Кіріспе

Балтимор, Мэриленд штатындағы АҚШ бекінісі

Форт МакГенри – қазіргі Балтимор қаласының маңында орналасқан тарихи американдық жағалаудағы бесбұрышты бекініс. Ол 1812 жылғы соғыстағы рөлімен танымал, ол 1814 жылдың 13-14 қыркүйегінде Чесапик шығанағынан британдық теңіз флотының шабуылынан Балтимор портын сәтті қорғады. Форт 1798 жылы салынған және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ қарулы күштері, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ жағалау күзеті тарапынан үздіксіз пайдаланылды. 1925 жылы ұлттық парк деп жарияланды, ал 1939 жылы АҚШ Ұлттық ескерткіші мәртебесі берілді. 1812 жылғы соғыс кезінде британдықтардың фортты бомбалауы барысында американдық дауылдық туы Форт МакГенридің үстінен көтерілді. 1814 жылдың 14 қыркүйегінде таңертең ол үлкен американдық гарнизондық туға ауыстырылды. Үлкен ту Балтимор шайқасында британдықтарға қарсы американдық жеңістің белгісі болды. Осы туды көрген Фрэнсис Скотт Кей «Форт МакГенриді қорғау» атты өлең жазды, ол кейін «Көктемдегі Анакреонға» әніне қойылды, бірақ «Жұлдызды ту» деп аталып, АҚШ-тың ұлттық әнұраны болды.

18 ғасыр

Мак-Хенри форты 1776 жылдан 1797 жылға дейін Балтиморды қорғау үшін пайдаланылған бұрынғы Ветстоун фортының орнында салынған. Ветстоун форты қазіргі Балтимордағы Локуст-Пойнт тұрғын және өнеркәсіптік аймағындағы Уэтстоун-Пойнтта орналасқан. Бұл жер Балтимор портының ашылуына шығып тұрады, солтүстік жағында қазіргі Ішкі порттағы бассейні мен Солтүстік-Батыс саласы, ал оңтүстік жағында Патапско өзенінің Орта және Фери (қазір Оңтүстік) салалары арасында жатыр. Француз Жан Фонсин 1798 жылы бұл форттың жобасын жасады, ол 1798-1800 жылдар аралығында салынды. Жаңа форттың мақсаты – Балтимор портының болашақ жау шабуылынан қорғанысын күшейту болды. Жаңа бекініс құрғақ ормен қоршалған, терең және кең ормен қоршалған бесбұрышты бекініс еді. Ор, фортты құрлықтан шабуылдан қорғауға арналған пана болар еді. Егер осындай шабуыл орын алса, әрбір нүкте немесе бастион артиллерия мен жеңіл қарудан оқ жаудыратын позицияны қамтамасыз ететін еді. Мак-Хенри форты ертедегі американдық мемлекет қайраткері Джеймс Мак-Хенридің (1753–1816) құрметіне аталған, ол шотланд-ирландиялық иммигрант және хирург-әскери болған. Ол Мэриленд штатынан Континенталды Конгресске делегат және АҚШ Конституциясына қол қойған. Кейіннен ол АҚШ-тың соғыс министрі болып тағайындалды (1796–1800), және Джордж Вашингтон мен Джон Адамс президенттерінің басшылығымен қызмет етті.

1812 жылғы соғыс

1814 жылғы 13 қыркүйекте таңғы сағат 6-да вице-адмирал Александр Кокрейннің басқаруымен британдық әскери кемелер 25 сағат бойы Форт-МакГенриді үздіксіз бомбалады. Америкалық қорғаушылардың қаруларында 18, 24 және 32 фунттық зеңбіректер болды. Британдық зеңбіректердің ату қашықтығы 3 шақырымды (2 миль) құрады, ал британдық ракеттердің ату қашықтығы 2.8 шақырымды (1.75 миль) құрады, бірақ екі түрлі қарудың да дәлдігі төмен болды. Британдық кемелер Форт-МакГенриді өтіп, Балтимор портына енуге мүмкіндік алмады, себебі форттың қорғанысы күшті болды, оның ішінде 22 батып кеткен кемелер тізбегі мен американдық зеңбіректер болды. Британдық кемелер фортқа тек қана өздерінің ракеттері мен минометтерімен қарудың ең жоғары қашықтығынан атуға қабілетті болды. Екі тараптың да нашар дәлдігі салдарынан, британдықтар оқ-дәрілерін толық қолданғаннан кейін, 14 қыркүйек күні таңертең шабуыл тоқтатылды және екі тарапқа да көп зиян келтірілмеді. Осылайша, Балтиморға жасалған британдық теңіз шабуылы сәтсіз аяқталды. Форттың жауап атысынан тек бір британдық әскери кеме – бомба тасу кемесі зардап шекті, нәтижесінде бір экипаж мүшесі жараланды. Майор Джордж Армистед басқаруымен американдықтар төрт жауынгерін жоғалтты, оның ішінде бір қара нәсілді сарбаз, рядовой Уильям Уильямс, сондай-ақ әскерге жабдықтар жеткізіп бара жатып, жарылған бомбадан қаза тапқан әйел және 24 жаралы болды. Шабуыл барысында бір бомба форттың оқ-дәрі қоймасына түсіп кетті. Бірақ, жаңбыр оның қоздырғышын сөндірді ме, әлде бомба жарамсыз болды ма, белгілі емес.

