Кіріспе
Нью-Англиядағы супермаркеттер желісі, DeMoulas Super Markets, Inc., Market Basket сауда белгісімен, АҚШ-тың Нью-Гэмпшир, Массачусетс, Мэн және Род-Айленд штаттарында 88 супермаркеттен тұрады. Бас кеңсесі Массачусетс штатының Теуксбери қаласында орналасқан.
DeMoulas Super Markets, Inc., under the trade name Market Basket, is a chain of 88 supermarkets in New Hampshire, Massachusetts, Maine, and Rhode Island in the United States, with headquarters in Tewksbury, Massachusetts.
Тарих
1917 жылы грек иммигранттары Афанасиос ("Артур") және Ефросини Демулас Лоуэлл қаласының (Массачусетс штаты) Акре ауданында жаңа дүкен ашты, ол негізінен таза қой еті сатумен айналысты. 1938 жылы Ұлы депрессия кезінде несиеге жұмыс істеген дүкен ипотекаға түсіп қалу қаупінде болды. Демуластардың кенже ұлы Телемах, сонымен қатар Майк деп те аталған, мектептен шығып кетті немесе қуылды және толық уақыт жұмыс істеу үшін дүкенге келді. Ақырында, отбасы ипотекадан құтылу үшін қажетті ақшаны тапты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Майкның ағасы Джордж та отбасылық бизнеске қосылды. Соғыстан кейін Акрода тұрғын үйлер салынды, бұл Демуластар үшін клиенттердің санының артуына әкелді. 1950 жылы Демулас бауырлары ескі дүкеннің орнына жаңа дүкен ашты. 1954 жылы олар бизнесті ата-аналарынан сатып алды. 1956 жылға қарай дүкеннің жылдық сату көлемі 2000 доллардан 900 000 долларға дейін өсті және бауырластар кеңейе бастады. 15 жыл ішінде екі бауыр ата-аналарының "кішкентай дүкенін" 15 дүкеннен тұратын заманауи супермаркеттер желісіне айналдырды. 1971 жылдың 27 маусымында Джордж Демулас Грецияда демалыс кезінде жүрек талмасынан қайтыс болды, соның салдарынан Майк Демулас супермаркеттер желісінің жалғыз жетекшісі болды. Одан кейін, бір супермаркет желісіне берілетін сыра мен шарап лицензиясының санын шектейтін заңдарды айналып өту мақсатымен Майк Демулас әртүрлі аттармен дүкендер ашуға кірісті. Бұл дүкендер, кейіннен Market Basket желісіне айналды, Майк Демулас пен оның отбасы толық бақылауда ұстады.
Сот іс-әрекеттері
1990 жылы Джордж Демуластың жесірі мен балалары (оның ішінде оның ұлы Артур С. Демулас) Майк Демуласты компаниядағы үлестерінен алаяттануына байланысты сотқа берді. Олар Майкқа Джордж қайтыс болғаннан кейін отбасына қамқорлық жасауды сеніп тапсырғандарын және ол бұл сенімді пайдаланып, Джорджтың барлық жылжымайтын мүлігін және оның акцияларының 84%-ын өз отбасы мүшелеріне номиналды бағаға саттырғанын мәлімдеді. Шешім шыққаннан кейін бірнеше апта өткен соң Джорджтың ұлы Артур С. Демулас екінші сотқа шағым түсірді, бұл жолы Майк Демулас отбасылық компанияның, «Демулас Супермаркеттерінің» активтерін өзі мен балаларына, соның ішінде «Market Basket» басқаратын компанияларға аударды деп айыптады. 