Стандарттан тыс грампластинкалар

Кіріспе

Стандартты емес ерекшеліктері бар граммофондық пластинкалар

Өндірілген пластинкалардың көп бөлігі белгілі бір өлшемдерде (7, 10 немесе 12 дюйм), ойнату жылдамдықтарында (33, 45 немесе 78 айналым/минут) және сыртқы түрінде (дөңгелек қара дискілер) жасалған. Алайда, граммофондық пластинканың (АҚШ-та фонограф пластинкасы деп аталады, онда цилиндрлік және дискілік пластинкалар да ойлап табылды) коммерциялық пайдаланылуынан бері, осы санаттарға жатпайтын және түрлі мақсаттарға арналған көптеген пластинкалар да өндірілді.

Әртүрлі және өзгермелі ойнату жылдамдықтары

1920 жылдардың басында ойнату уақытын ұзартуға кем дегенде бір рет әрекет жасалды. World Records компаниясы Ноэль Пембертон Биллингтің патенттелген жылдамдық реттегішімен басқарылатын тұрақты сызықтық жылдамдықпен ойнатылатын пластинкаларды шығарды. Бұл ұзақ ойналатын пластинкалардың жылдамдығы минутына айналымдар емес, секундына дюйммен өлшенді (бірақ жазбада А-дан D-ға дейінгі әріптермен көрсетілді). Егер әдеттегі пластинканың жазбасына жақын дыбыс сапасы қанағаттанарлық делінер болса, онда жазу барысында ине жылдамдығына бірдей аралықты қолдану арқылы ойнату уақытын едәуір ұзартуға болады. Бұл әдеттегі CAV (тұрақты бұрыштық жылдамдық) форматынан өзгеше CLV (тұрақты сызықтық жылдамдық) форматы деп аталады. World Record Controller – бұл әдеттегі пластинка ойнатқыштарға арналған қосымша құрал, ол пластинканың сыртын ойнағанда айналма табаны баяулатып, ине иілген жолмен ішке қарай жылғанда оны біртіндеп жылдамдатады. Әрине, тек арнайы World Records пластинкаларын ғана пайдалануға болады. Дүниежүзілік жүйе коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 1886 жылы АҚШ-тағы дыбыс жазуға қатысты негізгі патентте алғаш рет ұсынылған бұл принцип 1939–1940 жылдары ерекше "Cinematone Penny Phono" джукбоксы үшін қысқа мерзімге қайта жаңғыртылды (бір әнді ойнау құны: бір цент), ол осы арқылы қазіргі поп әндердің он қысқа жазбасын 12 дюймдік пластинканың әр жағына сығып салуға мүмкіндік берді. Compact дискілер мен DVD дискілері CLV форматын қолданады. CLV форматы 1940-1950 жылдары Gray Audograph және CGS/Memovox деп аталатын кеңсе диктант машиналарын да қамтыды, олар оны бүгінде CD-де қолданылатын икемді дискі форматымен және сыртынан жазу форматымен үйлестірді. Екі машина да тұрақты биіктікте жазды, бірақ Grey Audograph тек бір сызықтық жылдамдықта жаздыра алатындықтан, 7 дюймдік дискінің әр жағына 15 минут жазуға мүмкіндік берді. CGS немесе Memovox болса, жоғары сапалы жылдамдықпен қатар сөйлеу жылдамдығына ие болды, бұл 12 дюймдік дискінің әр жағына екі сағаттан астам уақыт жазуға мүмкіндік берді. 1970 жылдары Atlantic Records кейіннен Syntonic Research деп аталған жазбалар сериясын шығара бастады. Әр жазбада әртүрлі орындарда жазылған дыбыстардан тұратын екі толық жақтың жолдары болды, әдетте әр жағы кемінде жарты сағатты құрады. Мысалы, бір жағында жағаға соққан мұхит толқындары, екіншісінде құстардың құс қорасында шағылысқан дыбыстары болуы мүмкін; тағы бір жазбада бақалардың, сүңгілердің және құстардың батпақ немесе көлде таңертең естілетін әдеттегі дауыстары жазылған болуы мүмкін. Олардың бірнеше ондаған данасы жасалды. Бұл жазбалар көбінесе дыбыстық ландшафт немесе демалыс мақсатында қолданылды. Сериядағы алғашқы жазбаның артқы жағында әр жақтың кез келген ойнату жылдамдығында (45 айналымнан 16 2/3 айналымға дейін) ойнатушының қалауынша стерео режимінде тыңдауға болатыны көрсетілген.

