Герберт Янш: Шотландияның халық әншісі және гитаршысы

Кіріспе

Шотланд халық музыканты (1943–2011)

Герберт Янш (3 қараша 1943 – 5 қазан 2011) – шотланд халық музыканты және Pentangle тобының негізін қалаушы мүшесі. Ол Глазго қаласында дүниеге келген, ал 1960-шы жылдары Лондон қаласында акустикалық гитарист және әнші-күйші ретінде танымал болды. Ол 28-нен астам альбом жаздырып, 1960-шы жылдардан бастап 21-ші ғасырға дейін көптеген гастрольдерге шықты. Янш 1960-шы жылдардағы британдық халық музыкасының қайта жандануының жетекші тұлғасы болды, халық музыкасы клубтарын аралап, бірнеше жеке альбомдарды жазды, сондай-ақ Джон Ренборн және Энн Бриггс сияқты басқа музыканттармен бірлесіп жұмыс істеді. 1968 жылы ол Pentangle тобын құрды, олармен 1972 жылға дейін гастрольдеп, жазбалар жасады. Содан кейін ол бірнеше жыл музыкадан үзіліс жасап, 1970-шы жылдардың соңында басқа музыканттармен бірқатар жобалармен айналысты. 1980-шы жылдардың басында Pentangle тобы қайта құрылып, ол 1995 жылға дейін түрлі құрамдағы өзгерістерден өткен топпен бірге қалды. Өмірінің соңына дейін Янш жеке орындаушы ретінде жұмыс істеді. Янштің шығармалары көптеген музыканттарға әсер етті, әсіресе Джимми Пейдж, Майк Олдфилд, Пол Саймон, Пит Хоукс, Ник Дрейк, Донован және Нил Янг. Ол BBC Folk Awards сыйлығының иегері болды: 2001 жылы жеке жетістіктері үшін, ал 2007 жылы Pentangle тобының мүшесі ретінде.

