Кіріспе

1987 жылғы роман

"The Commitments" (1987) (бастапқыда "The Partitions" деп аталатын) – ирланд жазушысы Родди Дойлдың романы. "Барритаун" трилогиясының бірінші бөлімі, Ирландияның Дублин қаласының солтүстік жағында жұмыссыз қалған жастар тобының соул тобы құру туралы повестеуде.

Өмірбаян

Дойл романды Дублиннің Килбаррак қаласында мұғалім болып жұмыс істеген кезінде жазды. Бұл оның баспаға алғашқы шығармасы болмаса да, ол бұрын сахна үшін жазған, ал 1987 жылы "Passion Machine" театры, Дублиндегі жұмысшы табының тарихына ерекше қызығушылық танытатын театр ұжымы, оның "Қара нан" пьесасын қойды. Оны драматург Пол Мерсье қойған. "Қара нан" пьесасының сценарийіне Дублинде жағымды пікірлер айтылғаннан кейін және көптеген бас тартулардан соң, ол "The Commitments" кітабын өзі басып шығарды, "Passion Machine" продюсері Джон Саттонмен бірге "King Farouk" баспасын құрды (Дублин сленгінде "King Farouk" – кітап, "кітап" сөзі Дублинде "бүк" деп айтылады). 2000 данадан тұратын кітаптың сәтті жергілікті сатылымы алты айдың ішінде сатылып түгелдей таусылды, содан кейін романды Ұлыбританияда басып шығару үшін Уильям Хайнеман баспасы қолға алды. Элвис Костеллоның мақтауы кітапқа кеңірек назар аударды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Екі дос – Дерек Скалли мен "Оутспан" Фостер – бірге музыкалық топ құруға бел буады, бірақ көп ұзамай Дублиннің Солтүстік жағындағы шағын аудандарынан аса алмайтынын түсінеді, себебі олар музыка бизнесін жеткілікті білмейді. Бұл мәселені шешу үшін олар мектептен таныс досы Джимми Раббитті өздерінің менеджері етіп шақырады. Ол қуана келіседі, бірақ егер топқа түбірлі өзгерістер енгізе алса ғана, алғашқысы – үшінші, өзара ұнамайтын мүше – синтезаторшыны жұмыстан босату керек. Содан кейін Раббиттің бастамасымен топтың атын өзгертіп, оларды "The Commitments" деп атайды ("60-шы жылдардағы барлық жақсы топтардың аты 'the' деген сөзбен басталады") және ең бастысы, оларды басқа синтез-поп тобынан Дублин соул революциясының бетке айналдырады ("Иә, жігіттер! Сендер Дублин соулын ойнайсыңдар!"). Ол достарының үйлену тойындағы микрофонға мас күйде ән шырқаған жас жігітті көріп, оның "музыкаға еліктейтін" ән айтқанын байқап, таңғалады. Джимми жергілікті газетке "Жаның бар ма? Онда Дублиннің ең еңбекқор тобы сені іздеп жүр" деген хабарлама жариялайды. Соңында ол Джо Текс пен The Four Tops тобымен бірге тромбон ойнағанын айтатын құпия адам, Джои "The Lips" Фаган бастаған, музыкалық дағдысы жоқ, үйлесімсіз топты жинастырады. Олар аспаптарды ойнауды тез үйреніп, бірнеше жергілікті концерттерде өнер көрсетеді. Музыкаға құштар Джимми Раббиттің басшылығымен "The Commitments" тобы Дублинге соул музыкасын әкелу мақсатын іске асыруға тырысады. Бастапқыда Джимми бүкіл Ирландияны қамтуды жоспарлайды, бірақ кейіннен ауылдық жерлерде барлығының бар екенін, ал Дублин жұмысшы табының ештеңесі жоқ екенін түсінеді. Сондықтан Ирландияға соул музыкасын әкелу міндеті тек қаламен шектеледі. Топ мүшелері арасында шиеленіс күшейеді, оған Джоидің әйел әншілерден алатын назары ер адамдардың қызғанышы мен ашуын қосады. Топ бірте-бірте музыкалық жағынан жетіліп, көбірек және ынталы көрермендерді тартады. Бірақ Джоидің Имельданы сүйіп жатқаны көрінгеннен кейін концерттен кейін топ тарап кетеді, одан кейін төбелес басталады – осы уақытта Джимми тәуелсіз студиямен топтың алғашқы синглын жазу туралы келіссөздер жүргізіп жатады. Фаган Имельда жүкті екенін айтқаннан кейін Америкаға кетеді (бірақ ол өтірік айтқан, тек назар аудару үшін). Соңында Джимми, топтың басқа негіздеуші мүшелері мен Мика бірлесіп панк пен кантридің ирландтық қоспасынан тұратын "The Brassers" тобын құрады. Олар Джеймсті медициналық факультетті бітіргеннен кейін топқа шақыруды жоспарлап отыр және әйелдерді де қатыстыру мәселесін талқылайды.

