Кіріспе
Реджинальд Алдуорт Дейли (18 наурыз 1871 жыл - 19 қыркүйек 1957 жыл) – канадалық геолог. Ол Айдың пайда болуына қатысты алып соқтығысу гипотезасын алғашқылардың бірі болып қолдағандығымен әйгілі.
Reginald Aldworth Daly (March 18, 1871 – September 19, 1957) was a Canadian geologist. He is best known for being one of the first proponents of the giant impact hypothesis of the formation of the Moon.
Өмірбаян
Реджинальд Дейли Торонто университетінде білім алған, онда геолог А. П. Коулман оны математикадан бас тартып, Жер ғылымдарына көндірді. Гарвардта докторлық дәрежесін алып, Германия мен Францияда аспирантурада оқыды. Халықаралық шекара комиссиясында далалық геолог болып жұмыс істегеннен кейін, ол профессор болды және 1912 жылдан 1942 жылға дейін Гарвард университетінің геология кафедрасын басқарды. 1932 жылы Дейли Америка геологиялық қоғамының президенті болды. Шекара комиссиясы үшін алты маусым жұмыс істеген Дейли Тынық мұхитынан Ұлы жазықтарға дейінгі шекараны картаға түсірді, бұл ұзындығы 400 миль (644 км) және ені 2500 шаршы миль (6,475 км²) болатын аумақты қамтиды. Ол геологияны өзі жеке құжаттады, бірақ оған бір далалық көмекші және көптеген керушілер мен жүк тасушылар көмектесті. Ол 1500 тау жынысын жинап, 960 жұқа кесінді жасады, студент кезінде үйренген неміс тіліндегі жылтырату әдісін пайдаланды. Жобаға 1300 фотосурет, ондаған көл тереңдігінің өлшемдері, стратиграфиялық және құрылымдық карталар, петрология және морфология кірді. 1912 жылы ол өзінің соңғы есебін Канаданың геологиялық қызметіне тапсырды, ол «Солтүстік Америка Кордильерасы: қырық тоғызыншы параллель» деп аталатын 3 томдық үлкен еңбек болды. 49-шы параллель бойындағы бұл жұмыс оны магмалық тау жыныстарының пайда болуы туралы теорияны қалыптастыруға және кейіннен 1914 жылы «Магмалық тау жыныстары және олардың шығу тегі» атты маңызды еңбегін жариялауға итермеледі. Дейлидің өмірбаянын жазған Джеймс Натландтың айтуынша, Дейли Артур Холмс пен Альфред Вегенердің континенттік дрейф теориясының ерте жақтасшысы болды. Дейли өзінің идеяларын 1926 жылы жарық көрген «Біздің жылжымалы Жер» атты кітабында жинақтады, онда кіші әріптермен Галилеодан алынған цитата келтірілген: E pur si muove. Дейлидің континенттердің жылжуы туралы теориясы Ай Жерден шығарылғаннан кейін континенттердің қозғалысы планетаны қайта тепе-теңдікке келтірудің қажетті бөлігі болды деген ойға негізделген; ол сондай-ақ мұхиттарға жақын жиналған континенттік материал ақырында сырғып, континенттерді жылжуға мәжбүр етеді деп болжады. Ол бұл тұжырымды 1940 жылы «Жердің күші мен құрылымы» еңбегінде кеңейтті, онда Дейли плиталар тектоникасының кейбір аспектілерін, соның ішінде «мезосфералық қабықтың» және сырғалқық шынылы базальтты субстраттың енгізілуін болжады. Дейли сонымен қатар 1946 жылы Айдың пайда болуы туралы теорияны ұсынды, ол екі басым пікірге қарсы болды: Джордж Дарвиннің Ай орталықтан тепкіш күштің әсерінен алғашқы Жерден айналып шыққан деген гипотезасы; және Ай шалқыған астероидтің тұтқынына алынған деген тағы бір кең таралған теория. Дейли өз пікірін дәлелдеу үшін Ньютон физикасын қолданды, ол кейін расталды. Оның докторанттарының арасында канадалық геолог Норман Л. Боуэн болды, ол табиғи жыныстардың тәжірибелері мен байқауларына сүйене отырып, базальттық магмадан фракциялық кристалдану кезінде кездесетін жалпы силикат минералдарының кристалдану ретін анықтады, бұл қазір Боуэннің реакциялық қатары деп аталады.
Отбасы
1903 жылы Дейли Александр Чевс Хаскелл мен Элис Ван Йевереннің қызы Луиза Портер Хаскеллге үйленді, ол Мэри Элизабет Хаскеллдің үлкен қарындасы болды. Олар үйленгеннен кейін Луиза Дейлидің саяхаттарында және экспедицияларда оның көмекшісі ретінде бірге болды. Ол оның қолжазбаларын және кітаптарын дайындау мен редакциялау жұмысының көп бөлігін жасады, ал 1914 жылы Дейлидің "Жылы тау жыныстары және олардың пайда болуы" кітабы оған арналған, оны "шабыттандыратын әріптес" деп атады.
Марапаттар
1909 жылы Дейли Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1913 жылы Америка философиялық қоғамына, ал 1925 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясына сайланды. 1935 жылы Дейли Пенроуз медалімен, 1942 жылы Волластон медалімен және 1946 жылы Уильям Боуи медалімен марапатталды. 1950 жылы ол Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі атанды. Оның құрметіне калий цирконий силикаты минералы – далайит, сондай-ақ Марс және Ай бетіндегі кратерлер аталды. Оның Массачусетс штатындағы Кембридж қаласындағы үйі (Реджинальд А. Дейли үйі) қазір Ұлттық тарихи ескерткіш болып саналады.