Кіріспе

Америкалық суретші (1755–1828)

Гилберт Стюарт (Стюарт; 3 желтоқсан 1755 – 9 шілде 1828) – Род-Айленд колониясында дүниеге келген американдық суретші, ол Американың ең көрнекті портретшілерінің бірі саналады. Оның портреттері 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы түрлі почта маркаларында бейнеленген. Стюарт шамамен 1000 адамның, оның ішінде алғашқы алты президенттің портреттерін салған. Оның туындыларын бүгінде АҚШ және Ұлыбританиядағы өнер мұражайларында кездестіруге болады, соның ішінде Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы мен Фрик коллекциясы, Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясы, Филадельфиядағы Филадельфия өнер мұражайы, Лондондағы Ұлттық портрет галереясы, Ворчестердегі Ворчестер өнер мұражайы және Бостон көркем өнер мұражайында.

Ерте өмір

Стюарт 1755 жылдың 3 желтоқсанында Род-Айленд және Провиденс плантациялары колониясындағы Солтүстік Кингстаунның Саундерстаун ауылында дүниеге келді және 1756 жылдың 11 сәуірінде Ескі Наррагансет шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Шотландиядан келген иммигрант, тамақ өндірісімен айналысқан Гилберт Стюарт пен Род-Айленд штатының Миддлтаун қаласынан шыққан көрнекті жер иелері отбасының мүшесі Элизабет Энтони Стюарттың үшінші баласы еді. Стюарт алты жасында Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласына көшіп келді, онда әкесі саудамен айналысты. Ньюпортта ол алғаш рет суретші ретінде үлкен дарысын көрсетті. 1770 жылы ол шотланд суретшісі Космо Александрмен танысты, ол колонияларға келген қонақ және жергілікті демеушілердің портреттерін салған, сондай-ақ Стюартқа ұстаз болды. Александрдың жетекшілігімен Стюарт 14 жасында доктор Хантердің спаниельдерінің портретін салды, ол бүгінде Ньюпорттағы Хантер үйінің сарайында ілінген.

Англия мен Ирландия

Стюарттың портретші ретіндегі болашағы Америка революциясының басталуымен және оның тудырған әлеуметтік дүрбелеңмен қауіпке ұшырады. Ол патриот болғанымен, 1775 жылы Джон Синглтон Коплидің жолын ұстанды және Англияға кетіп, оның үлгісіне еліктеді. Осы кезеңде оның сурет салу стилі Александрдан алған салыстырмалы түрде қатаң және сызықтық стильден өзгешеленіп, дами бастады. Ол бастапқыда кәсібінде сәттілікке жете алмады, бірақ 1777 жылы Бенджамин Уэсттің қолдауына ие болып, келесі алты жыл бойы оның шәкірті болды. Бұл қарым-қатынас өте пайдалы болды, Стюарт 1777 жылдың көктемінде алғаш рет Корольдік академияда көрмеге қатысты. 1782 жылға қарай Стюарт сәттілікке жетті, бұл негізінен Сэр Уильям Гранттың "Мұз тебуші" атты портретіне байланысты болды. Бұл Стюарттың алғашқы толық бой суреті болды және бәсекелесінің айтуынша, ол Стюарттың "бетті жақсы салады, бірақ денеге келгенде бесінші түймеден төмен түсе алмайды" деген жалпы пікірді жоққа шығарды. Стюарт өзінің "бір сурет арқылы кенеттен атаққа ие болғанын" айтты. Оның суреттерінің құнымен тек танымал ағылшын суретшілері Джошуа Рейнольдс және Томас Гейнсбороң ғана теңесе алды. Бірақ көптеген тапсырыстарға қарамастан, ол қаржысын басқаруда немқұрайлы болды және қарыздық түрмеге түсу қаупінде жүрді. 1787 жылы ол Дублинге (Ирландия) қашып, онда сурет салып, қарызды да бірдей ынтамен жинақтады.

Нью-Йорк және Филадельфия

Стюарт 1793 жылы Ұлыбритания мен Ирландиядағы 18 жылдық өмірін аяқтады, көптеген аяқталмаған суреттерді артында қалдырды. Ол Джордж Вашингтонның портретін салу және оны граверге көшіру арқылы, гравировка сатудан түскен ақшаға отбасын асырау мақсатымен АҚШ-қа оралды. Ол Нью-Йорк қаласында қысқа ғана уақыт тұрып, Вашингтонның назарына түсуі мүмкін ықпалды тұлғалардан портреттерге тапсырыс берді. Сол жылы Вашингтон оған позиция берді. Осы портреттердің ең танымал және әйгілісі – Афинеум портреті, ол АҚШ-тың бір долларлық банкнотасында бейнеленген. Стюарт оның шамамен 50 көшірмесін жасады. Дегенмен, ол түпнұсқалық нұсқасын аяқтаудан жалтарды. Вашингтонның бейнесін аяқтағаннан кейін, ол оны көшірмелер жасау үшін сақтап, әрқайсысын 100 долларға сатты. Осылайша, түпнұсқа портрет 1828 жылы қайтыс болған кезде аяқталмаған күйінде қалды. Сурет 1980 жылы Ұлттық портрет галереясы мен Бостонның Көркем өнер мұражайы бірлесіп сатып алды және көбінесе Ұлттық портрет галереясында қойылған. Вашингтонның тағы бір әйгілі суреті – қазір Ұлттық портрет галереясында сақталатын Лансдаунның толық бой суреті. Оның тарихи маңызы, Ақ үй үшін сатып алынған, оған негізделген ертедегі жалған суретпен шамалас. Бұл сурет 1812 жылғы соғыста Вашингтонның өртелуі кезінде бірінші ханым Долли Мэдисон және президент Джеймс Мэдисонның құлы Пол Дженнингстің күш-жігері арқасында құтқарылды. Түпнұсқа портреттің үш көшірмесі Стюарттың туындысы деп танылды. Басқа суретшілер де қосымша көшірмелер жасады. 1803 жылы Стюарт Вашингтонда студия ашты.

