Кіріспе

Абоненттерді тікелей қызмет провайдерімен байланыстыратын телекоммуникациялық желінің бөлігі.

Қолжетімділік желісі – абоненттерді тікелей қызмет провайдерімен байланыстыратын телекоммуникациялық желінің бір түрі. Ол жергілікті провайдерлерді бір-бірімен байланыстыратын магистральдық желіге қарама-қарсы келеді. Қолжетімділік желісі тағы қоректендіру желісі немесе тарату желісі, және абоненттік желісі немесе шеткі желі болып бөлінуі мүмкін.

Телефон мұрасы

Қолжетімді желі, сондай-ақ сыртқы құрылым деп те аталады, тұтынушы/кәсіпкерлік телефон қосылымының соңғы нүктесінен (телефондық байланыс тұтынушыға жететін жер) жергілікті телефон станциясына дейінгі сымдар, кабельдер және жабдықтардың тізбегін білдіреді. Жергілікті станцияда қоңырауды немесе қосылымды тұтынушыға бағыттайтын автоматтандырылған коммутациялық жабдықтар орналасқан. Қолжетімді желі – телекоммуникация операторының иеленетін ең көне активтерінің бірі. 2007–2008 жылдары көптеген телекоммуникация операторлары желіні сипаттайтын мәліметтердің сапасын ұстау қиындықтарын бастан өткерді. 2006 жылы тәуелсіз Yankee Group есебіне сәйкес, операторлар әлем бойынша жыл сайын 17 миллиард доллардан астам пайданың жоғалуына тап болды. Қолжетімді желі, сонымен қатар, оператордың ең құнды активі болып табылады, себебі ол оларға қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Қолжетімді желілер көбінесе мыс сымдардың жұптарынан тұрады, олардың әрқайсысы станция мен тұтынушы арасында тікелей бағытпен жүреді. Кейбір жағдайларда бұл сымдар алюминийден де жасалуы мүмкін, ол мыс бағасының күрт өсуінен кейін 1960 және 1970 жылдары жиі қолданылды. Бағаның өсуі уақытша болды, бірақ бұл шешімнің салдары бүгінге дейін сезіледі, себебі алюминий сымдарындағы электромиграция кедергінің артуына әкелуі мүмкін. Бұл кедергі нашарлауға алып келеді, содан кейін сым деректерді тасымалдау мүмкіндігінен толығымен айырылуы мүмкін. Қолжетімділік операторлардың болашақ табыстылығы үшін маңызды, олар дәстүрлі телефон қызметтерінен түсетін кірістердің күрт төмендеуіне тап болып отыр, бұл бір жағынан тарихи түрде мемлекеттік меншікте болған компаниялардың бәсекеге ашылуына, екінші жағынан ұялы телефондар мен IP дауыстық байланыс (VoIP) қызметтерін пайдаланудың артуына байланысты. Операторлар пайданы қамтамасыз ету үшін xDSL негізіндегі кеңжолақты және IPTV (Интернет-протоколдық теледидар) сияқты қосымша қызметтер ұсынды. Қолжетімді желі қайтадан осы пайдаға жетуге кедергі келтіретін басты фактор болып табылады, өйткені әлемдік операторлар желінің барлық 40-60% туралы ғана нақты мәліметтерді сақтайды. Осы зор мыс желілерінің сипаттамаларын түсінбестен немесе білмей, жаңа клиенттерді қосу («желдету») және келесі буын қызметтерін алу үшін қажетті деректерді беру жылдамдығын қамтамасыз ету өте қиын және қымбат. Әлемдегі қолжетімді желілер көбірек оптикалық талшық технологиясын қамтуға қарай дамыды. Оптикалық талшықтар қазірдің өзінде негізгі желілердің көп бөлігін құрайды және толық көшуге қол жеткізгенге дейін тұтынушыға жақындап, үйге оптикалық талшық арқылы (FTTH) қосымша құнды қызметтерді жеткізе бастайды.

