Кіріспе

Электрлік жабдыққа сымдарды қосу үшін қолданылатын бір сымдық электр жалғауыш. Бананды жалғауыш (көбінесе еркек түрі үшін бананды штепсель, әйел түрі үшін бананды ұя (немесе розетка) – сымдарды жабдыққа қосуға арналған бір сымдық (бір өткізгіш) электр жалғауыш. 4 мм жалғауыш термині де қолданылады, әсіресе Еуропада, бірақ барлық бананды жалғауыштар 4 мм бөлшектермен үйлеспейді, сондай-ақ 2 мм бананды жалғауыштар да бар. Бананды штепсельдің әртүрлі стильдері бар, олардың барлығы жақсы электр өткізгіштігімен сенімді байланысты қамтамасыз ету үшін серіппелі металлдың сыртқы күшін цилиндрлік ұяға бағыттайтын қағидатқа негізделген. Көбінесе кездесетін түрлері: ұзынынан тілінген және сәл жайылған қатты штырғы, төрт жапырақты серіппелерден тұратын ұш, бір жағында бір жапырақты серіппесі бар цилиндр, қатаң сымнан жасалған шоғыр, орталық штырғының айналасында бірнеше тіліктері бар цилиндр немесе жай ғана металл жапырақтарынан жасалған, дерлік толық цилиндрге оралған конструкция. Бұл штепсельдер электрондық сынақ жабдықтарының, мысалы, зертханалық қуат көздерінің қосымша сымдарын қосу үшін жиі қолданылады, ал мультиметрдің зымындарында бананды штепсельдер көп кездеседі.

Дизайн

Бастапқы плагин цилиндр тәрізді металл штырғыдан тұрады, ұзындығы шамамен болады. Бұл штырғы ұзындығы Еуропа мен әлемнің басқа аймақтарында әлі де кең таралған. Дегенмен, басқа өлшемдер де пайда болды, мысалы, штырғылар, оларды АҚШ-та жиі кездестіруге болады. Ұзындығы мен арасындағы штырғылар сирек кездеседі. Штырғының диаметрі номиналды түрде болады. Штырғының бір немесе бірнеше бойлық пружиналары бар, олар сыртқа қарай сәл иілгендікпен, бананға ұқсас пішін жасайды. Пружиналарды ескергенде, банан плагинінің нақты диаметрі, қосылмаған кезде, әдетте 4 мм-ден сәл үлкен болады. 4 мм-лік ұяға енгізілгенде, пружиналар ұяның қабырғаларына қысым жасайды, бұл электрлік байланысты жақсартады және штырғының түсіп кетуіне кедергі келтіреді. Плагиннің екінші ұшында иілгіш оқшауланған жабдық сымының ұзындығы бекітілетін, бұрандалатын, дәнекерленетін немесе қысылатын тіреуіш жалғауыш бар. Зертханалық қолданысқа арналған банан плагиндерінің артқы жағына әдетте оқшаулағыш пластик қаптама орнатылады, ал динамиктерге қосылатын банан плагиндері көбінесе оқшауланбаған металл корпустарды пайдаланады. 4 мм-лік плагиннің артқы жағында көлденең немесе бойлық, немесе екеуі де бар 4 мм-лік тесік болады, ол басқа 4 мм-лік плагиннің штырғысын қабылдауға арналған. Бұл типті жинамалы немесе үйілетін плагин деп атайды. Жоғары кернеуді пайдалану үшін банан плагині мен ұясының қаптамалы нұсқалары қолданылады. Бұл оқшаулағыш қабықшаны еркек және әйел коннекторлардың айналасына қосып, кездейсоқ тігізуден сақтайды. Қаптамалы еркек плагин қапталмаған әйел ұясымен жұмыс істемейді, бірақ қапталмаған еркек плагин қапталған әйел ұясына сәйкес келеді. Жеке банан плагиндері мен ұялары көбінесе қызыл және қара түстермен белгіленеді, бірақ олар әртүрлі түстерде де қол жетімді. Екі бананды плагиндер көбінесе қара түсті болады және екі плагиннің салыстырмалы полярлығын көрсету үшін қалың қыр немесе жапсырмасы бар "Gnd" белгісімен жабдықталады. Банан плагиндерін арнайы ұяларға қосудан басқа, оларды "бес жолды" немесе "әмбебап" байлау тіректеріне де қосуға болады.

