Кіріспе

Чарльз Уилсон Пил (15 сәуір 1741 - 22 ақпан 1827) – американдық суретші, әскери қызметкер, ғалым, өнертапқыш, саясаткер және табиғатты зерттеуші. 1775 жылы Америка революциясынан шабыттанған Пил туған жері Мэрилендтен Филадельфияға көшіп, сурет салу студиясын ашып, "Еркіндік ұлдары" қатарына қосылды. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Пил Пенсильвания милициясы мен Континенттік армияда қызмет етіп, бірнеше әскери науқандарға қатысты. Әскери қызметінен бөлек, Пил 1779 жылдан 1780 жылға дейін Пенсильвания штатының Ассамблеясында да жұмыс істеді. Пилдің 18-ғасырдың соңындағы көрнекті американдық тұлғалардың портреттері сол дәуірдегі ең танымал және маңызды туындылардың бірі болып саналады. 1784 жылы ол Филадельфия мұражайын құрды, ол Америкадағы алғашқы мұражайлардың бірі еді. Пилдің 1779 жылы салған «Принстон қаласындағы Вашингтон» портреті екі ғасырдан астам уақыттан кейін 21,5 миллион долларға сатылды, бұл американдық портреттер үшін төленген ең жоғары құн.

Ерте өмір

Пил 1741 жылдың 15 сәуірінде Мэриленд штатының Честер қаласында дүниеге келді. Ол Чарльз Пилдің (1709–1750) және оның әйелі Маргарет Триггстің (1709–1791) ұлы еді. Пилдің Джеймс Пил (1749–1831) атты кіші інісі болды, сондай-ақ ол Конфедерация Конгресінің делегаты болып тағайындалған Натаниел Рамзидің жекжаттысы болды.

Мансап

1750 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткен соң, Пил 13 жасында Натан Уотерстің ат құрғышына шәкірт болды. Есейгенде, Пил жеке ат құрғышын ашты. 1764 жылы Пил Америка революциясын ұйымдастыруға және оның жолын ашуға зор ықпал еткен Он үш колонияның "Азаттық ұлдары" атты ұйымына қосылды. Ол ат құрғышын жасауды кәсіп етіп табысқа жете алмады, содан кейін сағаттарды жөндеуге және металлмен жұмыс істеуге тырысты, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Одан кейін ол сурет салуға белі шешіп кірісті. Сурет салуға, әсіресе портрет салуға бейім екенін білген Пил біраз уақыт Джон Гесселиус және Джон Синглтон Коплиден сабақ алды. Джон Бил Бордли және оның достары ақыры оған Бенджамин Уэсттен оқу үшін Англияға баруға жеткілікті ақша жинады. Пил 1767 жылдан бастап үш жыл бойы Уэстпен оқыды, содан кейін Америкаға оралып, Мэриленд штатының Аннаполис қаласына қоныстанды. Ол кіші інісі Джеймс Пилге сурет салуды үйретті, ол да уақыт өте келе белгілі суретші болды.

Америка революциясы

1775 жылы Пилдің Америка революциясы мен жаңа ұлттық үкіметке деген ынтасы оны Мэрилендтен Филадельфияға, сол кездегі ұлттық астанаға көшіруге әкелді. Онда ол көрнекті американдықтар мен шетелден келген қонақтардың портреттерін салуды бастады. Оның қазір Филадельфиядағы Ла-Салл университетінде орналасқан мүлігі қазір жұртшылыққа ашық. Пил сонымен қатар Пенсильвания милициясына әскер жинады, ол Джордж Вашингтон басқарған Континенттік армия құру үшін басқа милициялармен бірікті. Пенсильвания милициясында Пил бірнеше шайқасқа қатысқаннан кейін 1776 жылға қарай капитан шеніне көтерілді. Шайқаста жүргенде ол Континенттік армияның түрлі офицерлерінің миниатюралық портреттерін салған. Кейін ол осы портреттердің үлкейтілген нұсқаларын жасады. Революциялық соғыстан кейін ол 1779 жылдан 1780 жылға дейін Пенсильвания штатының ассамблеясында жұмыс істеді, содан кейін Филадельфияда толық уақыт сурет салуға қайта оралды. Пил өнімді суретші болды. Ол Бенджамин Франклин, Джон Хэнкок, Томас Джефферсон, Александр Гамильтон, Джеймс Митчелл Варнум және Джордж Вашингтон сияқты көптеген тарихи тұлғалардың портреттерін салған. 1771 жылы Вашингтон Пилдің портретіне отырды, содан кейін ол тағы алты рет отырды. Пил Вашингтонның жеті портретін пайдаланып, Вашингтонның 60-қа жуық портретін жасады. 2005 жылдың қаңтар айында олардың бірі, Пилдің «Принстон маңындағы Вашингтон» портреті 21,3 миллион долларға сатылып, американдық портрет үшін ең жоғары бағаның рекордын орнатты. Оның ең танымал картиналарының бірі – «Бүршік тобы» (1795), оның ұлдары Рафаэль мен Тицианның екі портреті, trompe l'œil стилінде салынған және бүгінде Филадельфия өнер мұражайында көрсетілуде. Аңыз бойынша, бұл картина тіпті Джордж Вашингтонды да жаңылыстырған.