Алғашқы жылдар

Герберт Янш 1943 жылғы 3 қарашада Глазго қаласының Спрингберн ауданындағы Стобхилл ауруханасында дүниеге келді. Ол Германияның Гамбург қаласынан шыққан әулеттің ұрпағы, олар Виктория дәуірінде Шотландияға қоныс аударған. Әулеттің аты көбінесе /j/æ/n/ʃ/ yansh деп айтылады, бірақ Янш өзі, сондай-ақ оның отбасының басқа да мүшелері оны /dʒ/æ/n/ʃ/ jansh деп атаған. Янш Эдинбург қаласының Батыс Пилтон ауданында өсті, онда Пеннивелл бастауыш мектебі мен Эйнсли Парк орта мектебінде оқыды. Жасөспірім шағында ол гитара сатып алып, Рой Гест басқаратын жергілікті фольклор клубына ("The Howff") бара бастады. Сол жерде ол Арчи Фишер мен Джилл Дойлмен (Дэйви Грэмнің жарты қарындасы) танысты, олар оны Биг Билл Брунзи, Пит Сигер, Брауни МакГи және Вуди Гатридің музыкасымен таныстырды. Мектепті бітіргеннен кейін Янш балабақшада жұмыс істеді, содан кейін 1960 жылдың тамызында толық уақытты музыкант болу ниетімен жұмыстан кетті. Ол өзін "The Howff" клубының ресми емес күзетшісі етіп тағайындады және онда тұрғаннан басқа, жаңашыл орындаушы ретінде табысын толықтыру үшін ақы алған болуы мүмкін, өйткені ол өзіне гитара ала алмаған. Келесі екі жыл бойы ол британдық фольклор клубтарында концерттер берді. Шотландияда ол сол кезде жасөспірім болған Ликорис МакКечнимен танысты. Олардың үйленуі жоспарланған, хабарламалар жарияланды, бірақ той өткізілмеді. Янш оны 1963 жылы Мароккоға саяхаттауға қалдырды, ал ол Incredible String Band тобының Робин Уильямсонымен бірге өнер көрсете бастады. Глазгодан кетіп барар алдында Янш 16 жасар Линда Кэмпбеллға үйленді. Бұл некеге тұруға мүмкіндік берді, өйткені ол әлі өз паспортын алуға тым жас еді. Олар бірнеше айдан кейін ажырасып кетті, ал Янш Танжерде дизентерияға шалдыққаннан кейін Британияға қайта оралды. Ол жерде инженер және продюсер Билл Лидермен танысты, оның үйінде Янштің музыкасын магнитофонға жазды. Лидер осы таспаны 100 фунт стерлингке Transatlantic Records компаниясына сатты, олар одан тікелей альбом шығарды. "Берт Янш" альбомы 1965 жылы жарық көрді және 150 000 дана сатылды. Онда Янштің "Do You Hear Me Now" атты наразылық әні болды, оны сол жылы әнші Донован өзінің "Universal Soldier" EP-сінде қайта орындап, Ұлыбританиядағы EP чартында 1-орынды, ал синглдер чартында 27-орынды иеленді. Пирс 1968 жылы Корольдік фестиваль залында өткен "Гитара шебері" атты Либералды халықаралық концертте Янштің өнер көрсетуіне ұйымдастырғаннан кейін оның өмірінен жоғалып кетті. Янштің алғашқы альбомына "Needle of Death" әні де енді, ол досы героиннің артық дозасынан қайтыс болғаннан кейін жазылған есірткіге қарсы айқын жоқтау. Карьерасының басында Яншті британдық Боб Дилан деп сипаттаған. Осы кезеңде Янш өзінің музыкалық ықпалдарының азаматтығын айтты: "Мен ең көп көшірген үш адам – Биг Билл Брунзи, Дэйви Грэм және Арчи Фишер". Янш өзінің алғашқы альбомын екі альбоммен тез арада жарыққа шығарды: "It Don't Bother Me" және "Jack Orion", олардың ішінде оның "Blackwaterside" әнінің алғашқы жазбасы болды, кейіннен Джимми Пейдж оны қабылдап, Led Zeppelin "Black Mountain Side" деп жазды. Янш былай деді: "Осы қосымшаны өте танымал рок-топтың біріне кіретін белгілі бір мүше ұрлап алып, өздерінің бір пластинкасында өзгеріссіз пайдаланған". Transatlantic авторлық құқықтарды бұзу туралы заңгерлік кеңес алды және "Берттің Пейджке қарсы іс-қимылды жеңуі мүмкін екендігі" туралы кеңес алды. Ақырында, Transatlantic Led Zeppelin-ді сотқа берудің шығындарына күмәнмен қарады, ал шығынның жартысын Янш жеке төлеуі керек еді, ол мұны төлей алмады, сондықтан іс жалғастырылмады. "Jack Orion" альбомының аранжировкасы мен жаздырылуына Янштің досы, әнші Энн Бриггстің әсері тиді. Лондонда Янш басқа да инновациялық акустикалық гитарашылармен танысты, оның ішінде Джон Ренборн, ол Килбернде пәтер бөлісті, Дэйви Грэм, Визз Джонс, Рой Харпер және Пол Саймон. Олар Лондонның түрлі музыка клубтарында, соның ішінде Олд Бромптон-роудтағы "Troubadour" және Соходағы Грек көшесіндегі "Les Cousins" клубында кездесіп, ойнайтын. Ренборн мен Янш жиі бірге ойнайтын, екі гитараның арасындағы күрделі өзара әрекеттестікті дамытатын, оны көбінесе "Фолк барокко" деп атайтын. 1966 жылы олар осы материалдың көп бөлігін қамтитын "Bert and John" альбомын бірге жазды. 1967 жылдың соңында олар "Les Cousins" клубындағы түнгі ойын-сауықтан шаршап, шотландтық кәсіпкер Брюс Даннет құрған музыкалық орынның тұрақты музыканттары болды, ол 264–267 Тоттенхэм-Корт-роудтағы "Horseshoe" пабында (қазір жабық) орналасқан. Бұл орынға көптеген музыканттар, соның ішінде әнші Сэнди Денни жиналды. Тағы бір әнші, Жакки МакШи, екі гитаристпен бірге өнер көрсете бастады және Дэнни Томпсон (арқалы бас) мен Терри Кокс (дабыл) қосылғаннан кейін "Pentangle" тобын құрды. Орын жазз клубына айналды, бірақ топ бұл кезде одан кетіп қалған. 1968 жылғы 19 қазанда Янш Хизер Сьюэллға үйленді. Сол кезде ол суретші студенті болған және Рой Харпердің қарындасы болған. Ол Янштің бірнеше әндері мен инструменталдық шығармаларына шабыттандырды, ең айқынсы – 1968 жылғы "Birthday Blues" альбомынан "Miss Heather Rosemary Sewell", бірақ Янш 1971 жылғы "Rosemary Lane" альбомынан "M'Lady Nancy" әні де оған арналғанын айтады. Хизер Янш белгілі суретші болып танылды.