84 күндік сот отырысынан кейін судья Мария Лопес талапкерлердің пайдасына шешім шығарды. Лопес Джорджтың отбасына акциялардың дұрыс емес жолмен аударылуына байланысты дивидендтер үшін және компанияның 50,5%-ы үшін шамамен 206 миллион доллар төлеуді бұйырды. Ол сондай-ақ «Market Basket» және Майк Демулас пен оның отбасы басқаратын басқа компаниялардың барлық активтерін «Demoulas Super Markets» компаниясына аударуды және Майк Демуласты компания президенті лауазымынан босатуды бұйырды. 1990 жылдың қыркүйек айының басында «Демулас Супермаркеттерінің» бас кеңсесінде алты тыңдау құрылғысы табылды. Артур С. Демулас Демулас отбасының екінші тарапының заңдық стратегиясын тыңдау үшін оларды орнатқан деген күдік туды. Майкл Кеттенбах, Майк Демуластың күйеу баласы, Артур С. Демуласты сотқа берді, ол «ДСМ бас кеңсесіне тыңдау құрылғыларын орнату арқылы оның жеке өміріне қол сұққандығын» мәлімдеді. 1994 жылы қазылар алқасы Артур С. Демуластың пайдасына шешім шығарды. 1991 жылы Джордж Демуластың отбасы Телемах Демуласты, оның ұлы Артур Т. Демуласты және «Demoulas Super Markets, Inc.» бас қаржы директоры Д. Гарольд Салливанды сотқа берді. Олардың 1974 жылғы «Жұмыспен қамту және зейнетақы қауіпсіздігі туралы» заңын бұзғаны, компанияның қызметкерлерінің үлестік қатысу жоспарының сенімгерлері ретінде өз лауазымдарын пайдаланып, достары мен серіктестеріне салықтық жауапкершіліктен тыс жылжымайтын мүлік несиелерін бергені айтылды. АҚШ Еңбек департаменті алты айдан кейін осыған ұқсас шағым түсірді. 1994 жылдың 31 мамырында Еңбек департаменті сенімгерлердің 11 шілдеге дейін 22 миллион долларлық несиелерді сатуға немесе оларды өздері сатып алуға, сондай-ақ несиелердің төмендеген пайыздық мөлшерлемесін өтеу үшін 750 000 доллар төлеуге келіскенін хабарлады (егер несие алушылар ақшаны төлесе). Сенімгерлер сондай-ақ осындай инвестициялар жасамайтынына келісті. Сенімгерлер бұл істе ешқандай заң бұзушылық жасағанын мойындамады. Қауіпті жылжымайтын мүлік несиелеріне салынған үлкен инвестицияларға қарамастан, жоспар ешқашан шығынға ұшырамады. Азаматтық іс бойынша судья Рья В. Зобель сенімгерлердің әрекеттері «қате, бірақ жемқорлық емес» екенін және Еңбек департаментімен жасалған келісім «жеткілікті өтемақы» екенін шешті. Осыған байланысты, ол оларды қызметтен босату туралы өтінішті қабылдамады. 1997 жылы Массачусетс Жоғарғы Соты Артур Т. Демуластың «Demoulas Super Markets» директорлар кеңесіне «жалған, дұрыс емес және маңызды жағынан толық емес» ақпарат ұсынғанын, нәтижесінде оның өтініші қабылданбаған және оның туыстары Ли Дрогтың пайдасынан айырылғанын растады, ол кеңес оның «Market Basket» бөлімін ашу туралы ұсынысын қабылдамағаннан кейін құрған дәріханалар желісі. 1999 жылы Майк Демулас сот шешімі бойынша президент лауазымынан кетті. Оның орнына Уильям Марсден тағайындалды.