At least one attempt to lengthen playing time was made in the early 1920s. World Records produced records that played at a constant linear velocity, controlled by Noel Pemberton Billing's patented add on speed governor. These longer playing records had speeds measured in inches per second (but specified on the label by a letter from A to D) rather than revolutions per minute. If the sound quality near the label of an ordinary record was considered acceptable, then playing time could be greatly increased by using that same groove to needle velocity throughout the recording. This is known as the CLV (constant linear velocity) format, as opposed to the usual CAV (constant angular velocity) format. The World Record Controller was an attachment for ordinary record players that slowed the turntable down when playing the outside of the record and allowed it to gradually speed up as the needle was carried inward by the groove. Of course, only special World records could be used. The World system was a commercial failure. The principle, first proposed in a fundamental U. S. sound recording patent in 1886, was briefly revived in 1939–1940 for the unusual "Cinematone Penny Phono" jukebox (price to play one selection: one cent), which used it to squeeze ten short recordings of current pop songs onto each side of one 12 inch record. Compact discs and DVDs use the CLV format to make efficient use of their surface areas. The CLV format would reemerge in the 1940s and 1950s in office dictation machines known as the Gray Audograph and the CGS/Memovox, which combined it with the flexible disc format and the inside out recording format used by CDs today. Both machines recorded at a fixed pitch, but the Grey Audograph could only record at one linear speed allowing 15 minutes per side of a 7 inch disc. The CGS or Memovox, on the other hand, had a High Fidelity speed as well as a Speech speed, allowing over two hours of recording time per side on a 12 inch disc. In the 1970s, Atlantic Records started producing a series of albums later designated on a label known as Syntonic Research. Each album consisted of two full side tracks, usually at least half an hour long per side, of sounds recorded of various locations. For example, one side would have ocean waves crashing against the shore and the other would have the sounds of birds chattering away in an aviary; another record might have frogs, crickets and birds making their usual vocalizations that were heard in the early morning hours of a swamp or lake. There were a few dozen made. These were mostly used for soundscape or relaxation purposes. The first album in the series noted on its back cover that either side could be enjoyed in stereo at any playing speed (from 45 rpm to 16 2/3 rpm) depending on the effect desired by the person playing the record.

Микроқазықты 78

Шағын және андеграунд орындаушылар 1970 жылдардан бастап қазіргі уақытқа дейін көбінесе жаңалық ретінде, 78 айналымдық микрогравл винил жазбаларын аз ғана санымен шығарды. 2006 жылы Белфаст әншісі Duke Special 78 айналымда он дюймдік EP шығарды. LP дәуірінің басында "Audiophile" лейблі 78 айналымдық микрогравл пластинкалар сериясын шығарды. Олардың жылдам айналу жылдамдығы арқасында 33 айналымдық жазбалардан жоғары сапалы дыбыс беруі тиіс болды, сонымен қатар стандартты илемді 78 айналымдық жазбаларға қарағанда әлдеқайда ұзақ ойнату мүмкіндігі болды. 2011 жылы Record Store күнін тойлауға арналған шара аясында Capitol Records The Beach Boys-тің 78 айналымдық Microgroove жазбасын шығарды, онда "Good Vibrations" және "Heroes And Villains" әндері болды. 2019 жылы Rivermount Records The Chicago Cellar Boys орындаған 4 классикалық Dixieland джаз әнін қамтитын 78 айналымдық микрогравл аудиофильді пластинкасын шығарды.

Ішке кіретін саңылауларда жазылған дыбыс

1920 жылдары автоматты пластинка алмастырғыштар, автоматты қайта ойнату адаптерлері және музыкалық автоматтар пайда бола бастағанда, стилюсті жазылған аймақтың басына дәл бағыттау және орындаудың аяқталуын хабарлау үшін сенімді әрі кешірімді әдіс табу қажеттігі туды. Decca компаниясы 1935 жылы АҚШ-та пластинканың сыртқы жиегінде пайда болатын және стилюсті орындауға қарай ішке қарай бағыттайтын кіріспе жолақты (lead-in groove) енгізді, ал өнеркәсіп көп ұзамай одан үлгі алды. Кіріспе жолақтың ұзындығы, орналасуы және қозғалысы өндірушіге және заманға қарай өзгерді, кейбіреулері баяу жылдамдықпен қозғалды (кейбіреулері дыбысқа жете алмай бірнеше айналым жасады), ал басқалары өте қысқа және дірілдеулі болды. Тіркелген құлыпталған жолақтағыдай, кіріспе жолаққа да дыбысты жазуға болады. King Crimson-ның USA (жоғарыда айтылғандай) альбомы осы мүмкіндікке ие. Джордж Харрисонның Wonderwall Music және Dead Kennedys тобының Plastic Surgery Disasters альбомдары да кіріспе жолақтан басталады.