Пайдаланылатын тығындар

PL 259 плагині жоғары жиілікті кабельді қосу үшін кеңінен қолданылады; ол 4 мм банан плагінінің экраны бар түрі. Көптеген таралған плагиндер екі немесе одан көп банан плагінін бір пластикалық корпуста біріктіру негізінде жасалған, сондай-ақ пайдалануды жеңілдету және басқа ұқсас плагиндерге кездейсоқ енуіне жол бермеу үшін қосымша мүмкіндіктермен жабдықталған. Осы плагиндердің көпшілігі "қос банан" плагінінен шыққан, ол екі банан плагінінен ғибарат (әрбір плагиннің ортасынан ортасына дейінгі арақашықтықпен өлшенеді). 3/4 дюймдік арақашықтық 1920 жылдары General Radio компаниясының сынақ құралдарында пайда болды, ал олардың 274 M екі плагинді плагіні сол кезеңнің танымал мысалы болып табылады. Корпус жеке сымдарды, сигнал мен жерді қамтамасыз ететін бекітілген коаксиалды кабельді немесе фотода көрсетілген BNC коннекторы сияқты коаксиалды жалғағышты қосуға мүмкіндік береді. Дәстүрлі түрде, қос банан плагінінің бір жағындағы тілік жалғауыштың жерін, корпусын немесе теріс (анықтамалық) жағын көрсетеді.

Шағын банан қосылғыштары

Банан қосылымының түрлі шағын нұсқалары ұсынылды. Олардың бірінің диаметрі 2,6 мм және ұзындығы стандартты қосылыстың үштен бірі шамасында, көбінесе модельдік теміржолдарда қолданылады. Бұл кішкентай қосылыштар үлкендерге қарағанда айтарлықтай күңкірек. Көптеген шағын банан қосылыстары әдетте 1/2 дюйм араласқан орналасады. Тағы бір шағын түрі – 2 мм банандық жалғауыш, ол 4 мм нұсқасымен толық сәйкес келеді, соның ішінде әртүрлі штепсельдік контактілер стильдері және жоғары кернеу қолданулары үшін қаптамалы нұсқалары бар.

Шынақ ұшы бар тұтқалар

Жақын байланысты, бірақ әртүрлі конструкция – «ұштық штифт» деп аталатын «ұштық штекер» және оған сәйкес «ұштық розетка». Оның штекері банан штекеріне ұқсас, бірақ еркек штифтің серіппесіз; оның орнына, жақсы контактіні қамтамасыз ету үшін әйел розеткадағы серіппелік әрекетке немесе тығыз өңделген толеранттылыққа сүйенеді. Еркек штифтің диаметрі 2 мм. Ұштық штекер конструкциясы максималды коннектор тығыздығы қажет болған жерлерде (мысалы, штифттік панельдерде) немесе өте ықшам коннектор қажет болғанда қолданылды.

Айнала жүретін плагин

Бұл сыртқы түрі ұқсас тығындар Ұлыбританияда және басқа елдерде 1960 жылға дейін кеңінен қолданылды. Олардың маңызды қолданысы – ерте аккумуляторлық клапанды (түтікшелі) радиолардағы жеке HT (жоғары кернеу, әдетте 90 вольт) және торлық қисайту батареяларын қосу, сондай-ақ желілік және аккумуляторлық радиолардағы антенна мен жер (немесе «ноль») қосылымдарын, сыртқы динамиктерді жалғау үшін пайдаланылды. Батарея ұштары шамамен 6 мм-ден 10 мм-ге дейін қысқа, құбыр тәрізді, номиналды ішкі диаметрі бар мыс түтіктерден жасалған. «Қаңғырау» тығынының аты, радионың ең тиімді жұмыс істеуі үшін дұрыс торлық қисайту кернеуін іздеу кезінде «қаңғырау» қажеттілігінен туындаған болуы мүмкін. Бұл тығын әрқашан қатаң ұяда қолданылған, сондықтан оның ұшы иілгіштік пен ұяға сенімді орналасу үшін бөлінген. Ол көбінесе, түсті, қатты пластиктен жасалған қақпақтағы бұранда арқылы бекітілген сыртқы сымды жалғауға арналған, бөлінген металл контактісі бар, өңделген мыс бөлігінен тұрды. Тағы бір конструкцияда платиналанған болаттан жасалған бөлінген штифт қолданылды, оның параллель ұштары тығынның ұшын құрады. Онда 1/8 дюймнен сәл үлкен ішкі диаметрі бар, бөлінген штифтің көзіне арналған көлденең ойық және түсті, қатты пластиктен жасалған қақпақты бұрап бекітуге арналған сыртқы бұрандалы жіп болды. Бұрау арқылы сымның ұшы бөлінген штифтің көзінде бекітіліп, сенімді байланыс орнатылды. «Қаңғырау» тығыны бананды тығыннан бұрын пайда болған болуы мүмкін, бірақ 1970 жылдары дерлік толықтай қолданыстан шықты, оған дейін оны қажет ететін көптеген құралдар ескірген болатын. «Қаңғырау» тығындары әдетте бананды ұялармен сәтті қосылмайды, ал мыс ұшын жаю арқылы оларды қосуға тырысу көбінесе оның сынуына әкелді. Кейбір бананды тығындардың ұштары «қаңғырау» тығындарына арналған кейбір ұяларға күшпен салынуы мүмкін, бірақ олар әрқашан сенімсіз болады.