Артур Т. Демуланың президенті
2002 жылы Джорджның ұлы Эванның жесірі Рафаэль Эванс Артур Т. Демуласпен дауыс берді, себебі ол өзінің қайын інісі Артур С. Демулас қызының үлесін басқаратын трастқа қол жеткізуге тырысқаннан кейін оған наразы болды. Бұл Артур Т.-қа директорлар кеңесінде көпшілік дауыс беру құқығын берді. 2008 жылы Артур Т. Демулас DeMoulas Super Markets, Inc. компаниясының президенті және бас директоры болып тағайындалды. Ол бас директор болып қызмет еткен кезеңде жылдық сату көлемі 3 миллиард доллардан 4 миллиард долларға дейін өсті, ал қызметкерлер саны 14 000-нан 25 000-ға жетті. Сол уақытта бәсекелес компаниялар Stop & Shop және Shaw's қаржылық қиындықтарға байланысты көптеген дүкендерін жапты. Market Basket 2011 жылы Массачусетс штатында алғашқы дүкенін ашқан Wegmans компаниясынан жаңа бәсекеге тап болды. Артур Т. қызметкерлерінің есімдерін, туған күндерін және маңызды оқиғаларын есте сақтау қабілетімен танымал болды, көптеген үйлену тойларына және жерлеу рәсімдеріне қатысты, ауру қызметкерлерінің жағдайын біліп, жұмысшыларының жұбайлары мен балалары туралы сұрады. Артур Т. өзінің туысының айыптауларын жоққа шығарды. Ол Артур С. компанияны бақылауға алу және өзіне және басқа акционерлерге көбірек төлеу үшін негізсіз айыптаулар жасады деп мәлімдеді. Артур Т.-ның адвокаттары Кушман және Уэйкфилд компаниясы кейіннен Борн мүлігін 25,5 миллион долларға бағалағанын атап өтті. Артур Т. сондай-ақ Кеттенбах пен Паскуальмен жасаған келісімін қорғады, ол Market Basket-ке бәсекелестерін ескертпей мүлік сатып алуға мүмкіндік берді, бұл бәсекелестік соғысынан сақтап, компанияның ақшасын үнемдеді. 2013 жылдың 18 шілдесінде кеңес отырысынан тыс жерде наразылық білдірген адамдар жиналғаннан кейін кеңес Артур Т.-ны бас директор лауазымынан алу туралы ұсынысты қарастырмады. Бес күннен кейін кеңес отбасылық акционерлерге 250 миллион доллар бөлу туралы дауыс берді, бұл Артур Т.-ның қарсы болған әрекеті болды. 2014 жылдың наурыз айында Артур Т. сайлаған екі кеңес мүшесі Уильям Ши және Теренс Карлтон Артур Т.-ны бас директор лауазымынан алу туралы дауыс беруге дайындалып жатқан кеңес отырысын өткізіп кетті. Артур С.-ның отбасы Ши мен Карлтонға сотқа шағымданып, олардың отырысқа қатыспағанын мәлімдеді. Суффолк жоғары соты Ши мен Дарманның келесі отырысқа қатысуы керек деп шешті. Бас атқарушы лауазымын бұрынғы Radio Shack атқарушы директоры Джеймс Гуч және бұрынғы супермаркет компаниясы Albertsons-тың Felicia Thornton атқаруы тиіс болды. Бұған жауап ретінде алты жоғары лауазымды менеджер отставкаға кетті, ал 300 қызметкер 24 маусымда Market Basket-тің Массачусетс штатындағы Челсидегі бас дүкенінің алдында митинг өткізді. Көптеген супермаркет, қойма және кеңсе қызметкерлері, соның ішінде тауар жеткізуші жүк көліктерінің жүргізушілері ереуілге шықты, нәтижесінде көптеген Market Basket дүкендерінің сөрелері бос қалды. 20 шілдеде жеті қызметкер наразылық акцияларын ұйымдастырғаны үшін жұмыстан босатылды. Наразылықтардың кезегінде Артур Т. компанияны өзінің ағайындарынан сатып алуды ұсынды, бұл ұсынысты (Артур С. отбасының бақылауындағы кеңес) қарастыруға уәде берді. Кенес сондай-ақ қосымша ұсыныстарды қарастырып жатқандығы хабарланды. 2014 жылдың 28 шілдесінде "Бостон глобусы" газеті Артур Т. Демуластың Артур С. Демуластың отбасына тиесілі компанияның 50,5% үлесін сатып алуға қалған жалғыз үміткер екенін хабарлады. Компанияны сатып алу туралы сыртқы тараптардың барлық ұсыныстары кері қайтарылды және кеңес жағдайды шешу үшін Артур Т.пен "қатты келіссөздер" жүргізіп жатқандығы хабарланды. Кенес бұл хабарламаны жоққа шығарып, бірнеше ұсыныс әлі қарастырылып жатқанын мәлімдеді. 2014 жылдың 17 тамызында Массачусетс штатының губернаторы Девал Патрик және Нью-Гэмпшир штатының губернаторы Мэгги Хассан келісімге қол жеткізу үшін екі тараппен де кездесті. Кейбір сарапшылар компанияның қаржылық жағдайы наразылықтардың бірнеше аптаға созылуына байланысты "қасіретті" екенін бағалады. Fortune журналының мәліметінше, Демуластың сатып алу бағасын қаржыландыруға 500 миллион доллардан астам қаражат бөлген жеке меншік инвестициялық компаниясы The Blackstone Group көмектескен. Алайда, "Бостон глобусы" газетінің хабарлауынша, дереккөздер келісімнің жеке капиталға емес, қарызға негізделгенін мәлімдеді.
