Кіріспе

Флорида штатының Пенсакола қаласының жанындағы бұрынғы форт.

Форт МакРи – АҚШ құрған, Пенсакола мен оның маңызды табиғи портын қорғау үшін Пердидо-Кей аралының шығыс жағында салынған тарихи әскери форт. Пенсакола шығанағын қорғауда Форт МакРиге Санта-Роза аралында, Пенсакола бұғазының ар жағында орналасқан Форт Пикенс және Пенсакола шығанағының қарсы жағында, қазіргі Әскери-теңіз базасы (NAS) Пенсакола орналасқан жердегі Форт Барранкас көмектесті. Форт Пикенс осы форттардың ең ірісі болды. Бүгінде Форт МакРиден көбінесе ештеңе қалмаған.

Дизайн және құрылыс

Форт МакРи 1812 жылғы соғыстан кейін Пенсакола шығанағындағы қорғанысты нығайту үшін АҚШ-тың үш ірі құрылысының бірі болды. Оның құрылысы 1834-1839 жылдар аралығында жүргізілді; нысан үш қабатты форттан және теңіз деңгейіне жақын орналасқан су батареясынан тұрды. Ол Пердидо-Кейдің шығыс ұшында, Фостерс-Банк деп аталатын жағажай учаскесінде орналасқан. Форттың пішіні ерекше болды, себебі ол кішкентай, тар құм аралында салынған. Салли Портын қамтитын, құрлыққа қарап тұрған форттың қабырғалары қиыршық деп аталды. Қиыршықтың шетіндегі үлкен бөлмелер де оқ-дәрі қоймалары болды, олардың әрқайсысының ауданы 17 х 35 футқа тең. Салли Порттың ені 12 футты құрады. Қиыршықта екі жағында 3-тен казематтан, барлығы 6 казематтан тұратын, гарнизондық бөлмелер ретінде пайдалануға болатын құрылымдар болды. Әрбір казематқа 1 каронад орнатуға мүмкіндік болды. Форт 1839 жылы аяқталса да, оның 122 зеңбірегі 1843 және 1845 жылдар аралығында орнатылды. Көптеген зеңбіректер бірнеше мәселелерге байланысты біраз уақыт бойы орнатылмаған болуы мүмкін, олардың ең маңыздысы екінші қабаттағы ағаш деңгейінде шірудің басталуы болды. Форт МакРи 1840 жылғы сәуір айында армия инженері, полковник Уильям МакРидің құрметіне аталды.

Ерте пайдаланған

Форт МакРиге орналастырылған алғашқы әскерлер, I ротаның сарбаздары, 3-артиллерия полкі, 1842 жылдың 2 мамырында келді. Шілде айында оларға 7-ші жаяу әскердің Е ротасы қосылды. Осы уақыттан бастап 1845 жылдың қазанына дейін, артиллерия бөлімінің басым бөлігі Луизианаға жіберілгенге дейін, форт әр түрлі күштермен қамтамасыз етілді. 1848 жылы Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін, материктегі Форт-Барранкасқа жақын жерде казармалар салынды. Бұл аяқталғаннан кейін Форт МакРиде тек жаттығулар, маневрлер және оқ ату жаттығулары кезінде ғана әскерлер болды. 1853 жылдың 1 желтоқсанында АҚШ армиясының жалпы саны 10 417 адамды құрады, сондықтан командирлер әскерді тиімді пайдалануға тиіс болды. Пенсакола аймағындағы қалған екі форт та Азамат соғысы басталарға дейін осылай жұмыс істеді.