Қол жеткізу процесі

Желімен байланыс процесі бір немесе бірнеше пайдаланушының ақпарат алмасуын бастау үшін коммуникациялық жүйемен өзара әрекеттесетін кіру әрекетімен басталады. Кіру әрекеті кіруді бастаушының кіру туралы сұранысын жіберумен басталады. Кіру әрекеті сәтті кірумен немесе кірудің сәтсіздігімен аяқталады; сәтсіз кіру – бұл әрекеттің белгіленген максималды кіру уақыты ішінде көзделген бастапқы және түмендік нүктелер арасында пайдаланушы ақпаратын беруді бастамайынша тоқтатылуына әкелетін жағдай. Кіру уақыты – сұранылған кіру әрекеті мен сәтті кірудің аяқталуы арасындағы уақыт кешігуі немесе жайлылық. Телекоммуникациялық жүйеде кіру уақытының мәні тек сәтті кіруге әкелген кіру әрекеттерінде өлшенеді. Кірудің сәтсіздігі кірудің үзілуі, пайдаланушының бұғатталуы, қате кіру немесе кіруге рұқсат бермеу нәтижесінде болуы мүмкін. Кіруге рұқсат бермеу (жүйелік бұғаттау) мыналарды қамтиды: бос сигнал мүмкіндігі жоқ коммуникациялық жүйеден жүйелік бұғаттау сигналының берілуінен туындаған кіру қатесі. Кіру әрекеті кезінде максималды кіру уақытын және номиналды жүйелік кіру уақытының үлесін асып кетуден туындаған кіру қатесі.

Кіру үшін ақы төлеу

Кіру ақысы – жергілікті телефон стансасы операторының жергілікті телефон стансасының құрылғыларын пайдалану үшін алынатын ақы, мысалы, желілік трафиктің басталуы немесе аяқталуы үшін, осы трафик алыс стансаға басқа оператор арқылы жеткізілген жағдайда. Кейбір кіру ақылары басқа операторларға тікелей есептеледі, бірақ барлық кіру ақысының маңызды бөлігін жергілікті абоненттер төлейді.

Оптикалық тарату желісі

Пассивті оптикалық тарату желісі (PON) сыртқы құрылымда бір режимді оптикалық талшықты, оптикалық бөлгіштерді және оптикалық тарату тіректерін пайдаланады, олар екі жақты болып, жоғары және төменгі сигналдар бөлек толқын ұзындықтарында бір талшықты бөліседі. Жылдам PON стандарттары көбінесе PON-ға қатысушылардың үлестірілу қатынамын жоғарылатады, бірақ қосымша жабу қажет болған жағдайда жеткізуді кеңейтушілер/күшейткіштерді де қолдануға болады. Нүктеден көп нүктеге топологияны құратын оптикалық бөлгіштер, PON жүйесінің түріне қарамастан, бірдей технология болып табылады, бұл кез келген PON желісін оптикалық желі терминалдарының (ONT) және оптикалық желі терминалының (OLT) шетіндегі терминалдарын ауыстыру арқылы, физикалық желіге ең аз өзгеріс енгізе отырып жаңартуға мүмкіндік береді. Қолжетімді желілер әдетте телефон станциясына арналған жеке байланысты қамтамасыз ету үшін сыртқы құрылымдағы кез келген бөлгішті айналып өтетін Ethernet сияқты нүктеден нүктеге технологияларды қолдауы керек. Кейбір PON желілері «үйге тікелей» топологиясын қолданады, онда жол бойындағы шкафтарда тек қосылыс тіректері болады, сондықтан барлық бөлгіштер орталықтандырылған жерде орналасады. Капиталдық шығын 20%-ға артуы мүмкін, бірақ «үйге тікелей» желілер көтерме сауда нарығында бәсекелестікті күшейтуге ықпал етуі мүмкін, өйткені провайдерлердің жабдықтары жоғары тиімділікке қол жеткізеді.