан "Жәй ғана достар" романтикалық комедиялық фильмінің негізгі сюжеті – басты кейіпкер Крис Брэндер (Райан Рейнольдс ойнады) мектептен бері жасырын ғашық болған жақсы досы Джейми Паламино (Эми Смарт ойнады) тарапынан "достар аймағына" жіберілгенін көрсету. Крис Рок 1996 жылғы "Ауыр соққы" комедиялық нөмірінде бұл терминге сіңіп айтады. Оның сөзінше, әйелдердің еркек достары болады, бірақ еркектер әлі таныс болмаған әйелдермен дос болады. Содан кейін, платондық достары бар еркектердің пайда болуы жағдайдың келепірінен туындайды, ал "достар аймағына" түсу – "бірде дұрыс жолдан тайып қалғандықтан" болады. MTV телеарнасы 2011 жылдан 2013 жылға дейін FriendZone атты реалити-шоуды көрсетті. Әрбір эпизод "ұнатушылардың" (crushers) "ұнаған адамдарымен" (crushees) дос болып, олармен қарым-қатынас құруға тырысуына негізделген. Cartoon Network-тің "Тәртіпсіз кезең" (Regular Show) сериалы достық аймақты жиі көрсетіп, басты кейіпкерлердің бірі Мордекай мен оның досы Маргарет арасындағы қарым-қатынастағы өзгерістерді бейнелейді.