Кіріспе

Қаржыландыру – қажеттілікті, бағдарламаны немесе жобаны қаржыландыру үшін ресурстарды ұсыну әрекеті. Бұл көбінесе ақша түрінде болады, бірақ ұйым немесе компания тарапынан күш-жігер немесе уақыт түрінде де болуы мүмкін. Әдетте, бұл термин фирма өзінің ішкі резервтерін қолма-қол ақшаға деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін пайдаланғанда қолданылады, ал капиталды сыртқы көздерден тартқанда – «қаржыландыру» термині қолданылады. Қаржыландыру көздеріне несие, венчурлік капитал, қайырымдылық, гранттар, жинақ, субсидиялар және салықтар жатады. Инвестицияны қайтару талабы тікелей болмайтын қайырымдылық, субсидиялар және гранттар сияқты қаржыландыру тәсілдері «жұмсақ қаржыландыру» немесе «кродфандинг» деп аталады. Jumpstart Our Business Startups Act (басқаша айтқанда, «2012 жылғы JOBS заңы») (АҚШ) бойынша компанияның акциялық үлесін капиталға инвестиция үшін онлайн қаржыландыру порталы арқылы алмастыруға мүмкіндік беретін қаржыландыру «акциялық кродфандинг» деп танылады. Қаржы қаражаттарды қысқа мерзімді немесе ұзақ мерзімді мақсаттарға бөлуге болады.

Экономика

Экономикада қаржыны несие берушілер капитал ретінде нарыққа құяды, ал қарыз алушылар оны қарыз ретінде алады. Капитал қарыз алушыға екі жолмен жетеді. Несие беруші капиталды қаржылық делдалға пайыз төлеп бере алады. Бұл қаржылық делдалдар ақшаны жоғары пайызбен қайта инвестициялайды. Операцияларды қаржыландыру үшін қаржылық делдалдарды пайдалану – жанама қаржыландыру деп аталады. Несие беруші сондай-ақ қаржы нарығына тікелей қарыз алушыға қарыз беруге барып, осы арқылы қаржыландыруды жүзеге асыра алады. Бұл әдіс тікелей қаржыландыру деп аталады.

Ғылыми-зерттеуді қаржыландыру

Ғылыми зерттеулерді қаржыландыру – зерттеуге қатысты мақсаттарға жұмсалатын қаржы. Бұл термин көбінесе технология және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы қаржыландыруды сипаттау үшін қолданылады. Қаржы бөлу әдетте зерттеу немесе жобаның көлеміне байланысты жоба, бөлім немесе институт негізінде жүзеге асырылады. Ғылыми зерттеулерді қаржыландыру коммерциялық және коммерциялық емес түрлерге бөлінеді. Кәсіпорынның ғылыми-зерттеу және дамыту бөлімдері әдетте коммерциялық зерттеулерді қаржыландыруды жүзеге асырады. Ал коммерциялық емес зерттеулерді қаржыландыру қайырымдылық қорлары, ғылыми кеңестер немесе мемлекеттік органдар арқылы жүзеге асырылады. Мұндай қаржыландыруды қажет ететін ұйымдар көбінесе бәсекелі іріктеуден өтуі керек. Тек ең жоғары потенциалы бар ұйымдар ғана таңдалады. Қаржыландыру белгілі бір жобалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Бизнесті іске қосу

Бизнес-тұжырымдамасы бар кәсіпкерлер нарыққа қадам басу үшін қажетті барлық ресурстарды, оның ішінде капиталды жинақтауға тырысады. Қаржыландыру – бұл процестің бір бөлігі, себебі кейбір бизнеске жеке адамдардың мүмкіншілігіне жетпейтін үлкен бастапқы қаражат керек болады. Осындай бастапқы қаражат бизнес-идеяны іске қосу үшін маңызды, онсыз кәсіпкерлер өз ұсыныстарын іске асыра алмайды.

Инвестицияларға жұмсалған пайда

Қорды басқарушы компаниялар көптеген инвесторлардан ақша жинап, оларды бағалы қағаздар сатып алуға жұмсайды. Бұл қорларды кәсіби инвестициялық менеджерлер басқарады, олар активтерді диверсификациялау арқылы тәуекелді азайтып, жоғарырақ кіріс табуға мүмкіндік береді. Мұндай қорлардың көлемі бірнеше миллионнан бастап, көп миллиардқа дейін жете алады. Осы қаржыландыру қызметтерінің басты мақсаты – жеке тұлғалардың немесе ұйымдардың пайда табуына қол жеткізу.