Herbert Jansch was born at Stobhill Hospital in the Springburn district of Glasgow, on 3 November 1943, the descendant of a family originally from Hamburg, Germany, who settled in Scotland during the Victorian era. The family name is most often pronounced as '/j//æ//n//ʃ/ yansh, although Jansch himself, like several other members of his family, pronounced it '/dʒ//æ//n//ʃ/ jansh. Jansch was brought up in the residential area of Edinburgh known as West Pilton, where he attended Pennywell Primary School and Ainslie Park Secondary School. As a teenager, he acquired a guitar and started visiting a local folk club ("The Howff") run by Roy Guest. There, he met Archie Fisher and Jill Doyle (Davy Graham's half sister), who introduced him to the music of Big Bill Broonzy, Pete Seeger, Brownie McGhee and Woody Guthrie. After leaving school, Jansch took a job as a nurseryman then, in August 1960, he gave this up, intending to become a full time musician. He appointed himself as an unofficial caretaker at The Howff and, as well as sleeping there, he may have received some pay to supplement his income as a novice performer who did not own his own guitar. He spent the next two years playing one night stands in British folk clubs. In Scotland he became involved with Licorice McKechnie, who was a teenager at the time. A marriage was planned and the banns were published, but the wedding never took place. Jansch left her behind to travel to Morocco in 1963, and she took up with Robin Williamson of the Incredible String Band. Before leaving Glasgow, Jansch married a 16 year old girl, Lynda Campbell. It was a marriage of convenience which allowed her to travel with him, as she was too young to have her own passport. They split up after a few months, and Jansch was eventually repatriated to Britain after catching dysentery in Tangiers. There, he met the engineer and producer Bill Leader, at whose home they made a recording of Jansch's music on a reel to reel tape recorder. Leader sold the tape for £100 to Transatlantic Records, who produced an album directly from it. The album Bert Jansch was released in 1965, and went on to sell 150,000 copies. It included Jansch's protest song "Do You Hear Me Now", which was brought to the attention of the pop music mainstream later that year by the singer Donovan, who covered it on his Universal Soldier EP, which reached No. 1 in the UK EP chart and No. 27 in the singles chart. Pearce disappeared from Jansch's life after arranging for him to be one of the artists in the Liberal International concert, "Master of the Guitar" at the Royal Festival Hall in 1968. Also included on Jansch's first album was his song "Needle of Death", a stark anti drugs lament written after a friend died of a heroin overdose. In his early career, Jansch was sometimes characterized as a British Bob Dylan. During this period, Jansch stated that his musical influences were few: "the only three people that I've ever copied were Big Bill Broonzy, Davy Graham and Archie Fisher." Jansch followed his first album with two more, produced in quick succession: It Don't Bother Me and Jack Orion, which contained his first recording of "Blackwaterside", later to be taken up by Jimmy Page and recorded by Led Zeppelin as "Black Mountain Side". Jansch said, "The accompaniment was nicked by a well known member of one of the most famous rock bands, who used it, unchanged, on one of their records." Transatlantic took legal advice about the alleged copyright infringement, and was advised that there was "a distinct possibility that Bert might win an action against Page." Ultimately, Transatlantic was dubious about the costs involved in taking on Led Zeppelin in the courts, and half the costs would have had to be paid by Jansch personally, which he simply could not afford, so the case was never pursued. The arrangement and recording of Jack Orion was greatly influenced by Jansch's friend, singer Anne Briggs. In London, Jansch met other innovative acoustic guitar players, including John Renbourn, with whom he shared a flat in Kilburn, Davy Graham, Wizz Jones, Roy Harper and Paul Simon. They would all meet and play in various London music clubs, including the Troubadour in Old Brompton Road, and Les Cousins club in Greek Street, Soho. Renbourn and Jansch frequently played together, developing their own intricate interplay between the two guitars, often referred to as "Folk baroque". In 1966, they recorded the Bert and John album together, featuring much of this material. Late in 1967, they tired of the all nighters at Les Cousins and became the resident musicians at a music venue set up by Bruce Dunnet, a Scottish entrepreneur, at the Horseshoe pub (now defunct), at 264–267 Tottenham Court Road. This became the haunt of a number of musicians, including the singer Sandy Denny. Another singer, Jacqui McShee, began performing with the two guitarists and, with the addition of Danny Thompson (string bass) and Terry Cox (drums), they formed the group Pentangle. The venue evolved into a jazz club, but by then the group had moved on. On 19 October 1968, Jansch married Heather Sewell. At the time, she was an art student and had been the girlfriend of Roy Harper. She inspired several of Jansch's songs and instrumentals, the most obvious being "Miss Heather Rosemary Sewell" from his 1968 album Birthday Blues, but Jansch says that, despite the name, "M'Lady Nancy" from the 1971 Rosemary Lane album was also written for her. As Heather Jansch, she became a well known sculptor.