Бүгінгі күндегі сауда себеті
2024 жылдың қаңтарына қарай Market Basket төрт штатта – Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Мэн және Род-Айленд штаттарында 89 дүкенді басқарады. Желінің географиялық аумағы Лоуэллдегі алғашқы дүкендерден бастау алып, Кейп-Кодтан Мэннің оңтүстігіне дейін, Вермонт штатының шекарасына дейін батысқа қарай және Солтүстік Конвейге (Нью-Гэмпшир) дейін созылатын Жаңа Англия жағалауы бойымен кеңейген. Бірінші Мэн штатындағы дүкен 2013 жылдың тамызында Биддфорд қаласында ашылды. Ал 2013 және 2014 жылдар аралығында компания басқару мәселелері бойынша отбасылық дауларға байланысты жобалар тоқтап қалды. 2014 жылдың тамызында президент Артур Т. Демулас және оның қарындастары компанияны басқару құқығын алғаннан кейін, Демулас жыл соңына дейін тоқтап тұрған екі-үш дүкенді ашуға ниеттенгенін мәлімдеді. Бес жыл ішінде Market Basket Athol, Attleboro, Fall River, Littleton, Plymouth, Revere және Waltham қалаларында дүкендер ашты, ал Ревердегі дүкен 2014 жылдың 26 қазанында наразылық акцияларынан кейін алғаш рет есігін ашты. Компания Жаңа Англия аймағында кеңейіп, 2021 жылы 85 дүкенге жетті, сондай-ақ Уорвик және Джонстон қалаларында алғашқы екі Род-Айленд дүкендерін ашты. Жыл сайын 1000 сағаттан астам жұмыс істейтін қызметкерлер үлестік пайда алу бағдарламасына қатысуға құқылы. Қызметкерлер сонымен қатар денсаулық сақтау және төленген ауру демалысы сияқты әлеуметтік жәрдеме алады, және ешбір қызметкер кәсіби одаққа мүше емес. Market Basket супермаркеттерде клиенттік карталарды пайдаланбайды, сондай-ақ дүкендерінде дәріханалар да жоқ. Бұған қоса, Market Basket дүкендерінде өзін-өзі қызмет көрсету кассалары жоқ. Компания президенті Артур Т. Демулас "адамның адамға қызмет етуін" қалағанын айтты. 2017 жылға дейін Market Basket компаниясының ресми веб-сайты немесе онлайн-платформасы болған жоқ. Бір тұтынушы бастаған тәуелсіз веб-сайт бұл олқылықты толтырып, апталық жеңілдіктер мен дүкендердің мекенжайлары мен жұмыс кестесін ұсынды. 2017 жылдың 24 қазанында компания алғашқы веб-сайтын, сондай-ақ Facebook, Twitter және Instagram әлеуметтік желілеріндегі шоттарын іске қосты.