Кіріспе

Үндістан, Уттаракханд штатындағы ұлттық парк

Гүлдер аңғары ұлттық паркі – 1982 жылы құрылған Үндістанның ұлттық паркі. Ол Уттаракханд штатындағы Чамоли ауданында орналасқан және эндемикалық альпілік гүлдердің шалқыған жайлауларымен және флораның алуан түрлілігімен танымал. Бұл бай әртүрлі аймақ Азиялық қара аю сияқты сирек және жоғалу қаупі бар жануарларға да мекен. Олар Занскар және Ұлы Гималай таулары арасындағы бірегей ауысу белдемін құрайды. Парк 87,50 км² аумақты алып жатыр, ұзындығы 8 км, ені 2 км. Нанда Деви ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның биосфералық қорықтардың дүниежүзілік желісіне кіреді. Парк маусым айынан қазан айына дейін, жаз айларында ғана ашық болады, ал жылдың қалған уақытында қалың қармен жабылады. 1939 жылы Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтарының ботанигі Леди Джоан Маргарет Ледж (21 ақпан 1885 – 4 шілде 1939) гүлдерді зерттеу үшін аңғарға келді. Гүлдерді жинау үшін тасты беткейлердің бірінен сығалап түсіп, қаза тапты. Кейін оның қарындасы аңғарға келіп, оқиға болған жерге ескерткіш орнатты. Ол осы ұлттық паркте ғана өсетін 520 альпілік өсімдіктің тізімін жасады және екі кітаптың авторы болды: "Гүлдер аңғары – миф және шындық" және "Гархвал Гималайындағы Гүлдер аңғары ұлттық паркінің экологиясы және қорғалуы".

Орналасқан жері

Гүлдер аңғарына жету үшін шамамен 17 км жол жүру қажет. Ең жақын ірі қала – Гархвалдағы Джошимат, ол Харидуар мен Дехрадуннан қолайлы тас жол арқылы байланысады, екеуі де Джошиматтан оңтүстікке қарай 270 км (168 миль) қашықтықта орналасқан. Делиден Харидуарға пойызбен барып, содан кейін Ришикеш арқылы Говиндхатқа автобуспен сапар шегуге болады. Говиндхат Бадринатқа баратын тағы бір маңызды бағыттан шамамен 24 км жерде жатыр. Сондай-ақ, Делиден Говиндхатқа дейін көлікпен 500 км жол жүруге де болады. Говиндхат – Джошиматқа жақын шағын елді мекен (шамамен бір сағаттық жүру қашықтығында), осы жерден саяхат басталады. Говиндхаттан 4 км дейін таксимен, содан кейін 11 км-ден аз жол жүріп, аңғардан шамамен 3 км қашықтықта орналасқан Гангарияға жетесіз. Гангарияға жету үшін жүкті арбамен тасымалдаушы, есек немесе тікұшақ жалдауға да болады. Говиндхаттан Гангарияға дейінгі жол Гемундтағы Гурудуара Шри Хемунд Сахиб сикх ғибадатханасына да жиі қолданылады, сондықтан жолда көптеген сикх паломниктерін кездестіруіңіз мүмкін. Гангарияға жақындағанда, жол бойында құлпыра гүлдейтін жабайы гүлдердің, жабайы раушан гүлдерінің және жабайы жеміс-жидектердің далалары қарсы алады. Гүлдер аңғарына келгендер Гангариядағы Орман шаруашылығы департаментінен рұқсат алуы керек. Рұқсат үш күнге жарамды. Күндізгі уақытта ғана келуге және жаяу серуендеуге рұқсат беріледі. Аңғарды аралауға ең қолайлы уақыт – шілде мен қыркүйектің басы, яғни муссон жауыны басталғаннан кейін гүлдер толық гүлдеген кезде.

Биологиялық әртүрлілік

Гүлдер аңғары – Гималайдың жоғалымды аңғары, ол белгілі таушылар мен ботаниктер, сондай-ақ әдебиетте ұзақтан бері мойындалған. Ол бір ғасырдан астам уақыттан бері халықаралық деңгейде танылып келеді және индуизм дінінде еске алынады. Жергілікті халық бұл аңғарға ежелгі заманнан бері келіп жүреді. Гүлдер аңғарында көптеген түрлі-түсті гүлдер өседі, уақыт өте келе олардың түстері өзгеріп, алуан түрге ие болады. Оның зерттеулерінде Гүлдер аңғарындағы басым отбасы – 62 түрі бар Астра тұқымдасы екені көрсетілген. Жергілікті ауыл тұрғындары 45 түрлі дәрілік өсімдіктерді пайдаланады, ал кейбір түрлері, мысалы, Saussurea obvallata (брахмакамал) Нанда Деви және Сунанда Деви қасиетті құдайларға арналған құрбандық ретінде жиналады. Бұл орын Өсімдіктердің әртүрлілігі орталығы болып белгіленген. Мал жиналатын және басып тасталатын жерлерде Гималай түйіншесі (Polygonum polystachium) тез өсетін арамшөп ретінде таралған.

Гүлдер

1987 жылы Индияның ботаникалық зерттеу институты, 1992 жылы Орман зерттеу институты және 1997 жылы Үндістанның жабайы табиғат институты гүлдерді зерттеп, тізімдеді. Гүлдердің көп бөлігі – орхидеялар, мак, алтынжапырақ, маргаритка, бақша гүлдері және анемондар жер бетін жамылған.

Түрлердің әртүрлілігі

Өзендегі жабайы жануарлардың тығыздығы жоғары емес, бірақ табылған барлық жануарлар сирек немесе жоғалу қаупі төнген түрлерге жатады. 2004 жылға дейін КП Кала және оның айналасындағы саябақта 13 түрлі сүтқоректі жануар тіркелген, алайда ол өзі 9 түрді тікелей көріпті: солтүстік жазықтықтардың сұр лангуры (Semnopithecus entellus), қызыл алып ұшатын егеуқұйрық (Petaurista petaurista), Гималай қара аюы (Ursus thibetanus, VU), қызыл түлкі (Vulpes vulpes), Гималай мысығы (Mustela sibirica), Гималай сары тамақты мартен (Martes flavigula), Гималай горалы (Naemorhedus goral), Гималай мускус бұғысы (Moschus leucogaster), Үнді дақты шевротайн (Moschiola indica), Гималай тахы (Hemitragus jemlahicus, VU) және Суматра сероуы (Capricornis sumatraensis, VU). Тах кең таралған, ал сероу, горал, мускус бұғысы және бхарал, көк қой сирек кездеседі.

Ғылыми-зерттеу питомнигі мен тұқым банкі

Мұсадар қаласының кіреберісі жанында сирек кездесетін өсімдіктер мен құнды дәрілік шөптерді көбейту үшін ғылыми-зерттеу питомнигі және тұқым/ризома/түйін банкі құрылды. Сирек және құнды дәрілік өсімдіктерге арналған арнайы бағдарламалар жүзеге асырылуда. Оларға Aconitum heterophyllum, A. falconeri, Arnebia benthamii, Dactylorhiza hatagirea, Gymnadenia orchides, Megacarpaea polyandra, Picrorhiza kurrooa, Podophyllum hexandrum және Taxus wallichiana кіреді. Гималайдың биік түйінді полигоны Polygonum polystachiumның таралуын басқарудың ең тиімді жолын анықтау үшін зерттеу учаскелері құрылды, бұл ретте басқа өсімдіктерге немесе топырақ бетіне зиян келтірмеуге баса назар аударылды. Алғашқы жылдық мониторинг 2004 жылы жүргізілді және жыл сайын қайталанады.