Бесбұрышты жылдар: 1968-1973

Pentangle-дің алғашқы маңызды концерті 1967 жылы Корольдік фестиваль залында өтті, ал олардың бірінші альбомы «The Pentangle» келесі жылы шықты. Pentangle әлемдік турларға және жазуларға белсенді кірісіп, осы кезеңде Янш жеке өнер көрсетуден бас тартты. Дегенмен, ол 1971 жылы «Rosemary Lane» альбомын шығара отырып, жазуларын жалғастырды. Бұл альбомның тректері Bill Leader-дің Сассекстегі Тисхерсттегі Янштің шағын үйінде портативті таспаға жазылды – бұл процесс бірнеше айға созылды, Янш тек көңілі көтерілгенде ғана жұмыс істеді. Pentangle 1969 жылы «Basket of Light» альбомын шығару арқылы коммерциялық сәттіліктің шыңына жетті. Альбомнан алынған «Light Flight» синглі «Take Three Girls» теледрамасының тақырыптық музыкасы ретінде танымал болды, сонымен қатар топ оған қосымша музыка да жазды. 1970 жылы, танымалдылығының ең жоғары нүктесінде, олар «Tam Lin» фильміне саундтрек жазды, кемінде 12 телешоуға қатысты және Ұлыбритания (Уайт аралы фестивалі қоса) және Америка (Карнеги залындағы концерт қоса) бойынша тур жасады. Алайда, олардың төртінші альбомы «Cruel Sister», 1970 жылдың қазан айында шыққан, коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Бұл альбомда Янш пен Ренбурн бұрын «Jack Orion» альбомында дуэт ретінде жазған «Jack Orion» әнінің 20 минуттық нұсқасы және дәстүрлі әндер жинағы болды. Pentangle тағы екі альбом шығарды, бірақ турлардың және топ ретінде жұмыс істеудің қиындықтары оларға әсер етті. Содан кейін Pentangle авторлық құқықтар бойынша дау-дамайға байланысты «Transatlantic» жазба компаниясынан шығып кетті. Pentangle-дің бастапқы құрамының соңғы альбомы «Solomon's Seal» 1972 жылы «Warner Brothers/Reprise» компаниясынан шықты. Колин Харпер оны «адамдардың шаршағандығының жазбасы, бірақ сонымен бірге өз заманындағы ең жақсы музыканттар, авторлар және музыкалық орындаушылардың өнімі» деп сипаттады. Pentangle 1973 жылдың қаңтарында тарап кетті, ал Янш әйелімен бірге Уэльстегі Лампетер маңында ферма сатып алып, уақытша концерттік өмірден шықты. 1977 жылы ол Майк Пиггот, Род Клементс және Пик Уизерс сияқты жаңа музыканттар тобымен «A Rare Conundrum» альбомын жазды. Одан кейін Мартин Дженкинс (скрипка) және Найджел Смит (бас) қосылып, «Conundrum» тобы құрылды. Олар алты ай бойы Австралия, Жапония және АҚШ-та гастрольдік сапарда болды. Тур аяқталғаннан кейін «Conundrum» тобы тарап, Янш алты ай АҚШ-та болды, онда Альберт Лимен «Heartbreak» альбомын жазды. Янш бұл альбомын өзінің сүйікті жазбаларының бірі деп есептеді. Англияға оралғаннан кейін ол Фулхэмдегі Нью-Кингс-роуд, 220 мекенжайында «Bert Jansch's Guitar Shop» дүкенін ашты.

Pentangle's first major concert was at the Royal Festival Hall in 1967, and their first album, The Pentangle, was released in the following year. Pentangle embarked on a demanding schedule of touring the world and recording and, during this period, Jansch largely gave up solo performances. He did, however, continue to record, releasing Rosemary Lane in 1971. The tracks for this album were recorded on a portable tape recorder by Bill Leader at Jansch's cottage in Ticehurst, Sussex—a process which took several months, with Jansch only working when he was in the right mood. Pentangle reached their highest point of commercial success with the release of their Basket of Light album in 1969. The single "Light Flight", taken from the album, became popular through its use as theme music for a TV drama series, Take Three Girls, for which the band also provided incidental music. In 1970, at the peak of their popularity, they recorded a soundtrack for the film Tam Lin, made at least 12 television appearances, and undertook tours of the UK (including the Isle of Wight Festival) and America (including a concert at Carnegie Hall). However, their fourth album, Cruel Sister, released in October 1970, was a commercial disaster. This was an album of traditional songs that included a 20 minute long version of "Jack Orion", a song that Jansch and Renbourn had recorded previously as a duo on Jansch's Jack Orion album. Pentangle recorded two further albums, but the strains of touring and of working together as a band were taking their toll. Then Pentangle withdrew from their record company, Transatlantic, in a bitter dispute regarding royalties. The final album of the original incarnation of Pentangle was Solomon's Seal released by Warner Brothers/Reprise in 1972. Colin Harper describes it as "a record of people's weariness, but also the product of a unit whose members were still among the best players, writers and musical interpreters of their day." Pentangle split up in January 1973, and Jansch and his wife bought a farm near Lampeter, in Wales, and withdrew temporarily from the concert circuit. In 1977, he recorded the album A Rare Conundrum with a new set of musicians: Mike Piggott, Rod Clements and Pick Withers. He then formed the band Conundrum with the addition of Martin Jenkins (violin) and Nigel Smith (bass). They spent six months touring Australia, Japan and the United States. With the end of the tour, Conundrum parted company and Jansch spent six months in the United States, where he recorded the Heartbreak album with Albert Lee. Jansch rated this as among his own favourites from his own recordings. On returning to England, he set up Bert Jansch's Guitar Shop at 220, New King's Road, Fulham.