Мемлекеттік гранттар

Үкімет халыққа пайдасы тиетін жобаларға қаржыны өзі немесе мемлекеттік органдар арқылы, студенттерді, зерттеушілерді және тіпті ұйымдарды іріктеу процесі арқылы бөлуге болады. Әрбір өтінімді кем дегенде екі тәуелсіз сарапшы және ішкі ғылыми-зерттеу жүлделер комитеті қарастырады. Ғылыми-зерттеу жүлделер комитеті іріктеуден өткен өтінімдерді талқылау үшін жиналады. Содан кейін қосымша іріктеу және рейтинг жасалады. Жобалар қаржыландырылады және өтініш берушілерге хабар беріледі. Экономиметриялық дәлелдер компанияларға берілетін мемлекеттік гранттар жұмыс орындарының азаюын, сатудың, қосылған құнның, инновациялардың және капиталдың өсуіне ықпал ететінін көрсетеді. Мысалы, бұл ірі ғылыми-зерттеу гранттарында, сондай-ақ туризм кәсіпорындарына немесе жалпы шағын және орта бизнестің кіші гранттарында байқалды.

Жамағатпен қаржыландыру

Кродфинанслау негізінен екі түрге бөлінеді: сыйлыққа негізделген және акцияға негізделген кродфинанслау. Бірінші түрінде шағын компаниялар бизнесті бастау үшін өнімді немесе қызметті алдын ала сата алады, ал екінші түрінде инвесторлар ақшаға компанияның белгілі бір үлесін сатып алады. Сыйлыққа негізделген кродфинанслауға қатысты, жоба авторлары қаржыландыру мақсатын және мерзімін белгілейді. Қызығушылық танытқан кез келген адам жобаға қаржылай көмек көрсете алады. Жобаның іске асуы үшін, ол белгіленген сомаға жеткені абзал. Жоба жеткілікті қаржы жинағаннан кейін, авторлар уәде берген мерзімде өнімдерін немесе қызметтерін жеткізіп, міндеттемелерін орындауы керек.

Инвесторлардан алынатын қаражат

Капитал жинау үшін, инвестицияларға қызығушылық танытқан инвесторлардан қаражат керек. Сіз сол инвесторларға жоғары кіріс әкелетін жобаларды ұсынуыңыз қажет. Жобалардың жоғары потенциалын көрсету арқылы инвесторлар ақшаларын осы жобаларға салуға ынталанады. Белгілі бір уақыттан кейін, әдетте бір жылдың ішінде, инвестициядан алынған пайда инвесторлармен бөліседі. Бұл инвесторларды қуантады және олар одан әрі инвестиция салуға мүмкіндік алады. Егер кірістер күтілген деңгейге жетпесе, инвесторлардың ақшаларын осы қорларға салуға деген құлшыны төмендеуі мүмкін. Сондықтан, қаржылық стимулдардың көлемі, қаржыландырудың қажетті деңгейде сақталуын қамтамасыз ететін маңызды фактор болып табылады. Венчурлық капитал (ВК) – жеке капиталдың бір саласы, онда сыртқы инвесторлар ұзақ мерзімді перспективада жоғары өсу потенциалы бар, кішігірім стартаптарды қаржыландырады. Инвесторлар, салған ақшаларының орнына компанияның акцияларының бір бөлігін алады. Венчурлық капитал фирмасы жинауға болатын қаражат көлемі, негізінен, шектеулі серіктестер мен венчурлық капитал фирмасы арасындағы агенттік қатынасқа байланысты болады.

Өзін-өзі ұйымдастырған қаржыландыруды бөлу

Өзін-өзі ұйымдастырушы қаржыландыруды бөлу (SOFA) – ғылыми зерттеулерді қаржыландыру әдісі. Осы жүйеде әрбір зерттеушіге бірдей сомада қаржы бөлінеді және олар өз қаражатының бір бөлігін басқа зерттеушілердің жұмысына анонимді түрде жұмсауға міндетті. SOFA жақтастары бұл әдіс ағымдағы грант жүйесімен салыстырылатын қаржыландыру таралуын қамтамасыз етеді, бірақ оны басқаруға кететін шығындар азайтылады деп санайды. 2016 жылы Нидерландыда SOFA пилоттық жобасы басталды.

Қарыздарды қамтамасыз ету

Компания немесе жеке тұлға капиталға қол жеткізу үшін несие алуы мүмкін. Көп жағдайда қарыз алушылар кепілдікпен берілетін несиені пайдаланады, онда мүлік кепіл ретінде ұсынылады. Егер қарыз алушы төлемді орындамаса, кепілге алынған мүліктің меншік құқығы несие берушіге көшеді. Материалдық және материалдық емес активтердің екеуі де несиені қамтамасыз ету үшін қолданылуы мүмкін. Интеллектуалдық меншікті интеллектуалдық меншікпен қамтамасыз етілген қаржы операцияларында кепіл ретінде пайдалану мәселесі Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымындағы баяндамалар сериясының тақырыбы болып табылады.

Қаржыландыруды тоқтату

Қаржыландыруды тоқтату, немесе қаржыландырудан айыру – бұл ұйымға бұрын берілген қаржыландырудың тоқтатылуы, әсіресе мемлекеттік қаржыландыруға қатысты. Қаржыландырудан айыру келіспеушілік немесе белгіленген мақсаттарға жетпеу салдарынан туындауы мүмкін. Мұндай қаржыландыруды тоқтатуға мысал – Президент Трамптың, коронавирусты дұрыс басқармаған деген айыптамаларға байланысты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына (ДДҰ) қаржы бөлуді тоқтату туралы шешімі.