Кіріспе

Jan Josef Štursa (15 мамыр 1880 – 2 мамыр 1925) – чех мүсіншісі, қазіргі чех мүсін өнерінің негізін қалаушылардың бірі.

Туу және оқу

Штурса 1880 жылдың 15 мамырында Нове-Мешто-на-Мораве қаласында дүниеге келген. Ол Хорицеде қалау және мүсін жасауды оқып, тас кесуші болып жұмыс істеді. Кейіннен Прагадағы Көркемсурет академиясында (АВУ) танымал мүсінші профессор Йозеф Мыслбекпен оқыды. Мыслбектың өте қатаң сындық пікірлерінің нәтижесінде Штурса өзінің ерте туындыларының көп бөлігін жойды.

Тақырыптар мен материалдар

Штурса ескі мүсіншілер сияқты Чехия ұлттық қайта жаралуының ықпалына түспеді, бірақ өзінің жеке жолын табуға тырысты. Әйел денесі оның жиі кездесетін тақырыбы болды, мысалы, "Ваннаға түсу алдында" (1906) немесе "Меланхолиялы қыз" (1906). Прагадағы Хлавка көпірінің тіректерін монументальді екі тұлға безендіреді. Ол тас пен қоладан бөлек гипс пен балауызды да пайдаланды. Кейіннен кубизм оған әсер етті. Портреттік сурет салу оның туындыларының маңызды бөлігін құрады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстың трагедиясы (ол майданда қызмет етті) Штурсаның жұмысына әсер етті. Осы кезеңдегі ең танымал туындысы – "Жаралылар": бастапқы нұсқасы, түпкілікті нұсқасы (1921), толықрақ мәліметтер. "Карпаттағы жерлеу" мүсініне шабыт Карпат майданынан алынған фотосурет берді. Австрия формасындағы бастапқы топ 1920 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрбандарына арналған ескерткіш ретінде қайта жасалды және Передмешице-над-Йизеру ауылына орналастырылды, ал Místek және Нове-Место-на-Мораве қалаларында оның көшірмелері бар. 1922–1924 жылдары Штурса Өнер академиясының (АВУ) ректоры қызметін атқарды. Штурса сифилис ауруынан зардап шекті және 1925 жылдың 2 мамырында күшейіп бара жатқан ауыруға шыдамы жетпей, 44 жасында Прагадағы шеберханасында өз-өзіне қол жұмсады. Штурсаның туған інісі Жири Штурса Сталин ескерткішінің (Прага) архитекторы болды.

Шығармалары

Жаңа еврей зиратында суретші Макс Хорбтың модерн стиліндегі жерлеу ескерткіші.