1980 жылдар

1980 жылы итальяндық промоутер бастапқы Pentangle тобын қайта құрып, гастрольдік тур және жаңа альбом жазуға шақырды. Қайта құрылыс жақсы басталмады, Терри Кокс автомобиль апатында жарақат алды, нәтижесінде топ Кембридж фольклорлық фестивалінде төрт мүшелі Pentangle ретінде дебют жасады. Содан кейін құрамда бірнеше өзгерістер болды, оның ішінде Майк Пиггот 1983 жылдан 1987 жылға дейін Джон Ренборнның орнын басты, «Open the Door» және «In the Round» альбомдарын жазды, бірақ ақырында Янш пен МакШи бастапқы құрамдағы жалғыз мүшелер болып қалды. Янш, МакШи, Найджел Портман Смит (сахнадағы аспаптар), Питер Киртли (гитара және вокал) және Джерри Конвей (барабан) 1987 жылдан 1995 жылға дейін бірге болды және «Think of Tomorrow», «One More Road» және «Live 1994» атты үш альбом жазды. 1985 жылы екі лимиттік басылымды альбом шықты, олар Янштің болашақ әйелі Лорен Ауербахтың атымен шығарылды: «After the Long Night» 1985 жылдың ақпанында, ал «Playing the Game» қазан айында жарық көрді. Янш бастапқыда қонақ музыкант ретінде қатысты, бірақ кейбір әндердің авторы, сондай-ақ аранжировка жасаушы және қосымша вокалист болды. Ричард Ньюман негізгі гитарист және әнші-күйші болды. Ол Яншпен кездеспей тұрып, Ньюманмен көп жылдар бойы жұмыс істеген. Ньюман мен Янш «After the Long Night» альбомының негізгі орындаушылары болды. «Playing the Game» альбомында Янш пен Ньюманға Клифф Анджиер, Джефф Брэдфорд (Сирил Дэвистің All Stars тобының жетекші гитарисі, Лонг Джон Болдридің Hoochie Coochie Men тобының гитарисі және The Rolling Stones тобының алғашқы құрамында болған музыкант) және Брайан Найт (Blues By Six британдық блюз тобының ардагері) қосылды. Екі альбом «After The Long Night / Playing The Game» деген атпен біріктірілді. Янш Ричард Ньюменмен бірге келесі Ньюман әндерінде гитарада ойнады: «I Can't Go Back», «Smiling Faces», «Playing the Game», «Sorrow», «Days and Nights», «The Rainbow Man», «Frozen Beauty», «Christabel», «So Lonely» және «The Miller». Барлық әндерді Ауербах орындады, тек «The Miller» әнін Ньюман орындады. Янш 1999 жылы Ауербахқа үйленді. Ол әрқашан көп ішетін, бірақ 1987 жылы Янш Род Клементс пен Марти Крэггспен жұмыс істеп жатқанда ауырып, ауруханаға жеткізілді, онда оған «өлмейінше қаншалықты ауыр сырқатқа шалдыққандығын» және «алкогольді тастаудың немесе жай ғана өмірден бас тартудың» таңдауын айтты. Ол бірінші нұсқаны таңдады: Колин Харпер былай деді: «Берттің шығармашылығы, сенімділігі, энергиясы, міндеттемесі және орындау сапасы ішімдікті тастау шешімімен керемет түрде құтқарылды». Янш пен Клементс Янш ауруынан бұрын бастаған жұмысын жалғастырды, нәтижесінде 1988 жылы «Leather Launderette» альбомы шықты. 1995 жылдан бастап Янш Лондонның Дания көшесіндегі 12 Bar Club-та жиі өнер көрсетті. Ол жердегі концерттік жиынтығының бірі Янштың сол кездегі менеджері Алан Кингтің тікелей Digital Audio Tape (DAT) форматында жаздырып, 1996 жылы «Live at the 12 Bar» ресми бутлег альбомы ретінде шығарылды. 2002 жылы Янш, Бернард Батлер және Джонни «Гитара» Ходж Лондонның Jazz Cafe-сінде бірге концерт берді. Батлер сондай-ақ сол жылы Янштың «Edge of a Dream» альбомында да қатысты, онда (басқалармен қатар) Ральф МакТелл және гитарист Пол Вассиф болды. 2003 жылы «Calendar Girls» фильмінде Вассиф қатысқан «Black Cat Blues» аспаптық әні пайда болды, ал Вассиф Берттің концерттерінде жиі ойнайтын музыкантқа айналды. 2003 жылы Янш өзінің 60 жылдығын Лондонның Королева Елизавета залында өткен концертпен атап өтті. Би-Би-Си Янш пен түрлі қонақтар үшін Санкт-Лука-Олд-стрит шіркеуінде концерт ұйымдастырды, ол BBC Four телеарнасында көрсетілді. 2005 жылы Янш өзінің алғашқы әсерлерінің бірі Дэви Грэммен Англия мен Шотландияда бірнеше концерттерде бірлесіп өнер көрсетті. Жазудан кейін ол Babyshambles тобының жетекші әншісі Пит Доэртимен бірнеше акустикалық концерттерде бірге болды және Пит пен Карлдың қайта қосылу концертіне қатысты, онда Libertines және Dirty Pretty Things тобының фронтмені және гитаристі Карл Барат Доэртимен сахнада бірге болды. 2009 жылы ол өзінің үш ескі альбомының («LA Turnaround», «Santa Barbara Honeymoon» және «A Rare Conundrum») CD форматында шығарылуын атап өту үшін Лондон джаз кафесінде концерт берді. Алайда сол жылдың соңында күтпеген аурудың салдарынан ол 26 маусымда басталатын 22 күндік Солтүстік Америкалық турнесін тоқтатуға мәжбүр болды. Янштың веб-сайты хабарлағандай: «Берт турнеге қатыса алмағанына қатты өкінеді және оны көруге үміттенген барлық жанкүйерлерден кешірім сұрайды. Ол мүмкіндігінше тезірек қайта жоспарлауға дайын». Янш 2011 жылы Йангтың 2011 жылғы турнесіне қайтадан ашылды, ол 15 сәуірде Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласында басталды және 7 мамырда Чикагода соңғы жеке концерті болды. Сол жылы Pentangle тобымен бірнеше қайта қосылу концерттері өтті, оның ішінде Гластонбери фестивалінде және Лондонның Корольдік фестиваль залында өткен бір соңғы концерт, бұл Янштың соңғы қоғамдық өнері болды. Янш 2011 жылдың 5 қазанында 67 жасында Гампстедтегі хосписде ұзаққа созылған өкпе қатерлі ісікесінен қайтыс болды. Оның әйелі Лорен Янш (туған тегі Ауербах) 2011 жылдың 9 желтоқсанында қатерлі ісікестен қайтыс болды. Олар екеуі де Хайгейт зиратында жерленген.