Азамат соғысы

Пенсаколадағы барлық үш бекіністі басып алу үшін 50 адамнан аз күшпен бірінші лейтенант Адам Дж. Слеммер (сол жердегі аға әскери шенеунік) өзінің шағын күшін қорғануға қолайлы жерге шоғырландыруға шешім қабылдады. 1861 жылдың 8 қаңтарында Форт-Барранкастағы Одақ әскерлері Флорида милициясына оқ атып, соғыстың алғашқы оқтарын атты. 1861 жылдың 9-10 қаңтарында оның гарнизоны Барранкас пен МакРи бекіністерінің қаруларын істен шығарып, содан кейін шығанақтың арғы жағына, Форт Пикенске көшті. Бұл қадам уақтылы болды, өйткені 12 қаңтарда Флорида мен Алабама милициясы келіп, эвакуацияланған бекіністерді бақылауға алды. Келесі бірнеше айда екі тарап та жаңа артиллериялық батареялар салып, қосымша күштер жеткізді. Екі тарап та көп рет артиллериялық дуэльдерге қатысты, бірақ олардың нәтижесі шамалы болды. Жыл соңына қарай Конфедерация тарапында шамамен 7000 әскер, ал Форт Пикенс маңында 2000 Одақ әскеріне қарсы тұрды. 1861 жылдың 9 қазанында Пенсаколадағы Конфедерация күштерінің қолбасшысы генерал Брэкстон Брэгг Форт Пикенске шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Одақ күштерінің қолбасшысы полковник Харви Браун бұл шабуылға жауап беру қажет деп ойлады және өз шабуылын жоспарлады. Форт Пикенске ең жақын бекініс және Пенсаколаға жасалатын кез келген шабуылдың алдын кесетін Форт МакРи негізгі нысана болып таңдалды. 1861 жылдың 22 қарашасының таңынан бастап Форт МакРи Форт Пикенстегі Одақ күштерімен және "Ниагара" мен "Ричмонд" кемелерімен ауыр бомбалауға ұшырады. Бастапқыда қарсы оқпен жауап берген Конфедерация әскерлері өздерін ұстап тұруға және тіпті "Ричмонд" кемесіне елеулі зақым келтіруге үлкерді. Алайда, екі кеменің бірлескен күш-жігері, сағат 5-ке қарай Форт МакРидің қаруларының үндемеуіне және жақын мандағы батареяның отын басуына әкелді. Су деңгейінің төмендеуі мен қараңғылықтың басталуы екі кеменің кері шегінуіне себеп болды. Бірнеше күндік шайқастан кейін генерал Брэгг Конфедерация қорғанысына келген зақымның мөлшерін анықтау үшін елшілерді жіберді. Форт МакРидің командирі, полковник Джон Б. Виллепик өзінің позициясының көп бөлігінде жақсы қорғалмағанын және оның қаруларының жартысы істен шығып, оқ-дәрі қоймалары қорғалмағандығын хабарлады. Виллепик оққа жауап бере алмайтынын және фортты саботаждап, кері шегінуге рұқсат сұрады. Брэгг кері шегінудің оның әскерлеріне ғана емес, жауға да әсер ететінінен қорқып, өтінішті қабылдамады. 23 қарашада сағат 10-да "Ниагара" Форт МакРиге, сондай-ақ Форт Пикенстегі артиллериялық батареяларға шабуылды жаңартты. Форт МакРидің қарулары үндемеді. Сол күні шайқас аяқталғаннан кейін полковник Браунның шабуылы тоқтатылды. Форт МакРи аман қалғанмен, ауыр зақымдар алды. Қабырғаның үлкен бөліктері жарылып кетті, ал қалған бөліктері артиллериялық оқтармен тесілген. Бір жерде қабырғаның бөлігі толығымен құлап кетті. Форт ішіндегі ағаш жабындарының көп бөлігі өртеніп кетті, ал бір оқ-дәрі қоймасы құлап, алты Конфедерация сарбазының қаза болуына себеп болды. 22 және 23 қарашадағы оқиғалар Форт МакРи үшін соңғы шайқас болды. 1862 жылдың 1 қаңтарында артиллериялық дуэль болғанымен, форт оған қатыспады. 1862 жылдың мамырында Конфедерация күштері Пенсаколадан кету кезінде Форт МакРиді және аймақтағы стратегиялық маңызы бар басқа да бірнеше ғимараттарды өртеп жіберді. Сақталған жазбаларда Одақ күштері фортқа қандай да бір жөндеу жұмыстарын жасағаны немесе жасауға тырысқаны туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Соғыстан кейінгі елеусіз қалдыру

Кейінгі үш онжылдық бойы Форт МакРи қирап, өрттен зардап шекті. Жағажайдың тозуын тоқтату үшін екі жағалау салынды. Мұндай бейжайлықтың мысалы 1871-1872 жылдарғы шығындар есебінде көрінеді, онда фортты күтіп ұстауға барлығы 191,29 доллар жұмсалды. 1875 жылы Соғыс министрлігі Форт-Барранкас командиріне Форт МакРиден 50 000 кірпіш алып, оның орнында жол салуға және құрылымдық жөндеу жұмыстарын жасауға рұқсат берді. 1885 жылы бір топ кәсіпкер Форт МакРидің қалған бөлігін 500 долларға сатып алуды ұсынды. Бірақ Армия инженерлік корпусы бұл өтінішті қабылдамады, себебі қалған кірпіштер Форт-Барранкас пен жақын маңдағы теңіз кемежайының құрылыстарын жөндеу үшін материал ретінде Соғыс министрлігі үшін құндырақ деп есептеді.

