Кіріспе
Американдық суретші Томас Салли (19 маусым 1783 – 5 қараша 1872) – Америка Құрама Штаттарындағы американдық портрет суретшісі. Ұлыбританияда туған, өмірінің көп бөлігін Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында өткізді. Ол Томас Лоуренс стилінде сурет салған. Оның туындыларында АҚШ президенттері: Томас Джефферсон, Джон Куинси Адамс және Эндрю Джексон сияқты ұлттық саяси қайраткерлер, сондай-ақ революциялық соғыстың батыры генерал-маркиз де Лафайетт және көптеген белгілі музыканттар мен композиторлар бейнеленген. Ол бай демеушілердің портреттерімен қатар, пейзаждар мен тарихи картиналар да салған, мысалы, 1819 жылғы «Делавэр арқылы өту». Оның туындылары Америка Құрама Штаттарының монеталарында қолданылды.
Thomas Sully (June 19, 1783November 5, 1872) was an American portrait painter in the United States. Born in Great Britain, he lived most of his life in Philadelphia, Pennsylvania. He painted in the style of Thomas Lawrence. His subjects included national political leaders such as United States presidents: Thomas Jefferson, John Quincy Adams, and Andrew Jackson, Revolutionary War hero General Marquis de Lafayette, and many leading musicians and composers. In addition to portraits of wealthy patrons, he painted landscapes and historical pieces such as the 1819 The Passage of the Delaware. His work was adapted for use on United States coinage.
Ерте өмір
Салли 1783 жылы Англияның Линкольншир графтығындағы Хорнкасл қаласында актерлер Мэтью Салли мен Сара Честердің отбасында дүниеге келді. 1792 жылдың наурызында Саллилер тоғыз баласымен бірге Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына көшіп келді, онда Томасқа туысқан Томас Уэйд Уэст театр басқарды. Салли 11 жасында Чарльстонда алғаш рет театр сахнасында акробат ретінде өнер көрсетті. Оның сурет салуға деген қабілетін таныған сақтандыру брокерінің шақыруымен, шамамен 12 жасында Сулли сурет салуды бастады. Ол 1799 жылы олардың арасы суығанға дейін француз миниатюрисі Жан Белзонспен (1794–1812 жылдары қызмет еткен) бірге оқыды. 1801 және 1802 жылдар аралығында Салли Вирджиния штатының Норфолк қаласында тұрды, онда оның тәтесі Маргаретта Салли Уэст өзінің театр және опера труппасын басқарды.
Суретші мансабы
1801 жылы 18 жасында Салли Вирджиния штатының Норфолк қаласында ағасы Лоуренспен бірге тұрып, кәсіби суретші болды. 1802 жылы ол және үлкен ағасы Лоуренс Салли (1769–1804) өздерінің жұмыс орнын Вирджиния штатының Ричмонд қаласына көшірді, онда бірлесіп жұмысын жалғастырды. 1805 жылы Томас Салли ағасының жесірі Сара (Аннис) Саллиге үйленді және Лоуренстің балаларын тәрбиелеуді өз міндетіне алды. 1806 жылы Салли Нью-Йоркке көшті. Келесі жылы ол Бостонда Гилберт Стюарттан үш апта бойы портрет салу өнерін үйренді. 1808 жылға қарай Филадельфияға қоныс аударды және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1809 жылы Салли Лондонға барып, Ұлыбританияда суретшілігімен танымал болған америкалық Бенджамин Уэсттен тоғыз ай бойы оқыды. Саллидің 1824 жылы салған Джон Куинси Адамс, содан кейін президент болған, және генерал маркиз де Лафайеттің портреттері оған кең танымалдық әкелді. Адамстың портреті Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында сақталады. Ол сол замандағы көптеген белгілі американдықтардың портреттерін салған. 1837–1838 жылдары Филадельфиядағы Сент-Джордж қоғамының сұрауымен Лондонға барып, Виктория патшайымын суретке түсірді. Оның қызы Бланш патшайым қолжетімді болмағанда, оның костюмін үлгілеу үшін «орнына қойылды» және оған көмектесті. Саллидің Томас Джефферсонның портреттерінің бірі Вирджиния университетінің Джефферсон әдеби және дебаттық қоғамына тиесілі және сол оқу орнының ротондасында ілінген. Тағы бір Джефферсон портреті, толық бойда салынған нұсқасы, Вест-Пойнтта, генерал Александр Макомбтың портретімен бірге ілулі тұр. Филадельфияда Салли Маркус Аврелий Рутке портрет салуды үйретті, ол кейін әлемдік деңгейде танымал дагеротипист болды. Саллинің жазбаларында 1801 жылдан бері 2631 картина салғаны көрсетілген, олардың көп бөлігі қазір АҚШ-та сақталады. Оның стилі Томас Лоуренс стиліне ұқсас. (Рилла Эвелин Джекман, «АМЕРИКА ӨНЕРІ», 1928, 61-бет). Портретші ретінде танымал болғанымен, Салли тарихи туындылар мен пейзаждарды да жасаған. Бұрынғысына мысал – 1819 жылғы «Делавэр арқылы өту», қазір Бостонның Көркем өнер мұражайында сақталуда.
Жеке өмір
Томас пен Сара Саллидің тоғыз баласы болды. Олардың арасында Альфред Салли, Мэри Честер Салли (Саллидің шәкірті, суретші Джон Ниглге үйленген), Джейн Купер Салли (Мистер Дарлиге үйленген), Бланш Салли, Розали Салли және Томас Уилкокс Салли есімді балалары болды.
Кәсіби байланыстар мен құрметтер
Салли Филадельфиядағы Музыкалық қор қоғамын құрушылардың бірі болды. Ол осы қоғам мүшелері болған көптеген музыканттар мен композиторлардың портреттерін салған. 1835 жылы Салли Америка философиялық қоғамының мүшесі сайланды.
Өлім және мұра
Салли 1872 жылғы 5 қарашада Филадельфияда қайтыс болды және Лорел-Хилл зиратында жерленді. Оның "Жас суретшілерге кеңестер" атты кітабы өлімінен кейін жарық көрді. Оның суреттері әлемнің көптеген жетекші өнер мұражайларында сақталады және тұрақты түрде көрсетіледі. Солтүстік Каролина университетінің Диалектикалық және филантропиялық қоғамдарының залдарында Саллидің екі портреті ілінген. Президент Джеймс К. Полк сияқты қоғамның белгілі түлектерінің тапсырысымен портреттер салынған. 1836 жылы Гобрехт долларымен басталып, 1891 жылға дейін жалғасқан АҚШ-тың Отырған Тәуелсіздік монетасының беткі дизайны оның туындыларына негізделген. Саллидің "Анна мен Харриет Коулменнің портреті" картинасы 2013 жылы аукционда 145 000 долларға сатылды. Оның ұлы Альфред Салли Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында бригадир-генерал болды. Альфред арқылы Томас Салли – белгілі Янктон Дакота этнологы және жазушысы Элла Делорияның шөптесі; суретші Мэри Саллидің (сонымен қатар Сьюзан Мейбл Делория, 1896–1963) шөптесі; және Standing Rock Дакотасының ғалымы және американдық индейлердің азаматтық құқықтары туралы манифесті "Custer Died For Your Sins" (1969) кітабының авторы Вайн Делорияның арғы атасы. Салли Нью-Орлеандағы сәулетші Томас Саллидің (1855–1939) туысы болды. Оңтүстік Каролинадан Чарльз Генри Ланно оның шәкірті болды; ол портретші және Азамат соғысының суретшісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемесі оның құрметіне аталды.