In 1980, an Italian promoter encouraged the original Pentangle to reform for a tour and a new album. The reunion started badly, with Terry Cox being injured in a car accident, resulting in the band's debuting at the Cambridge Folk Festival as a four piece Pentangle. There then followed a series of personnel changes, including Mike Piggott replacing John Renbourn from 1983 to 1987 and recording Open the Door and In the Round, but ultimately leaving Jansch and McShee as the only original members. The final incarnation consisting of Jansch, McShee, Nigel Portman Smith (keyboards), Peter Kirtley (guitar and vocals) and Gerry Conway (drums) survived from 1987 to 1995 and recorded three albums: Think of Tomorrow, One More Road and Live 1994. In 1985, two limited edition albums appeared, issued under the name of Loren Auerbach, who was to become Jansch's wife: After the Long Night was released in February 1985, the second, Playing the Game, appearing in October. Jansch was initially a guest player, but also became a writer on some of the songs, as well as an arranger and co vocalist. Richard Newman was the primary guitarist and songwriter. Auerbach had worked alongside Newman for many years before meeting Jansch. Newman and Jansch were the key players on After the Long Night. On Playing the Game, Jansch and Newman joined Cliff Aungier, Geoff Bradford (lead guitarist from Cyril Davis' All Stars, from Long John Baldry's Hoochie Coochie Men, and in the first line up of The Rolling Stones) and Brian Knight (British blues veteran of the Blues By Six). The two albums became one—After The Long Night / Playing The Game. Jansch played guitar with Richard Newman on the following Newman songs: "I Can't Go Back", "Smiling Faces", "Playing the Game", "Sorrow", "Days and Nights", "The Rainbow Man", "Frozen Beauty", "Christabel", "So Lonely" and "The Miller". All songs were sung by Auerbach with the exception of "The Miller", which was sung by Newman. Jansch married Auerbach in 1999. He had always been a heavy drinker, but in 1987 Jansch fell ill while working with Rod Clements and Marty Craggs, and was rushed to hospital, where he was told that he was "as seriously ill as you can be without dying" and that he had a choice of "giving up alcohol or simply giving up." He chose the former option: Colin Harper states that "There can be no doubt that Bert's creativity, reliability, energy, commitment and quality of performance were all rescued dramatically by the decision to quit boozing." Jansch and Clements continued the work they had started before Jansch's illness, resulting in the 1988 Leather Launderette album. From 1995, Jansch appeared frequently at the 12 Bar Club in Denmark Street, London. One of his live sets there was recorded direct to Digital Audio Tape (DAT) by Jansch's then manager, Alan King, and was released as the Live at the 12 Bar: an official bootleg album in 1996. In 2002, Jansch, Bernard Butler and Johnny "Guitar" Hodge performed live together at the Jazz Cafe, London. Butler had also appeared on Jansch's album of that year, Edge of a Dream, which features (among others) Ralph McTell and guitarist Paul Wassif. The instrumental "Black Cat Blues", featuring Wassif, appears in the 2003 film Calendar Girls, and Wassif became a frequent sideman at Bert's live shows. In 2003, Jansch celebrated his 60th birthday with a concert at the Queen Elizabeth Hall in London. The BBC organised a concert for Jansch and various guests at the church of St Luke Old Street, which was televised on BBC Four. In 2005, Jansch teamed up again with one of his early influences, Davy Graham, for a small number of concerts in England and Scotland. After recording, he accompanied Babyshambles' lead singer Pete Doherty on several acoustic gigs, and performed on the Pete and Carl Reunion Gig, where Libertines and Dirty Pretty Things frontman and guitarist Carl Barât joined Doherty on stage. In 2009, he played a concert at the London Jazz Cafe to celebrate the release of three of his older albums (LA Turnaround, Santa Barbara Honeymoon and A Rare Conundrum) on CD format. However, later that year, due to an unexpected illness, he had to cancel a 22 date North American tour that was due to start on 26 June. Jansch's website reported: "Bert is very sorry to be missing the tour, and apologises to all the fans who were hoping to see him. He is looking forward to rescheduling as soon as possible." Jansch again opened for Young's 2011 tour, beginning on 15 April in Durham, North Carolina, and having a final solo performance in Chicago on 7 May. That same year, a few reunion gigs also took place with Pentangle, including performances at the Glastonbury Festival and one final concert at the Royal Festival Hall in London, which was also Jansch's last ever public performance. Jansch died on 5 October 2011, aged 67, at a hospice in Hampstead after a long battle with lung cancer. His wife, Loren Jansch (née Auerbach), died of cancer on 9 December 2011. They are both buried in Highgate Cemetery.