Жұлдызды байрақ

Вашингтондық адвокат Фрэнсис Скотт Кей әскери тұтқын доктор Уильям Бинсті босату үшін Балтиморға барды. Ол сол жерде, жақын маңдағы бітім кемесінен бомбалауды көрді. Фортқа британдықтардың шабуылын күтіп, Мэри Пикерсгилл 405,90 долларға үлкен американдық ту тігіп дайындаған еді. 14 қыркүйек күні таңертең Кэй тудың зақымсыз көтерілгенін көрді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Форт МакГенри жағалау күзетінің базасы болып табылды.

Бүгін

Форт Балтимор тұрғындарының демалыс орталығына, сондай-ақ танымал туристік орынға айналды. Жыл сайын мыңдаған адам "Жұлдызды байрақтың туған жерін" көруге келеді. Ол Балтимордың танымал Ішкі портынан су таксиімен оңай жетеді. Дегенмен, Форттағы тұрақ орындарын теріс пайдалануды болдырмау үшін Ұлттық саябақтар қызметі, егер жолаушылар монументке су таксиімен келмесе, Ішкі портқа қайта оралуға рұқсат бермейді. Бірнеше мақұлданған археологиялық қазбалар жүргізілді, ал табылған артефакттар Парад алаңын қоршаған ғимараттардың бірінде қойылған. Бұл құрылымдар мен Келушілер орталығы форттың тарихы бойынша көптеген қосымша көрмелерді ұсынады. Әр жылдың қыркүйек айында Балтимор қаласы Балтимор шайқасының құрметіне Қорғаушылар күнін тойлайды. Бұл форттағы жылдың ең ірі мерекесі, ол демалыс күндері бағдарламалармен, шаралармен және фейерверкпен бірге өтеді. 2005 жылы "Форт МакГенри гвардиясы" тірі тарих еріктілері тобы Ұлттық саябақтар қызметіне үздік еріктілер тобы ретінде қызмет еткені үшін Джордж Б. Хартзог сыйлығымен марапатталды. Топ мүшелерінің арасында 2003 жылы топтың құрметті полковнигі аталған Балтимордың бұрынғы мэрі және Мэриленд штатының губернаторы Мартин О'Мэлли де бар. Форт МакГенри үстіндегі "Жұлдызды байрақ" өте нашар күйге жетті. Америка тарихының ұлттық мұражайында қайта жаңартылғаннан кейін, ол қазір арнайы көрмеде, сәл бұрышпен және жарығы аз жағдайда қойылған. АҚШ кодексі қазіргі уақытта ұлттық төтенше жағдай кезінде Форт МакГенриді әскери мақсаттар үшін жабуға рұқсат береді. 2013 жылы Форт МакГенри ұлттық ескерткіші мен тарихи қасиетті орны "Американың әдемі кварталдары" бағдарламасы бойынша жеке монетамен құрметтелді. 2014 жылдың 10-16 қыркүйегінде Форт МакГенри "Жұлдызды байрақ" жазылған күнінің 200 жылдығын "Жұлдызды тамашалық" мерекесімен атап өтті. Шараға үлкен кемелер шеруі, әсем фейерверк шоуы және Әскери-теңіз күштерінің "Көк періштелері" қатысты. 2015 жылдан бастап форт құрылысында қолданылған түпнұсқа кірпішті сақтау мақсатында, негізінен цементті ауыстыру арқылы қалпына келтіру жұмыстары басталды. 2020 жылдың 26 тамызында, COVID-19 пандемиясы салдарынан Республикалық ұлттық конвент өткізілмегендіктен, вице-президент Майк Пенс АҚШ вице-президенті лауазымына екінші мерзімге кандидат ретінде өзінің қабылдау сөзін Форт МакГенриде жасады.