Бостон, 18051828 жыл

1805 жылы Стюарт Бостонның Девоншир көшесіне көшіп келді, сыншылардың мақтауы мен қаржылық қиындықтары оны жалғастырып шарлады. Ол Доггеттің қоймасында және Джулиен залында жергілікті деңгейде туындыларын көрсететін. Күтілгендей, Джон Трумбулл, Томас Салли, Вашингтон Оллстон және Джон Вандерлин сияқты басқа американ суретшілері одан кеңес сұрады. Олардың 12 баласы болды, олардың бесеуі 1815 жылға дейін қайтыс болды, ал тағы екеуі жас кезінде көз жұмды. Олардың қызы Джейн (1812–1888) де суретші болды. Ол Бостон мен Ньюпорттағы Род-Айлендтегі студияларынан оның көптеген картиналарын және олардың көшірмелерін сатты. 2011 жылы ол Род-Айленд мұрасының даңқ залына енгізілді. Ол Бостон орталық зиратындағы орталық жерлеу орнына жерленді. Стюарт отбасын үлкен қарызға батып қалдырды, ал оның әйелі мен қыздары қабір алаңы сатып ала алмады. Сондықтан ол жергілікті ағаш шебері Бенджамин Хоулендтен арзанға сатып алынған белгісіз қабірге қойылды. Оның отбасы 10 жылдан кейін қаржылық қиындықтардан арылып, оның денесін Ньюпорттағы отбасылық зиратқа көшіруді жоспарлады. Бірақ олар оның денесінің нақты қайда жерленгенін есіне түсіре алмады, сондықтан оны ешқашан көшірген жоқ. Ньюпорттағы жалпы жерлеу орнында Стюартқа, оның әйеліне және балаларына арналған ескерткіш орнатылған.

Мұра

Карьерасының соңына қарай Гилберт Стюарт 1000-нан астам американдық саяси және қоғамдық қайраткерлердің портреттерін салған. Ол портреттерінің жандылығы мен табиғилығы үшін мақталып, оның клиенттері оның серігін ұнамды деп тапқан. Джон Адамс былай деді:

Жалпы айтқанда, суретке түсуден артық жаза жоқ. Сіз табиғи емес және қиын күйде отыруға мәжбүрсіз, бұл мінезді сынап бағады. Бірақ мен қаңтардың бірінші күнінен желтоқсанның соңғы күніне дейін Стюарттың алдында отыруға қуанамын, өйткені ол маған қалағанымды жасауға мүмкіндік береді және әңгімесімен үнемі көңілімді көтереді. Стюарт эскиздерсіз жұмыс істегенімен, тікелей кенепке түскенімен белгілі болды. Оның тәсілін оның шәкірті Мэтью Харрис Жуэттке берген кеңесі көрсетеді: «Түске аяушылық жасамаңыз, суреттеріңізді қабаттап салыңыз, бірақ түстеріңізді мүмкіндігінше бөлек ұстаңыз. Араластыру – айқын және әдемі эффектіге зиян келтіреді». Ол тегіс болмаса да, таң қалдыратын күшті портреттер жасауға қабілетті болды. Джон Анри Исаак Брауэр шамамен 1825 жылы Стюарттың өмірлік маскасын жасаған. 1940 жылы АҚШ почтасы атақты суретшілер, жазушылар, өнертапқыштар, ғалымдар, ақындар, педагогтар және музыканттарды еске алу үшін «Танымал американдықтар сериясы» деп аталатын пошта маркаларын шығарды. Гилберт Стюарт суретшілер санатында 1 центтік маркада Джеймс МакНилл Уистлер, Август Сент-Годенс, Дэниел Честер Френч және Фредерик Ремингтонмен бірге орын алды. Бүгінде Стюарттың туған жері Род-Айленд штатының Сандерстаун қаласында Гилберт Стюарттың туған үйі және мұражайы ретінде жұртшылыққа ашық. Туған үйі оның туған жерінен тұрады, онда оның картиналарының көшірмелері ілінген, сондай-ақ Гилберт Стюарт пен оның қызы Джейннің бірнеше түпнұсқа картиналары көрсетілген жеке көркемсурет галереясы бар. Мұражай 1931 жылы ашылды. Гилберт Стюарттың Вашингтон, Джефферсон және басқалардың портреттері АҚШ пошта маркаларының көптеген үлгілеріне негіз болды. Вашингтонның «Афинеум» атты танымал портретінен алынған суреті Стюарттың поштаға арналған жұмысының ең танымал мысалы болып саналады.