Марапаттаулар мен марапаттар

2001 жылы Янш BBC Radio 2 Folk Awards сыйлығында өмірлік жетістіктері үшін марапатталды, ал 2006 жылғы 5 маусымда «дамыған мансабы әлі де шабыттандырып келе жатқандығы» үшін MOJO Merit Award сыйлығын алды. Сыйлықты Бет Ортон мен Рой Харпер табыс етті. 2007 жылдың қаңтар айында Pentangle тобының бес негізгі мүшесі (соның ішінде Янш) BBC Radio 2 Folk Awards-та өмірлік жетістіктері үшін марапатталды. Сыйлықты сэр Дэвид Аттенбороу табыс етті. Продюсер Джон Леонард: «Pentangle 20 ғасырдың соңындағы ең ықпалды топтардың бірі болды және олардың музыка индустриясына тигізген әсерін сыйлықтар мойындамауы жөнсіз» деді. Pentangle екі он жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет бірге өнер көрсетті, ал олардың концерті 2007 жылғы 7 ақпанда BBC Radio 2 арнасында көрсетілді. 2007 жылы Янш сондай-ақ «Ұлыбританияның музыка индустриясына қосқан үлкен үлесі үшін» Эдинбург Нейпир университетінің құрметті музыка докторы атағымен марапатталды.