Параллельді саңылаулар

Концентрикалық ойыстар деп те аталады, бір жағында екі немесе одан көп бөлек, бірімен-бірі келісіп орналасқан спиральді ойыстармен жазылған жазбаларды жасау мүмкін. Мұндай жазбалар кейде жаңалық ретінде шығарылған. 1898 және 1899 жылдары Лондонның «Граммофон компаниясы» «Пузырша пластинкалар» деп аталатын дискілерді шығарды: олар екі араласып жатқан жолды бір дискіге біріктіріп, E5504, 9290, 9296 ретімен шығарылды. Олардың ең танымалдары 1901 жылы бәйгеде жүлде ретінде берілген үш жолдан тұратын «Пузырша пластинка» (9317) болды, оны жасау үшін көптеген шеберлік жазбалар жасалуы керек болды, олар каталог нөміріне қосымша әріптермен белгіленді. «Виктор» компаниясы оны 1901 жылы жасады. Ине қорғасынға қай жерге түсірілсе, ол ойыстардың біріне кездейсоқ түрде түседі. Әр ойыста әртүрлі жазба болуы мүмкін, сондықтан жазба бірнеше жазбаның біреуін «сиқырлы» түрде ойнатады. «Виктор» компаниясы 10 дюймдік 78 айналымдық пластинканы екі концентрикалық ойыспен («Пузырша пластинкасы» деп аталды) сатты. «Колумбия» компаниясы да 1931 жылы арзан «Harmony», «Clarion» және «Velvet Tone» лейблдері үшін концентрикалық ойыстармен бірнеше 10 дюймдік 78 айналымдық пластинкаларды шығарды. Пластинканың бос жиегінде «А» және «Б» әріптерімен мөр басылған, ол концентрикалық ойыстардың қайсысы қай жерден басталатынын көрсеткен. «The Fontane Sisters» тобының 1950 жылдардағы «RCA Victor» 45 айналымдық синглі «The Fortune Teller Song» әнінде төрт түрлі «болжам» аяқтамалары бар ән ұсынды. Көптеген ойыстарды пайдалануға байланысты әннің өзі бір минутқа жуық ойнатылды. Гарабедианның пластинкалары әдетте картоп чиптерін өндірушілердің сыйлықтары ретінде таратылды. Закерленің 1962 жылғы «Scary Tales» LP-сінің ашылу тректері бір әннің үш параллель ойысынан тұрады, олардың әрқайсысында әртүрлі мәтіндер бар (Ана Гус өлеңдерінің күлкілі, қорқынышты қайта айтылуларының жиынтығы). Жақындағы мысал – «Monty Python» тобының «Matching Tie and Handkerchief» шығармасы. «Rush» тобының жарнамалық EP-сі «Rush 'n Roulette» (Тони Ристің «Rare Rock: A Collector's Guide» кітабында айтылған) «Rush» әндерінің алты параллель ойысын жасады. Сондай-ақ «Tool» тобының 1992 жылғы «Opiate» EP-сінде екінші жағында екі жақты ойыс болды, ол екінші жақтың бірінші трегін немесе CD нұсқасының соңында табылған жасырылған әнді ойнайды. «Marillion Brave» винилінің төртінші жағында қос ойыс бар, ол альбомды «Made Again» трегімен бақытты түрде аяқтайды немесе судың шуымен аяқтамайды. 2005 жылы Ұлыбританияда «The Secret Machines» тобының «The Road Leads Where It's Led» атты 7 дюймдік синглі шығарылды, онда екі жақтың бір жағында параллель ойыстар болды. 