Электр қауіпсіздігі

Сапалы банандық штекерлер мен кабельдер әдетте 15 А ток күшіне 30 В кернеуге дейін есептеледі. Арзан кабельдердің кемшіліктері болуы мүмкін: сапасы төмен штекерлер, кішкентай диаметрлі сым, аз талшықты сым, жұқа оқшаулау немесе сапасы төмен оқшаулау. Қабықшасы жоқ банандық штекерлер әдетте желілік кернеуге арналмайды. Банандық штекерлердің желілік пайдалануға жарамсыз болуының бір себебі – ашық банандық штекер немесе ұясы тоққа қосылғанда электр соққысының қаупі болуы мүмкін. Толық орнатылмаған штекердің өткізгіш беті толық жабылмағандықтан, кездейсоқ жанасу қаупі де бар. Бұл әсіресе 20 мм ұзындықтағы штекер 15 мм ұзындықтағы штекерлерге арналған ұяға енгізілгенде болуы мүмкін. Кейбір банандық штекерлерде сымға электр байланысты орнатылған бұрандалар болады. Штекерлерді көлденең тесіктер арқылы біріктіргенде, екінші штекердің штырының үлкен бөлігі ашық қалады. Банандық штекерлердің желілік пайдалануға жарамсыз болуының тағы бір себебі – сымдар мен штекерлердің екі рет оқшауланбауы. Қауіптерге электр тогының соққысы, электр тогынан зардап шегу, кездейсоқ қысқа тұйықталудан күйік шағу және қосылған құралға зақым келтіру жатады. Электр қауіпсіздігі маңызды болған жағдайларда, қабықшалы штекерлер мен ұялар қолданылады. Бұл штекерлерде пайдаланушыны тоқ өткізгіштерге кездейсоқ тиіп қалудан қорғау үшін бекітілген немесе жылжымалы қабықшалар немесе басқа құрылғылар болады, бірақ олар бастапқы конструкциямен толық үйлесімді болады. Орнатылған кезде, штекер мен ұяның қабықшалары толық жабысып, ешқандай металл бөлігі ашық қалмайды. Қазіргі талаптарға сәйкес (IEC 61010) мультиметр сынау сымдарында және басқа да өлшеу және зертханалық жабдықтарда осындай конструкция қолданылады. Бұл конструкцияда металл банандық штекер пластикалық түтікпен толық жабылады және мультиметрдегі терең орналасқан ұяға енгізіледі. Басқа вариант бойынша, жабдық терең орналасқан еркек банандық штекерді пайдаланады, ал сынау сымы қабықшалы банандық ұяны пайдаланады. Сонымен қатар, сынау сымы жоғары кернеуге арналған оқшаулаудан жасалуы керек. Еуропалық елдердің көпшілігінде стандартты желілік розеткалар физикалық түрде банандық және тіпті АҚШ стиліндегі "қос банандық" штекерлерді қабылдай алады (АҚШ стандартты штепсель арақашықтығы шамамен 19 мм желілік штепсель арақашықтығына жеткілікті жақын, сондай-ақ штепсель диаметрі де сәйкес келеді), бұл электр тогының соққысына әкелуі мүмкін. Осы себепті, Еуропалық Одақтың барлық елдерінде банандық штекерлерді қабылдайтын аудио күшейткіштер мен динамиктерде пайдаланушы қолмен алып тастай алатын пластикалық тығындар болуы керек. Ұлыбритания да осындай желілік розеткалар қолданылмаса да, бұл тыйымға ілікті.