Музыка

Янштың музыкалық ықпалдарына Биг Билл Брунзи мен Брауни МакГи кірді, оларды ол алғаш рет 1960 жылы The Howff-та ойнағанда көрген және кейіннен, егер МакГи мен оның музыкасымен таныспаса, "өмірімді бағбан ретінде өткізер едім" деп мәлімдеді. Янш британдық халық музыкасы дәстүріне, әсіресе Энн Бриггске және шамалы дәрежеде А. Л. Ллойдке күшті ықпал көрді. Басқа ықпалдарына джаз (әсіресе Чарльз Мингус), ежелгі музыка (Джон Ренборн және Джулиан Брим) кірді. Сонымен қатар, Янш жас кезінде Еуропа арқылы Мароккоға дейін саяхаттап, түрлі көздерден музыкалық идеялар мен ырғақтарды жинады. Оның ерекше қабілеттерінің бірі – төменгі таралғышта аккордты ұстап тұрып, жоғарғы таралғышты иіп, көбінесе аккорд нотасынан жарты тон жоғары иілуі болатын. Мұны "Reynardine" сияқты әндерде анық естіуге болады, онда иілулер кемітілген квинтадан таза квинтаға дейін жасалады. Янш әндерінің сөздерінің табиғи ырғағына сәйкес қосымша ырғақтар қосып орындады, тұрақты ырғақты сақтамайтын. Бұл кейде ерекше өлшемдерде ноталар пайда болуына әкелуі мүмкін. Мысалы, оның Эван Макколлдың "The First Time Ever I Saw Your Face" әнінің нұсқасы, осы әннің көптеген басқа орындауларынан айырмашылығы, 4/4 өлшемінен 3/4 және 5/4 өлшемдеріне ауысады. Pentangle тобымен бірлесіп жазған бірнеше шығармаларында да дәстүрлі өлшемдерге немқұрайлылық байқалады: мысалы, "Basket of Light" альбомынан "Light Flight" әні 5/8, 7/8 және 6/4 өлшемдерін қамтиды.

Құралдар

Пентанглдің дамуы барысында Янш түрлі аспаптарда ойнады: банджо, Аппалач дульцимері, флейта және концерттіна. Сирек жағдайларда ол тіпті электрогитарада да ойнаған. Дегенмен, оның ең ерекшелігі акустикалық гитарада ойнауы болды. Янштың алғашқы гитарасы жиынтықтан өз қолымен жасалған, бірақ ол мектепті бітіріп, жұмыс істей бастағанда, Höfner виолончель үлгісіндегі гитара сатып алды. Оның алғашқы альбомы, әдетте, Мартин Картиден қарыз алынған Martin 00028 гитарасымен жазылған. 1960 жылдардың ортасындағы Янштің суреттерінде оның Martin және Epiphone гитараларының ішінде әртүрлі үлгілерде ойнағанын көруге болады. Ол Джон Бейлиге қолмен гитара жасатып алды, ол Pentangle жазбаларының көп бөлігінде қолданылды, бірақ кейін ұрланды. Кейін Янш Ковентридегі аспап шебері Роб Армстронг жасаған екі алты ішекті гитарада ойнады, олардың бірі 1980 жылғы Shanachie шығарылымының, "Bert Jansch-тің ең жақсылары" альбомының мұқабасында бейнеленген. Содан кейін ол Yamaha компаниясымен келісімшарт жасасты, ол оған FG1500 гитарасын ұсынды, оны ол 1970 жылдардағы Yamaha LL11 джамбо гитарасымен бірге ойнады.

Ықпал

Янштің музыкасы, әсіресе оның акустикалық гитарада ойнауы, көптеген танымал музыканттарға әсер етті. Оның алғашқы альбомы (Bert Jansch, 1965) зор құрметке ие болды, Джимми Пейдж былай деді: "Бір кезде мен Берт Яншқа толығымен құмарланғанмын. Алғаш рет сол пластинканы естігенде, мен сенбедім. Ол замандастарынан тым алда болды. Америкада ешкім оның деңгейіне жете алмайды". Сол дебюттік альбомға Янштің Дэви Грэмның инструменталды "Энджи" шығармасының нұсқасы енді. Бұл Майк Олдфилдтің сүйіктісі болды, ол бала кезінде жеке акустикалық гитарамен шұғылданды және кейін Янштің стиліне зор ықпал көрді. Инструменталдың атауы Олдфилдке өзінің алғашқы тобын (қарындасы Саллимен бірге) "Саллианги" деп атауға шабыттандырды. Янштің "Энджи" нұсқасы Пол Саймонның осы шығарманы "Энджи" деп атап, Simon & Garfunkel-дің "Sounds of Silence" альбомында жазуына себеп болды. Сол дәуірде Нил Янг: "Джимми [Хендрикс] қаншалықты ұлы гитарашы болса да, Берт Янш акустикалық гитара үшін де сондай, мен үшін ең бағалысы" деді. Екеуі де оның әндерін каверледі, ал Донован Яншқа екі әнін арнады: "Bert's Blues" оның "Sunshine Superman" LP-сінде, ал "House of Jansch" төртінші альбомы "Mellow Yellow"-та жарық көрді. Гордон Гилтраптың "Janschology" (2000) альбомы да құрмет көрсетті, онда Янштің екі шығармасы және оның ықпалын көрсететін тағы екеуі бар.