1980 жылдың жазғы «Mad» журналының «Super Special» санында стандартты дискіге ойналатын бір жақты дыбыс парағы («Flexidisc» жоғарыда қараңыз) болды. Оның сегіз араласқан ойысы болды, әр жол әннің басталуындағы «Super Spectacular Day» деген қуанышты және оптимистік секілді сегіз түрлі қараңғы және қараңғы аяғы бар. 1980 жылдары «Rhino Records» компаниясы Хенни Янгменнің «128 Greatest Jokes» комедиялық альбомын концентрикалық ойыстар сериясы ретінде қайта шығарды, оны олар «Trick Track Master» деп атады. Альбомның әр жағында төрт ойыс бар. 1980 жылдары «Pink Slip Daddy» тобы 10 дюймдік «LSD» атты синглді ашық қызыл түсті винилге түсірді. Синглдің бір жағында бір ән іштен-сыртқа ойнатылып, екінші жағында концентрикалық ойыстар түрінде басылған екі ән болды. «The Shins» тобының 7 дюймдік жазбаларының көбісі параллель ойыстарға ие (мысалы, олардың 2007 жылғы «Phantom Limb» синглінде «Nothing at All» және «Split Needles (Alt. Version)» деген сөзбен жазылған). «None of Your Fucking Business» тобы «NOYFB Escapes from Hell» деп аталатын бір жақты 7 дюймді шығарды (2-жағында ойыс бар, бірақ ойыста кодталған дыбыс жоқ), ортадан басталған және дискінің сыртында аяқталатын 2 ойыс. Бір ойыс 45 айналымда, екіншісі 33 айналымда жүреді. Ұлыбританиялық панк-рокшы Джонни Мопедтің «Cycledelic» дебют альбомында лейблге «0. Mystery Track» деп көрсетілген параллель ойыспен жетекші трек бар, ол трекпен қатар жүреді. Рап тобы «De La Soul» 1989 жылғы «Me Myself and I» әнінің 12 дюймдік синглінің B жағында параллель ойыста екі түрлі трек бар. Бір ойыста «Me Myself and I» ремиксі бар, ал екіншісінде «Brain Washed Follower» бар. Кейт Буштың «The Sensual World» 12 дюймдік синглінің бір нұсқасында тректің аспаптық нұсқасы қатарлас ойыста, ал аспаптық нұсқасы екі ретті тректің бірі ретінде B жағында да пайда болады. Ойынға байланысты қасақана немесе кездейсоқ таңдалған бірнеше нәтижелерді ұсыну үшін ойындарда параллель ойыстары бар жазбалар пайдаланылды. 1971 жылы «Mattel» компаниясы «Talking Football» деп аталатын ойынды ұсынды, онда екі ойыншы америкалық футбол ойынын симуляциялайды. Ойынның әрқайсысында алты параллель ойысы бар шағын дискілерге жазылған. Шабуылдағы ойыншы он мүмкін шабуыл ойынының біреуін таңдайды, олардың әрқайсысы бір дискіге жазылған, және сәйкес дискіні қолға ұсталатын дискі ойнатқышқа салады. Екінші ойыншы, қандай дискі салынғанын білмей, алты мүмкін қорғаныс ойынының біреуін таңдайды, дискіде белгіленген, сондықтан дискі ойнатқыш таңдалған шабуыл және қорғаныс ойындарының комбинациясына сәйкес келетін ойысты ойнайды. Кейбір ойындардың нәтижесінде пенальти немесе допты жоғалту болады, бұл жағдай үшін арнайы дискіні салуды талап етеді, ол белгіленбеген, сондықтан кездейсоқ нәтиже таңдалады. 1975 жылы «Ronco UK» компаниясы «They're Off» деп аталатын параллель ойыс ойынын шығарды, онда төрт 12 дюймдік дискі болды, олардың әрқайсысында ат жарысының сегіз мүмкін нәтижесі болды. Онда сол кездегі жақсы белгілі ат жарысы комментаторы Ноэль Уиткомб қатысты және ойын сол кездегі жарыстың жеңімпазын болжауға арналған. Бұл шамамен Канададағы «Maas Marketing» компаниясының «They're at the Post» өніміне негіделген, ол бірдей ойын, бірақ дискілердегі жазбалар нақты нарыққа сәйкес келеді.

