Кіріспе

Үндістандағы жолбарыны сақтау бағдарламасы (1973 – қазіргі уақытқа дейін)

«Жолбарыс жобасы» – Үндістанда құрып бара жатқан жолбарысты қорғау мақсатымен басталган жабайы табиғатты сақтау қозғалысы. Жоба 1973 жылы Үндістан Үкіметінің Қоршаған орта, орман және климатты өзгерту министрлігі тарапынан бастама көтерілді. 2024 жылғы наурыз айының мәліметтері бойынша, жоба аясында 55 қорғалған аймақ жолбарыс қорығы деп белгіленді. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, Үндістанда 3682 жабайы жолбарыс тіркелді, бұл әлемдегі жолбарыстардың шамамен 75% құрайды.

Тарих және мақсаттар

"Тигр" жобасы 1973 жылы Үндістан Үкіметінің Қоршаған орта, орман және климаттық өзгерістер министрлігінің бастамасымен іске қосылды. Жобаның мақсаты – Бенгал жолбарысын және оның мекендеу орындарын қорғау, сондай-ақ жолбарыстар популяциясын сақтау үшін арнайы жолбарыс қорықтарын құру болды. 1972 жылғы "Жабайы табиғатты (қорғау) туралы" заңның 38-бабына сәйкес, штаттық үкіметтер жолбарыстарды сақтау жоспарын әзірлеуге жауапты, ол хабарланған аумақтарды жоспарлау және басқаруды, жолбарыс қорығының қорғалуын қамтамасыз ету үшін қажетті білікті персоналды ұстауды және жолбарыстардың, жыртқыштардың және жемдік жануарлардың тұрақты популяциясын сақтау үшін қажетті ресурстарды ұсынуды қамтиды. Жолбарыс қорықтарының құрамына ұлттық саябақ немесе жабайы табиғат қорығы сияқты қорғалатын аумақтардың бөліктерінен тұратын негізгі аймақ, сондай-ақ орманды және орманды емес жерлердің араласуын қамтитын буферлік аймақ кіреді. "Тигр" жобасы негізгі аймақта жолбарыстар популяциясының өміршеңдігін қамтамасыз ету және буферлік аймақтарда адамдар мен жануарлардың тепе-теңдігін сақтау үшін қажетті шараларды жүзеге асыруға бағытталған. 1997 жылға қарай 23 жолбарыс қорығы жалпы ауданы қамтыды. 2024 жылдың наурыз айына дейін 55 қорғалатын аумақ жолбарыс қорықтары ретінде белгіленді. 2010 жылғы Ұлттық жолбарыстарды бағалау бойынша Үндістандағы жабайы жолбарыстардың жалпы саны 1706-қа жетеді деп есептелді. Қоршаған орта және орман министрлігінің мәліметінше, 2014 жылы Үндістандағы жолбарыстардың саны 2226-ға жетті, бұл 2010 жылғы бағалаумен салыстырғанда 30,5%-ға артты. 2018 жылы Ұлттық жолбарыстарды сақтау органының мәліметтері бойынша, Үндістанда 2603–3346 жабайы жолбарыс бар екендігі анықталды, орташа көрсеткіш 2967-ге жуық. 2022 жылға қарай жабайы жолбарыстардың саны 3682-ге дейін өсті. Үндістан жаһандық жабайы жолбарыстар популяциясының көп бөлігіне ие болғандықтан, Үндістандағы жолбарыстар санының өсуі жаһандық популяцияның өсуіне де маңызды үлес қосты; Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры мен Global Tiger Forum мәліметтері бойынша, жабайы жолбарыстардың саны 2010 жылы 3159-дан 2016 жылы 3890-ға дейін өсті.

Басқару және әкімшілік

"Жобаның бас директоры (АДГ) Нью-Делиде орналасқан, аймақтық кеңселері Бангалор, Гувахати және Нагпурда орналасқан. "Жобаның аясында жолбарының қоныстану ортасын қорғау, күнделікті бақылау, буферлік аймақтардағы жергілікті халық үшін экологиялық дамуды жеңілдету, жолбарының негізгі/өте маңызды қоныстану орталарынан адамдарды өз еркімен көшіру және адам мен жануарлар арасындағы қақтығыстарды шешу сияқты жұмыстар жүргізіледі. Жоба аясында штаттарға браконьерлік қызметін тоқтатуға көмек көрсетіледі, мысалы, браконьерлер туралы ақпарат тарату, орманды күшті аралау арқылы тұзақтарды және браконьерлікке қарсы басқа да шараларды тексеру, жолбары туралы деректер базасын жүйелеу, арнайы жолбарыны қорғау күштерін жұмысқа орналастыру үшін гранттар мен оқу курстарын ұйымдастыру. Жолбары қорықтарында патрульдеуге көмектесетін сымсыз байланыс жүйелері, инфрақызыл термокамералар және бақылау жүйелері құрылды."

Қиындықтар

Жобаның күш-жігеріне браконьерлік, орманды жою, құрылыс және кейбір қорықтарды басқарудағы тәртіпсіздіктер кедергі келтіреді. 2006 жылы Үндістан үкіметі қабылдаған Орман құқығы туралы заң, буферлік аймақтардағы орманды мекендейтін қауымдардың құқықтарын мойындайды. Кейбір жануарлар дүниесі сарапшылары мұның жолбарыстарды қорғауға тигізер әсеріне күмән келтіреді, себебі бұл адам мен жануарлар арасындағы қақтығысты күшейте түсіп, браконьерлікке мүмкіндік беруі мүмкін. Ал басқалары бұл, адамдар мен жолбарыстардың қатар өмір сүруінің нақты жағдайын және билік органдарының билікті теріс пайдалануын ескермейтінін айтады, оның үстіне, жануарлармен бірге ғұмыр кешіп жатқан жергілікті халықты шешім қабылдауға қатыстырудың орнына, оларды дәстүрлі жерлерінен қууға ұшыратады.