Тақырыптар

"Коммитменттер" романымен Дойл қазіргі Дублинге қасақана назар аударды, себебі Ирландия өмірінің осы жағына лайықты көңіл бөлмегенін ойлады, әсіресе ауылдық өмірге немесе Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар туралы әңгімелермен салыстырғанда. Дойлдың афроамерикандық және ирландтық өмір тәжірибесін байланыстыру әрекеті осы кезеңде Ирландия әдебиетінде кең таралған мотив болды, мысалы, Брайан Фриэлдің "Лугнасада билеу" және Шеймус Хинидің "Тройдағы ем" сияқты туындыларында. Дуннес дүкендеріндегі ереуіл (Дублин жұмысшылары апартеидке қарсылық ретінде Оңтүстік Африкадан келген жемістерді өңдеуден бас тартқан) туралы тікелей айтылмаса да, Оутспан есімі (сол кезде қызыл шашты адамдарға жиі қолданылатын лақап) Оңтүстік Африканың Outspan апельсин тауарына сілтеме екендігімен байланыстырылады. Кітапта кедейлік және Дублин жұмысшыларының мүмкіндіктердің жетіспеуі көбінесе тікелей айтылмайды, бірақ көтеріледі. Топтың көп бөлігінің университетке түсуге қажетті Leaving Cert-тің орнына 16 жасында Inter Cert-ті бітіргені туралы бірнеше рет айтылады.

Қабылдау

Kirkus Reviews: "Жаңалыққа толы, адамгершілікке жақын, шебер орындалған, шынайы көрінетін, жастық шаққа, энергияға және жақсы юморға толы, бұл – нағыз гараждық топтың махаббаты және жарқын әрі үміт беретін дебют". Фильм, кітап және саундтрек 90-шы жылдары өте танымал болды, ал фильмдегі бірнеше актерлерден құралған топ әлі де гастрольдік сапарлармен жүреді. Кітап пен фильм арасында кейбір айырмашылықтар бар, ең бастысы – роман көбінесе диалогтан тұрады, дерлік ешқандай физикалық сипаттама жоқ; ал фильм Дублиннің орталық қаласының құлдырауына көп көңіл бөлді. Фильмді комедиялық драма деп санауға болады, ал кітап негізінен комедиялық стильде жазылған.

Фильм

The Commitments – Алан Паркер режиссерлік еткен 1991 жылғы комедиялық драма. Дик Клемент, Иан Ла Френаис және Дойлдың өзі сценарийін жазған. The Commitments – Ирландия, Ұлыбритания және АҚШ компанияларының халықаралық бірлескен туындысы. Ол Дублин қаласында түсірілді.

Сахналық өндіріс

Романның "The Commitments" атты музыкалық сахналық қойылымы 2013 жылдан 2015 жылға дейін Лондонның Вест-Эндедегі Палас театрында ойнатылды. 1991 жылғы фильмге бейімделгеннен кейін Дойл романды музыкалыққа айналдыру үшін 20 түрлі ұсыныс алғанын айтты. Ол олардың бәрін қабылдамады, себебі "The Commitments" романының табысына ашуланып, өзге романдары назардан тыс қалғандай сезінген; сондай-ақ ол музыкалық театрдың жанкүйері емес еді, тіпті бірде-бір музыкалық қойылымды көрмеген. Балаларының 1991 жылғы фильмге деген құштарлығы және оларды музыкалық фильмге айналған "Продюсерлер" қойылымын қоса алғанда, музыкалық театрға алып баруы оның ойын өзгертуге ықпал етті, ол оны "жаңалық" деп атады. Бастапқыда музыкалықтың либреттосын жазу үшін басқа авторды іздегенімен, Дойл ақырында өзі жазды. Қойылымды Джейми Ллойд қойды, хореографиясын Энн Йи, декорациясын Сутра Гилмор, дыбыс дизайнын Рори Мэдден, жарық дизайнын Джон Кларк жасады.