Also known as concentric grooves, it is possible to master recordings with two or more separate, interlaced spiral grooves on a side. Such records have occasionally been made as novelties. There were so called Puzzle Plates produced by the Gramophone Company in London in 1898 and 1899: these were discs with two interleaved tracks, issued as E5504, 9290, 9296. Their most famous was a three track Puzzle Plate (9317) given as prize for a competition in 1901, for which many master recordings had to be made, distinguished by suffix letters against the catalogue number. Victor made one as early as 1901. Depending on where the needle is dropped in the lead in area, it will catch more or less randomly in one of the grooves. Each groove can contain a different recording, so the record "magically" plays one of several different recordings. Victor marketed a few 10 inch 78s with two concentric grooves (called Puzzle Record). Columbia also issued a few 10 inch 78s in 1931 with concentric grooves for their cheap Harmony, Clarion, and Velvet Tone labels. In the blank edge of the record, there was a stamp 'A' and 'B', which indicated where each of the concentric grooves started. A 1950s RCA Victor 45 rpm single by The Fontane Sisters, "The Fortune Teller Song" offered a song with four different "fortunes" as endings. Due to the space consumed by the multiple grooves, the song itself played for only about one minute. In the 1960s, promoter George Garabedian of Mark 56 Records created a "Magic Record" which would randomly play a tune by Arthur Lyman, The Marathons' novelty song "Peanut Butter," or an imitation Tijuana Brass number. Garabedian's records were made to be given away as premiums, usually by potato chip manufacturers. The opening track of Zacherle's 1962 LP Scary Tales consisted of three parallel grooves of the same song, each containing different lyrics (an assortment of humorous, macabre retellings of Mother Goose rhymes). A more recent example is Monty Python's Matching Tie and Handkerchief. A promotional EP by Rush, Rush 'n Roulette (mentioned in the book Rare Rock: A Collector's Guide by Tony Rees) had six parallel grooves of different Rush songs. Also Tool's 1992 EP release Opiate featured on the second side a double groove that would either play the first track of side two or the hidden song that was found at the end of the CD version. The Marillion Brave vinyl has a double groove on side four, ending the album either happily with the track Made Again or less so with water noise. In 2005, a 7 inch single titled "The Road Leads Where It's Led" by The Secret Machines was released in UK that contained both tracks on one side on parallel grooves. The Summer 1980 Mad magazine Super Special included a one sided sound sheet (see "flexidisc" above), playable on a standard turntable. It had eight interlaced grooves, each track starts with the same happy and upbeat "Super Spectacular Day" beginning of the song but have eight different dark and gloomy endings. In the 1980s, Rhino Records re released the Henny Youngman comedy album 128 Greatest Jokes as a series of concentric grooves, which they call a "Trick Track Master". Each side of the album has four grooves. In the 1980s, the band Pink Slip Daddy released a 10 inch single called "LSD" on clear pink vinyl with pink glitter inside the vinyl. One side of the single had one song that played from inside out and, on the other side, there were two songs that were pressed as concentric grooves. Many of The Shins' 7 inch records have parallel grooves (such as their 2007 single "Phantom Limb," which has "Nothing at All" and "Split Needles (Alt. Version)" on the b side.) The band None of Your Fucking Business released a one sided 7 inch called "NOYFB Escapes from Hell" (side 2 has a groove, but there is no audio encoded in the groove), with 2 grooves that started from the center and ended on the outside of the disc. One groove ran at 45 rpm, while the other ran at 33 rpm. UK punk rocker Johnny Moped's debut album Cycledelic has a lead track with a parallel groove listed on the label as "0. Mystery Track," which runs parallel to the track. The 12 inch single for rap group De La Soul's 1989 song "Me Myself and I" has two different tracks in a parallel groove on the B side. One groove has the Oblapos remixes of "Me Myself and I," while the other has "Brain Washed Follower. One version of the 12 inch single of The Sensual World by Kate Bush has the instrumental version of the track in a parallel groove – while the instrumental version also appears on side B as one of two sequential tracks." Records with parallel grooves have been used in games to provide multiple outcomes, chosen either deliberately or randomly, depending on the game. In 1971, Mattel introduced a game called "Talking Football," in which two players simulate a game of American football. Plays are recorded on small discs, each with six parallel grooves. The player on offense chooses one of ten possible offensive plays, each recorded on one disc, and inserts the corresponding disc into a handheld record player. The other player, without knowing which disc was inserted, then chooses one of six possible defensive plays, marked on the disc so that the record player plays the correct groove corresponding to the chosen combination of offensive and defensive plays. Some plays result in a penalty or turnover, which requires inserting a special disc for that situation, which is unmarked and therefore a random outcome is selected. In 1975, Ronco UK released a parallel groove game called "They're Off," which featured four 12 inch discs each containing eight possible outcomes on a horse race. It featured Noel Whitcomb, a well known horse racing commentator of the day and the game revolved around betting which "horse" would win the race on that occasion. This appears to have been based on a Canadian product called "They're at the Post" by Maas Marketing, which is more or less the same game with different recordings on the discs to reflect the target market.