Қызметтер есебі

Эндикотт кеңесі аяқталғаннан кейін және АҚШ-тың жағалау қорғанысын күшейтуге деген қызығушылық жаңадан оянғаннан кейін, Форт МакРиге қайтадан әрекет қайта басталды. 1898 жылы форттың батысында 8 дюймдік екі зеңбірекпен жабдықталған батарея салынды. Ол Азамат соғысының басында Пенсаколадан әскерін шығарған одақтас офицердің құрметіне Battery Slemmer деп аталды. 1899 жылы жылдам атуға арналған зеңбіректерден тұратын батарея орнатылып, Окичоби көліндегі шайқаста қаза болған лейтенант Дж. П. Центрдің есімімен Battery Center деп аталды. Battery Slemmer және Battery Center батареяларын АҚШ Армиясының жағалау артиллерия корпусының әскери қызметкерлері басқарды, олар Форт Барранкастан 50-ден 100 адамға дейін ауыстырылып отырды. 1906 жылдың 26-27 қыркүйегінде болған дауыл 1898 жылдан бері салынған көптеген жаңа құрылыстарды қиратты. Дауылдан кейін, нысандағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін минималды күзетші персонал ғана қалды. Американың 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуымен Battery Slemmer-дің зеңбіректері алынып, Еуропаға теміржол вагондарына орнату үшін жіберілді. 1920 жылы Battery Center-дің зеңбіректері пайдасыз деп жарияланып, алынып тасталды. Осы зеңбіректерді алып тастаумен Форт МакРи қайтадан қолданысқа енбей қалды.

Соңғы әскери пайдалану

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Форт-Макридегі қызмет қайта жанданды. Бұл жерге 15 шақырымдық қашықтықтағы екі 6 дюймдік қалқандалған артиллериялық қаруы бар батарея орнату жоспарланды. Қазылған негіздер құйылып, артиллериялық шанақтар жеткізілді. Бірақ, қарулар орнатылар алдынан соғыс аяқталды және 233-батарея деп аталған бұл орын тастап кетелінді. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен жағалаудың бекітілген қорғанысына қажеттілік те аяқталды. 1947 жылы Форт-Барранкас жабылып, NAS Пенсаколаға берілді. Барранкастың бөлімшесі ретінде Форт-Макри де осы ауысуға енгізілді. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1971 жылға дейін форттарды басқарды, содан кейін Форт-Барранкас пен Форт-Пикенс Ұлттық саябақтар қызметіне берілді және Перс шығанағы Ұлттық жағалауының құрамына кірді. Осымен Форт-Макридің шамамен 140 жылдық әскери меншігі аяқталды.

Бүгінгі Форт МакРи

Бір кезде Пенсаколаны қорғаған үш бекіністің ішінде Пикенс және Барранкас бекіністері алдымен үздіксіз пайдалану арқылы, кейіннен тарихи орындар ретінде сақталды. Алайда, тек жаяу немесе қайықпен баруға болатын жерде орналасқандықтан, Форт МакРи табиғаттың ықпалына қалдырылды. Дауылдар мен тозу осы орынға зиян келтірді. Бүгінде оның небәрі шашыраңқы іргетастары ғана қалды. Форт МакРи бір кезде тұрған жер қазір Ұлттық саябақтар қызметіне тиесілі болғандықтан, ол Gulf Islands National Seashore-ге келетін кез келген адамға ашық. Дегенмен, бұл аймақ шалқар орналасқандықтан, ешқандай келушілерге арналған жағдайлар жасалмаған. Сонымен қатар, металл іздегіштерді пайдалануға тыйым салынады және табылған заттарды орыннан алып кетуге болмайды.

Орналасуы туралы түсініксіздік

Форт МакРидің нақты орналасқан жері әлі де болжамдарға орай анықталмай отыр. Фостер банкі соңғы 170 жылдан астам уақыт ішінде көп өзгерістерге ұшырады, ауа райы мен теңіздің әсерінен кешіп, кеңейді. Соғыс қимылдары, өрт, ауа райы және материалдарды қайта пайдалану фортты негізінен құртты. Осы жағдайлардың салдарынан құрылыстардың қалдықтары өте аз сақталған. Жағдайды одан да қиындататыны – 1882 жылғы АҚШ жағалау күзетінің зерттеуінде форттың орналасқан жері үшін екі түрлі координат жиынтығы келтірілген. Бір жиынтық координаттар фортты 30 градус 30 минут 19 секунд ендікте, 87 градус 48 минут 18 секунд бойлықта көрсетеді, яғни форт қазіргі Фостер банкінің қалдықтарының жағасында орналасқан. Екінші жиынтық координаттар фортты 30 градус 29 минут 4 секунд ендікте, 87 градус 46 минут 8 секунд бойлықта орналастырады, бұл фортты жағажайдың жанындағы су астында қалдырады.