Кіріспе

Шығыстарды тексеру, немесе кейде жан-жақты шығыстарды тексеру – Ұлыбританиядағы үкіметтік процесс, оны Ұлыбританияның Қаржы министрлігі (HM Treasury) жүзеге асырады. Ол шығыстардың нақты лимиттерін белгілеу және мемлекеттік қызмет туралы келісімдер арқылы халықтың осы ресурстардан күтетін негізгі жақсартуларды анықтау мақсатында жүргізіледі. Шығыстарды тексеру әдетте мемлекеттік шығыстардың бір немесе бірнеше саласына назар аударады, ал жан-жақты шығыстарды тексеру әрбір мемлекеттік ведомствоның шығыс қажеттіліктерін бастапқы нүктеден қарастырады (яғни, бұрынғы жоспарларға немесе бастапқыдағы ағымдағы шығыстарға сілтеме жасамай). Екіншісі оларды жариялаған жылдың атымен аталады, сондықтан 2007 жылдың қазан айында аяқталған CSR07 2008–2011 қаржы жылдарына қатысты. Басқа дамыған елдерде де ұқсас тексерулер жүргізіледі, мысалы, Канада, Жаңа Зеландия, Нидерланды, Италия, Ирландия және Франция. Франция 2008 жылы алғашқы жан-жақты шығыстарды тексеруді (француз тілінде "la Révision Générale des Politiques Publiques") өткізді. Нидерланды 1981 жылдан бері шығыстарды тексеруден өтеді. COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылғы тексеру бұрынғы жылдармен салыстырғанда бір жылдық кезеңді ғана қамтыды. 2021 жылғы шығыстарды тексеру 2021 жылдың қазан айындағы бюджетке енгізілді.

2002 жылғы шығындарды шолу

2002 жылғы шығындарды саралауда (SR02) мемлекеттік қызметтерді көрсетуде ерікті сектор ұйымдарының рөлін кеңейту жөніндегі мақсат қойылды, 2005-2006 жылдарға дейін 5% өсім күтілді.

2007 жылғы шығындарды жан-жақты қарау

Ұлыбританияның 2007 жылғы жан-жақты шығындарды тексеруі (CSR07) үш маңызды өзгерісті қамтыды. Біріншісі, ол Ұлыбританияда дискрециялық фискалдық консолидацияны жоспарлау және іске асыру процесінің мүмкіндіктерін сынап көрген алғашқы тексеру болды. Алдыңғы төрт шығындарды тексеру 1999–2000 жылдардан 2007–2008 жылдарға дейін экономикадағы тұрақты мемлекеттік өсім кезеңінде, яғни 37%-дан 42%-ға дейін жүргізілді. Ұлыбританияның сол кездегі фискалдық ережелері ("Алтын Ереже" және тұрақты инвестициялар ережесі) күшіне енгендіктен, Ұлыбритания үкіметі мемлекеттік шығыстардың нақты өсу қарқынын соңғы он жылдағы жылына 4%-дан келесі үш жылда жылына 2%-ға дейін кемітуді, экономиканың өсім қарқынынан 0,5% төмендетуді көздеді. 2007 жылғы CSR-дегі екінші маңызды жаңалық – мемлекеттік сектор басшыларына болашақ бюджеттері туралы үлкен сенімділік беретін Ұлыбритания жүйесінің кеңеюі болды. Соңында, CSR07 Ұлыбританияның 110 ведомстволық негіздегі Мемлекеттік қызмет көрсету келісімдерін 30 ведомствоаралық келісімге біріктірді. Тексерудің мақсаты 35 миллиард фунт стерлинг үнемдеуге қол жеткізу болды. 2009 жылы Ұлттық аудит кеңсесі CSR07 аясындағы ведомстволық есептер бойынша ақшаны үнемдеудің тиімділігін бірнеше рет тексерді.

2010 жылғы шығындарды шолу

Коалициялық үкімет 2011/12 жылдан 2014/15 жылға дейінгі кезеңге арналған шығындарды тексеруді жариялады. Бұл тексерудің себебі бюджет тапшылығын азайту мақсатында мемлекеттік шығындарды қысқарту болды. Қаржы министрі Джордж Осборн шығындарды тексерудің толық мәліметтерін 2010 жылғы 20 қазанда жариялады. Бұл кесімдер Екінші дүниежүзілік соғыстан бері ең ірі кесімдер деп танылды. Тексеру нәтижесінде парламенттің келесі 4 жылында мемлекеттік шығындар 81 миллиард фунт стерлингке қысқартылды, ведомстволардың орташа кесімі 19% құрады. Бұған қоса, әлеуметтік саладағы маңызды өзгерістер жарияланды, оның ішінде 7 миллиард фунт стерлингтік қосымша әлеуметтік көмек кесімі, мүгедектік жәрдемақысы, тұрғын үй жәрдемақысы және салық жеңілдіктеріне өзгерістер енгізілді, сондай-ақ 2020 жылдан бастап мемлекеттік зейнетақы жасы 66-ға дейін көтерілді. Үкімет қаржыландыру көлемін қысқартуды "нақты болжамдарға" сәйкес келу деп түсіндірді, ал Чешир Шығысы және Чешир Батысы және Честер кеңестерінің DEFRA шешіміне қарсы сот талабы нәтижесіз аяқталды. Сонымен қатар, көптеген мемлекеттік органдардың қаржыландыруы қысқартылды. Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) келесі 4 жылда шығындарды нақты шамада 0,4% арттырды. 2013 жылдың соңында Trust for London және Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебі жариялаған есепте 2009/10 жылдан 2013/14 жылға дейінгі кезеңде Лондонның жергілікті билік бюджеттеріне орталық мемлекеттік қаржыландыру 33% нақты шамада қысқарғаны көрсетілді.

2015 жылғы шығындарды шолу

2016-17 – 2020-21 жылдарға арналған шығыстарды қарау 2015 жылдың 25 қарашасында канцлер Джордж Осборн күзге қатысты мәлімдеме жасағанда жарияланды.

2020 жылға арналған шығындарды шолу

Канцлер Риши Сунак 2020 жылғы 25 қарашада өзінің алғашқы шығындарды қарауын жасады. Бұрынғы жылдардан өзгеше, және COVID-19 пандемиясының нәтижесінде, қарау 2021 жылғы 1 сәуірден 2022 жылғы 31 наурызға дейінгі бір жылдық мерзімді қамтыды.

2021 жылғы шығындарды шолу

2021 жылғы шығындарды қайта қарау (SR21) 2021 жылдың қазан айындағы бюджеттің құрамына енді. SR21 2022-2023 жылдардан 2024-2025 жылдарға дейінгі ведомстволық ресурстар мен капиталдық бюджеттерді белгіледі және сондай-ақ осы кезеңдегі аумақтық әкімшіліктерге берілетін блок-гранттарды қамтыды. Канцлер Джереми Ханттың 2022 жылғы 17 қарашадағы Күзгі мәлімдемесінде «осы Шығындарды қайта қараудың қалған екі жылына» қатысты міндеттелген бюджеттерді сақтау туралы мәлімдеме жасалды.