Филадельфия мұражайы

Пил табиғат тарихына зор қызығушылық танытты және 1801 жылы АҚШ-тың алғашқы ғылыми экспедициясын ұйымдастырды. Осы екі маңызды қызығушылық 1784 жылы Филадельфия мұражайын құруға себеп болды. Мұражайда әртүрлі ботаникалық, биологиялық және археологиялық нусқаулар жиналған. 1786 жылы Пил Америка философиялық қоғамына сайланды. Мұражайда Пилдің өзі сатып алған және көп жағдайда өзі дайындаған (таксидермияны үйренген) көптеген құстар болды. 1792 жылы Пил Финсбери мұражайының директоры Томас Холлмен хат жазысып, өзінің мұражайы үшін британдық дайындалған жануарларды сатып алуды ұсынды. Нәтижесінде, екеуі арасында айырбас жүйесі құрылды, онда Пил американдық құстарды Холлға, ал Холл Пилге британдық құстардың тең санын жіберді. Бұл тәртіп ғасыр соңына дейін сақталды. Пил мұражайы мастодонттың қаңқасын (сол кезде мамонт сүйектері деп аталған; бұл атаулар 1800 жылы Жорж Кювье тарапынан түзетілді және қазіргі кезде оның ұсынған терминологиясы қолданылады) алғаш рет көрсетті, оны Пил Нью-Йорк штатында тапқан. Пил ұлымен бірге қаңқаны көрсетуге дайындады. Мамонт сүйектерін көрсету Пилді Томас Джефферсон мен Конт де Буффон арасындағы ұзақ пікірталасқа тартты. Буффон Еуропаның биологиялық тұрғыдан Америкадан басым екенін, бұл оларда табылған жануарлардың мөлшерімен дәлелденеді деп мәлімдеді. Джефферсон осы "мамонттардың" (оның пікірінше, олар континенттің солтүстік аймақтарында әлі де кездеседі) Америкадағы биологиялық әртүрліліктің жоғары деңгейін көрсететін дәлел екенін айтты. Пилдің осы сүйектерді көрсетуі Еуропаның назарын аударды, сондай-ақ оның ірі қаңқаларды үш өлшемді түрде қайта құрау әдісі де қызығушылық тудырды. Мұражай Линней таксономиясын алғаш қабылдағандардың бірі болды. Бұл жүйе Пилдің мұражайы мен оның бәсекелестері арасында үлкен айырмашылық жасады, олар өздерінің экспонаттарын табиғаттың құпия ерекшеліктері ретінде ұсынды. Мұражай өмірлік кезеңінде бірнеше рет көшті. Әртүрлі уақытта ол Тәуелсіздік залы және Америка философиялық қоғамының алғашқы үйі сияқты бірнеше маңызды ғимараттарда орналасқан. Мұражай, көбінесе Пилдің үкіметтен қаржы алудағы сәтсіздігіне байланысты, ақырында жабылды. Оның қайтысынан кейін мұражай П.Т. Барнум мен Мозес Кимболлға сатылып, бөлінді.

Сараптамалық тәжірибе

Ренессанс дәуірінің адамы Пил сурет салумен ғана емес, сонымен қатар ағаш өңдеу, тіс дәрігерлігі, оптометрия, аяқ киім жасау және жануарларды сақтап тұру сияқты көптеген салаларда да білімді болды. 1802 жылы Джон Исаак Хокинс екінші ресми физиогнотрасты, механикалық сурет салу құрылғысын патенттеді және оны болашақ сатып алушыларға сату үшін Пилмен серіктестік құрды. Пил Томас Джефферсонға физиогнотрастың акварель эскизін және егжей-тегжейлі түсіндірмесін жіберді. Сурет қазір Конгресс кітапханасындағы Джефферсон қағаздарының ішінде сақтаулы. 1804 жыл шамасында Пил полиграфтың америкалық патенттік құқықтарын оның ойлап табушысы Джон Исаак Хокинстен алды, бұл Томас Джефферсонның оны сатып алуымен бір уақытта болды. Пил мен Джефферсон осы құрылғыны жетілдіру үшін бірлесіп жұмыс істеді, бұл қолмен жазылған хаттың көшірмесін түпнұсқамен бірдей уақытта жасауға мүмкіндік берді. Пил бірнеше кітап жазды. Олардың екеуі – «Ағаш көпірлер салу туралы эссе» (1797) және «Денсаулықты сақтау жолдары туралы досқа хат» (1803) болды.

Мұра мен құрмет

Оның үш ұлы – Рембрандт Пил, Рафаэль Пил және Тициан Рамзи Пил белгілі суретшілер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы жүк тасымалдау кемесі "Либерти" S. S. Чарльз Уилсон Пил оның құрметіне аталды.