Ішкі-сыртқы жазу және жоғарғы-төменгі жазу

1920-шы жылдардың соңы мен 1930-шы жылдардың басында Витафон дыбыс жүйесі үлкен он алты дюймдік 33 1/3 айналымдық пластинкаларды пайдаланып, кинофильмдердің саундтрегін жасады. Пластинка әдеттегідей сағат тілімен айналды, бірақ жолақ кесіліп, жазылған бөлігінің ішкі жағынан басталып, сыртқа қарай ойнатылды. Бұл ішкі бастама пластинкалардың едәуір ұзақ ойналу уақытына және сол кездегі бүйірлік кесілген шеллак пластинкаларды ойнатуға арналған, бір рет қолданылатын металл инелердің тез тозуына байланысты болды. Тозығы жеткен ине ұшынан туындаған сигналдың нашарлауы жолақтың ең ішкі айналымдарында ойнағанда естілді, онда тербелістер тығыз жиналған және қиын болды, бірақ олар кеңірек орналасқан және оңай байқалатын ең сыртқы айналымдарында ойнағанда көріне бермейтін. Ішкі жағынан бастағанда, ине ұшы ең маңызды жерде жаңа болды. Барлық аналогтық пластинкалар тұрақты бұрыштық жылдамдықпен жазылды, нәтижесінде пластинканың ортасына қарай сызықтық жылдамдық төмендеді. Соның салдарынан пластинканың ортасына жақын төмен жылдамдықтан туындаған сигналдың максималды бұрмалану деңгейі болды, ол "соңғы жолақ бұрмалануы" деп аталды. Бұл әуеннің күшті бөлімдеріне ең көп әсер етті. Кейбір музыка, әсіресе классикалық музыка, тыныш басталып, күшті шыңға жетеді, сондықтан пластинканы жолақтың ішкі жағынан ойнатуға жаздырса, бұрмалануды азайтуға болады. Мұндай бірнеше пластинка шығарылды, бірақ автоматты пластинка алмастырғыштардың басымдығы және симфониялық бөлімдердің, мысалы, ұзындығының әртүрлі болуы және 20 минуттық пластинка жақтарына дұрыс орналастырудың қиындығы оларды тек қызығушылық тудырды. 1920-шы жылдарға дейін француз Pathé Records ішкі бастауды және басқа да коммерциялық ерекшеліктерді қолданды. Сол кезде олар барлық пластинкаларды тік кесетін, яғни жолақтағы тербелістер "жоғары және төмен" болар еді, өйткені олардың балауыз цилиндрлері әрдайым солай болған. Бұл пластинкаларға арнайы сапфир стилусы және тік жауап беретін репродуктор қажет болды. Радио транскрипцияларының көпшілігі стандартты бүйірлік кесілген пластинкалар болды (немесе 33 1/3 немесе 78 айналымда ойнатылады), бірақ ішкі жағынан басталады. Мысалы, 1928 немесе 1929 жылдары басталып, 1930-шы жылдарға созылған Нью-Йорк Джудсон студиясы жасаған пластинкалар. Әр пластинканың диаметрі 12 дюйм, стандартты шеллактан жасалған, ішкі жолақтан басталып, сыртқы жиегінде тоқтау болды. Кейбір радио транскрипциялық пластинкаларда пластинканы бұрғанда сақтау деңгейін ұстау үшін сыртқы және ішкі бастама болды. Өнертапқыш Томас Эдисон, цилиндрді барлық артықшылықтары үшін әрдайым жақтырған, 1912 жылы өзінің пластинкаларын тік модульденген жолақтармен кесті, және компаниясы 1929 жылы жабылуына дейін бір-екі жыл бұрын (Edison Disc Records) солай жасады. Эдисон әр 10 дюймдік жағында 5 минутқа дейін ойналатын нәзік жолақты пластинкаларды енгізді; олар толығымен тегіс болуы үшін өте қалың болды және дәлдемелі алмаз стилусымен ойнатылды. Жүйенің коммерциялық тұрғыдан сәтті болмаған кеңейтілуі микро-жолақты LP-ге қарағанда екі есе нәзік жолақтарды енгізді, бұл 80 айналымда бір жағына 20 минутқа дейін ойнату уақытын берді және тағы да арнайы алмаз стилюсті қажет етті. Pathé пластинкаларына қарағанда, Эдисонның тік кесілген пластинкаларына ойнату үшін арнайы жасалған жабдықтар қажет болды. Қазіргі стерео картридждерді осы немесе басқа тік кесілген монофониялық жазбаларды ойнату үшін пайдаланғанда, екі арнаны моно сигналды шығару үшін біріктіруден бұрын, бір арнаның полярлығын белгілі бір уақытта кері бұру керек; әйтпесе, олар бір-бірін жояды, тек беттік шуды қалдырады. 1977 жылы Mercury Records дилерлерге арналған "Counter Revolutions" атты промо-пластинкаларды шығарды (сол кездегі әртүрлі Mercury танымал суретшілерінің үлгілері), ол іштен сыртқа қарай ойнатылды және пластинканың шетінде тоқтау болды. 1984 жылы Италиядағы Many Records Фрэнсис Лоудың "Back To Zero" атты итальяндық диско әнін шығарды, ол B жағында және әдетте A жағында лейблдің шетінен сыртқа қарай ойнатылды. 1985 жылы Германиядағы Memory Records Брайан Айс-тың "Talking to the Night" атты итальяндық диско хитінің шектеулі нұсқасын шығарды. 1993 жылы американдық металл тобы Megadeth 12 дюймдік көк винилге "Sweating Bullets" синглын шығарды, екі жағы да пластинканың ішкі жағынан сыртқа қарай ойнатылды. 1994 жылы Basic Channel шығарған Cyrus-тың 12 дюймдік "Inversion" синглінің бір жағы кері ойнатылды. 1997 жылы ағылшын дыбыс суретшісі Янек Шефер өзінің алғашқы "His Master's Voices" атты екі жақты ашық LP-жазбасын шығарды. Екі жағы да пластинканың ішкі жағынан сыртқа қарай ойнатылды. 1998 жылы американдық хардкор панк тобы Dropdead өзінің екінші атаусыз альбомын шығарды, A жағы кері ойнатылды. 1999 жылы ағылшын шу суретшісі Пол Номекс "Are you more than just a product of your influence" атты Parallel Groove 12 дюймдік пластинкасын шығарды, ол екі жағында да 16 және 78 айналымда іштен сыртқа қарай ойнатылды. 2014 жылы американдық альтернативтік рок тобы Camper Van Beethoven өзінің Key Lime Pie альбомының қайта шығарылған нұсқасын шығарды, онда "Closing Theme" әні 45 айналымда іштен сыртқа қарай ойнатылды. 2010-шы жылдары неміс классикалық музыка лейблы Tacet Равельдің "Boléro" (2013) және Бетховеннің тоғызыншы симфониясының төртінші бөлімі (2016) сияқты іштен сыртқа қарай ойналатын классикалық жазбаларды шығарды.

In the late 1920s and early 1930s, the Vitaphone sound system used large sixteen inch 33 1/3 rpm records to provide the soundtrack for motion pictures. The record rotated in the usual clockwise direction but the groove was cut and played starting at the inside of the recorded area and proceeding outward. This inside start was dictated by the unusually long playing time of the records and the rapid wearing down of the single use disposable metal needles which were standard for playing lateral cut shellac records at that time. The signal degradation caused by a worn needle point was most audible when playing the innermost turns of the groove, where the undulations were most closely packed and tortuous, but fairly negligible when playing the outermost turns where they were much more widely spaced and easily traced. With an inside start the needle point was freshest where it mattered most. Almost all analog disc records were recorded at a constant angular speed, resulting in a decreasing linear speed toward the disc's center. The result was a maximum level of signal distortion due to low groove velocity nearest the center of the disc, called "end groove distortion". Loud musical passages were most audibly affected. Since some music, especially classical music, tends to start quietly and mount to a loud climax, such distortion could be minimized if the disc was recorded to play beginning at the inner end of the groove. A few such records were issued, but the domination of automatic record changers, and the fact that symphony movements, for example, varied greatly in length and could be difficult to arrange appropriately on 20 minute disc sides, made them no more than curiosities. Until the 1920s, French Pathé Records used inside start and other commercially distinctive grooving. At that time they cut all discs vertically, meaning the vibrations in the grooves were "hill and dale", as their wax cylinders had always been. The records required a special sapphire stylus and a vertically responsive reproducer for playback. A number of radio transcriptions were standard lateral grooved records (either playing at 33 1/3 or 78) but starting from the inside. An example was those made by the New York Judson Studios, starting in about 1928 or 1929 and running into the 1930s. Each record was 12 inches, made of standard shellac, started in the inner groove and had a locked groove at the outer edge. Some radio transcription discs had both outside and inside start as a way to maintain the fidelity levels when the record was turned over. Inventor Thomas Edison, who always favored the cylinder for all its advantages, also cut his discs with vertically modulated grooves from their introduction in 1912 until a year or two before his company's demise in 1929 (Edison Disc Records). Edison pioneered fine groove discs that played for up to five minutes per 10 inch side; they were very thick to remain perfectly flat and played back with a precision ground diamond stylus. A commercially unsuccessful extension of the system introduced grooves nearly twice as fine as those of microgroove LPs, yielding playing times of up to 20 minutes per side at 80 rpm and again requiring a special diamond stylus. Even more than with Pathé discs, Edison's vertical cut records called for specially designed equipment for playback. When using a modern stereo cartridge to play these or other vertical cut monophonic recordings, the polarity of one channel must be inverted at some point before the two channels are combined to produce a mono signal, as is desirable; otherwise, they largely cancel each other out, leaving little more than surface noise audible. In 1977, Mercury Records released a pair of dealer only promotional LPs called Counter Revolutions (samplers of various Mercury popular artists at the time) which played from the inside out and had a locking groove at the disc's edge. In 1984, Many Records in Italy released an Italo disco song named "Back To Zero" by Francis Lowe that played from the edge of the label outwards on side B, and normally on side A. In 1985, Memory Records in Germany released a limited edition version of the Italo disco hit "Talking to the Night" by Brian Ice that played from the edge of the label outwards. In 1993, American metal band Megadeth released a single "Sweating Bullets," on 12 inch blue vinyl with both sides running from the inside of the disc outwards. In 1994, the Cyrus 12 inch single "Inversion" released by Basic Channel had one side that played inside out. In 1997, English Sound Artist Janek Schaefer released his first ever record, "His Master's Voices" a transparent two sided LP. Both sides play from the inside to the outside of the disc. In 1998, American hardcore punk band Dropdead released their second untitled album, the A side of which plays inside out. In 1999, English Noise Artist Paul Nomex released a Parallel Groove 12 inch, "Are you more than just a product of your influence" that plays from the inside out on both sides at both 16 and 78 speeds. In 2014, American alternative rock group Camper Van Beethoven released a two disc reissue of their Key Lime Pie album, featuring one side that plays the song "Closing Theme" from the inside out at 45 rpm. In the 2010s, German classical music label Tacet issued some classical recordings that played from the inside out, including Ravel's Boléro (2013) and the fourth movement of Beethoven's Ninth Symphony (2016).

Ертедегі көп жолды (яғни стереофоникалық) формат

1957 жылға дейін, бір ілгішті стерео жүйе дамығанға дейін, кем дегенде үш компания – «Кук Рекордс», «Ливингстон Аудио Өнімдері» және «Атлантик Рекордс» бірнеше «бинауралды» жазбаларды шығарды. Бұл жазбалар бинауралды жазу әдістерін қолдану арқылы жасалмаған, екінші жағынан, әрбір пластинканың бір жағы екі ұзын, үздіксіз жолдан тұрды – біреуі сол жақ арнасы, екіншісі оң жақ арнасы үшін. Сатып алушыларға «Кук Лабораториясынан» адаптер немесе «Ливингстоннан» екі картриджді бір тонға дұрыс аралықпен орнатуға мүмкіндік беретін тондық қол сатып алу ұсынылды. Осы форматта 50-ден астам пластинка жарық көрді.

Квадрофониялық форматтар

Квадрофониялық пластинкалар төрт дыбыс арнасын ұсынады, оларды қайта өндіру үшін екі қосымша арнаның сигналдарын инеден алуға арналған арнайы инелік бастарғыштар мен декодерлік жабдықтар қажет.

Дискідегі шуды азайту форматтары

1970 және 1980 жылдары мыңнан астам аудиофильді жазбалар шығарылды, олардың дыбыс жолдары әртүрлі шуды азайту жүйелері арқылы ойнату үшін арнайы кодталған, шуды азайту және динамикалық диапазонды кеңейту мақсатында. Қолданылған жүйелерге dbx дискісі (1973–1982), Telefunken/Nakamichi High Com II (1979–1982), CBS CX 20 (1981–1982) және UC (1983–1989) кірді.

Дәреуге төзімді дискілер

Highway Hi Fi – автомобильдерде пайдалануға арналған, төмендетілген ойнату жылдамдығы және жоғары стилус қысымы қолданылған, авторлық құқықпен қорғалған пластинкалар мен ойнатқыштар жүйесі болды.

Әдеттегі материалдар мен қолданыстар

Олардың тамыры 20 ғасырдың басында дыбысты жазудың алғашқы кезеңдеріне дейін жетеді, иілгіш жазу орталары түрлі материалдардан жасалған, оның ішінде фольга, қағаз және 1950 жылдары «флексидискілер» деп аталған жұқа, иілгіш винилден. 1930 жылдары Hit of the Week Records және Durium Records компаниялары арқылы қағаздан жасалған жұқа, икемді пластинкалар қысқа мерзімге танымал болды. «Мелодия карточкалары» 1950 жылдардың соңында кең таралды. Олар үлкен, тіктөртбұрышты хаттар түрінде болды, бір жағында мекенжай мен сәлемдесу үшін орын, екінші жағында иллюстрация салынған. Иллюстрация мөлдір пластиктен жасалған материалмен жабылып, оған жолақтар ойылып салынған. Аты айтқандай, жазулар көбінесе музыкалық болды. Олар әдетте 78 немесе 45 айналымда ойнатылатын. Сол кезде допқа жазылатын қалам, сол кезде қолданысқа жаңа енген өнертабыс, оларға жазу үшін ұсынылмаған. Ламинатталған картоннан жасалған пластинкалар жарнамалық мақсатта, әсіресе 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында астық қораптарының артқы жағында қолданылды. 1940 жылдардан бастап иілгіш жазбалар «кітапша пластинкалар» түрінде пайда болды – спиральмен байланысқан қағаз басылымдар және ішінде төрт немесе бес иілгіш пластинка бар. Орталық тесік барлық жиынтық арқылы өтетін. Кітапша пластинканы бір пластинкаға ашып, толығымен кері орап, оны айналмалы үстелге қойып, толықтай ойнатуға болады. Компьютерлік деректерді сақтаудың осы әдісі кейіннен Крис Сиви сияқты музыканттардың флексидискі емес жаңалықтарын қамтуға кеңейтілді. Шамамен үш дюйм диаметріндегі шоколадты пластинкалар және оларға арналған кішкентай ойнатқыштар 1903-1904 жылдары Еуропада жаңалық ретінде сатылды. Пластинканың немесе оның ойын-сауық мүмкіндігінің тозуынан кейін оны жеуге болатын. 1973 жылы Бутан Корольдігі бірнеше ерекше почта маркаларын шығарды, олар миниатюралық фонограф пластинкалары ретінде ойнатылатын. Бұл жұқа пластиктен жасалған, бір жақты, жабысқақ 33 айналымдық дискілерде халық музыкасы мен туризм туралы ақпарат бар. Нақты почталық қолдану үшін өте ыңғайсыз және сирек жойылған, олар кіріс әкелетін жаңалықтар ретінде жасалды және бастапқыда көптеген марка коллекционерлері оларды жек көрді. Олардың кішкентай диаметрі (шамамен 7 және 10 см немесе 2,75 және 4 дюйм) автоматты қайтару функциясы бар айналмалы үстелдерде ойнатуға мүмкіндік бермейді. 1930 және 1960 жылдары Кеңес Одағында тыйым салынған батыс музыкасының контрабандалық көшірмелері қолданылған медициналық рентген пленкасына жеке-жеке жазылып, қара нарықта сатылды. Бұлар «қабырғалар» немесе «Roentgenizdat» деп аталды.

With their origin stretching back to the dawn of recorded sound at the turn of the 20th century, flexible recording media have been made from a variety of materials including foil, paper, and–in the 1950s–thin flexible vinyl known as flexi discs. Thin, flexible paper based records were briefly popularized in the 1930s by Hit of the Week Records and Durium Records. "Melody Cards" were popular in the late 1950s. They took the form of an oversized rectangular postcard with the usual address and greeting space on one side and an illustration on the other. The illustration was overlaid with a transparent plastic material into which the grooving was impressed. The recording was usually musical as the name implies. They typically played at either 78 or 45 rpm. It was recommended to not write on them with a ball point pen, an invention which was just coming into common use at that time. Laminated cardboard records have been produced as integral promotional novelties on packaging, most notably on the backs of cereal boxes in the late 1960s and early 1970s. Beginning in the 1940s, flexible records began to be used in the form of "book records"–spiral bound paper publications and four or five flexible record sheets bound in. A spindle hole went through the entire assembly. Book records could be opened to one of the records and completely folded back around itself, so that the whole thing could be placed on the turntable and played intact. This method of storing computer data later expanded to include non flexi disc novelty releases from musicians such as Chris Sievey. Chocolate records about three inches in diameter, and small players made for them, were marketed as a novelty in Europe in 1903–1904. After a record or its amusement power wore out, it could be eaten. In 1973, the Kingdom of Bhutan issued several unusual postage stamps that are playable miniature phonograph records. These thin plastic single sided adhesive backed 33 RPM discs feature folk music and tourism information. Not very practical for actual postal use and rarely seen canceled, they were designed as revenue generating novelties and were initially scorned as such by most stamp collectors. Their small diameters (approximately 7 and 10 cm or 2.75 and 4 inches) make them unplayable on turntables with automatic return tonearms. In the Soviet Union in the 1930s and 1960s, bootleg copies of banned Western music were individually recorded onto used medical x ray film and sold on the black market. These were called "ribs" or 'Roentgenizdat'.