Кіріспе
Белмуллет () – Ирландияның Майо округіндегі Эррис барониясындағы Мюллет түбегінде орналасқан, 1019 тұрғыны бар жағалаудағы гаэлтахталық қала. Бұл қала 10 мыңға жуық халқы бар Эррис барониясының сауда және мәдени орталығы болып табылады. 2016 жылғы халық санауы бойынша, қала тұрғындарының 50%-ы ирланд тілінде сөйлей білсе, ал білім беру жүйесінен тыс күнделікті қолданушылардың үлесі тек 4% құрайды. Белмуллеттің екі шығанағы бар: Блэксод шығанағы және Броадхейвен шығанағы, олар қаладан өтетін Картер каналы арқылы байланысқан.
Belmullet (, IPA:[ˌbʲeːlənˠˈwʊɾˠhəd̪ˠ]) is a coastal Gaeltacht town with a population of 1,019 on the Mullet Peninsula in the barony of Erris, County Mayo, Ireland. It is the commercial and cultural heart of the barony of Erris, which has a population of almost 10,000. According to the 2016 census 50% of people in the town were able to speak Irish while only 4% spoke it on a daily basis outside the education system. Belmullet has two bays, Blacksod Bay and Broadhaven Bay, linked by Carter's Canal running through the town.
Тарих
Белмуллет атауының шығу тегі нақты белгісіз. Ол ирланд тіліндегі Béal Muileat немесе Béal an Mhuileat сөзінен туындаған болуы мүмкін, ол "тармақтың аузы" деп аударылады.
18 ғасыр
Ричард Пококтың мәліметінше, шамамен 1715 жылы сэр Артур Шен қазіргі Белмуллет тұрған жерде "кішкентай қала салуға кірісті". Елизавета I патшалық құрған кезде бір адмирал қарақшыларды Броадхейвен шығанағына дейін қуды, қайықтарын тар жолақ арқылы сүйреп әкеліп, Инискеа аралдарының жанында қуып жете жаздады. Шен аймақты кептіру және Блэксод шығанағынан Броадхейвен шығанағына жол ашу үшін канал қаздырды, ол кейін Шеннің қазылымы деп аталды, және ол кішкентай қайықтардың бір шығанақтан екіншісіне өтуіне жеткілікті болды. Дегенмен, қаланың дамуы шектеулі болды, ал 1752 жылға қарай канал толып, келіп-кетуге жарамсыз болды. Белмуллет 19-ғасырдың соңында Жер лигасының үлкен жиналыстарының өтетін орны болды. 19-ғасырдың басында Белмуллет көбінесе бірнеше сабанмен жабылған ғимараттардан тұрды.
ХХ ғасырдың басында
1904 жылы "Батыс әлемінің ойыншысы" және "Аран аралдары" кітаптарының авторы Джон Миллингтон Синг Белмуллетке сапар шегіп, былай деп жазды: "Белмуллет кешкісін шулы да шалаңғы, бір жағынан жалғыз, екінші жағынан адамға толы, қиялға қоздыратпайтын жер. Сондықтан кем дегенде бір сәт тоқтауға болады. Бір үйден граммофон, екінші үйден скрипка, сосын аккордеон мен дәстүрлі бесік жырдың бір бөлігі, көптеген балалардың жылауы, шошқалар мен есектердің ызыңы, қараңғыда итерісіп-қалқып жүрген жастар мен қыздардың дауысы – мұның бәрін естіп алты рет жүріп-қайтқанда, әсері анық байқалады. Барлық жарық дүкендердің есіктерінен немесе терезелерінен тарады. Кеше Сент-Джон күні болды, сондықтан елдің барлық жерінде от жағылды, ең ірісі Белмуллет қалалық алаңында тұрғызылды. Бүгін де алаңда үлкен базар өтті, онда көптеген ауыл тұрғындары жылқылары мен есектерімен қатар, жас шошқалар, шырша сыпырғыштар, қолмен тоқылған фланель, екінші қол киімдер, қара бояуға арналған щеткалар, сатушылардың тауарлары және тағы да көптеген заттарды сатып алып-сатуда болды."
Ирландияның тәуелсіздік соғысы
1919 жылдың қаңтарында Солохедбег шабуылында қаза болған екі R.I.C. полицейінің бірі – констебль МакДоннелл – Белмуллетте дүниеге келді. Осы оқиға Тәуелсіздік соғысын бастады. Констебль МакДоннелл қайтыс болған кезде 50 жаста болды. Ол әйелін және бес баласын жалғыз қалдырды. 1919 жылдың 26 қазанында жергілікті сымсыз байланыс стансасын күзеткен күзетші бір жас балаға оқ атып, жаралады. Бала таңертең үйіне жақын мал айдап бара жатқанда иығына оқ тиді. Бұл оқиға жергілікті халық арасында үлкен ашу-ыза тудырды. 1920 жылдың маусым айында қаланың басты көшесіндегі төңкерісте бір R.I.C. полицейі қаза тауып, үш полицей жарақат алды. Полицейлер жәрмеңкеде бұзақылық жасаған бір адамды қамауға тырысты. Жәрмеңкеге келген көпшілік бұл әрекетке наразылық білдіріп, полицейлерге қарсы шықты. Полицейлер бір үйге қашып, паналады. Кейіннен сол үйден констебль Дугтің басынан жараланған күйі табылды. Дәрігер келгенде, ол қайтыс болған еді. 1920 жылдың тамыз айының соңында жергілікті жағалау күзет стансасына шабуыл жасалды. Шабуылдаушылар полиция патрулімен тоқтатылды, соққысып қалды. Шабуылдаушылар қашып кетті, бірақ станса қиратылды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде қалада Республикалық сот құрылды. 1921 жылдың қаңтарында Баллинадан екі адвокат – П. Дж. Раттледж және Генри Бурк – британдық әскери билік органдары тарапынан сотқа қатысқандары үшін тұтқындалды және айыпталды. Мырза Раттледж британдық сотты мойындаудан бас тартты және осыдан кейін Каслбар түрмесіне қамалды. 1921 жылдың қазан айында қалада ағылшын-ирландтық келісімінің бұзылуы орын алды. Екі республикалық полицей қалалық жәрмеңкеден кейін кешке туған дауды басуға тырысты. Республикалық полицейлерге алты R.I.C. офицері шабуыл жасады. RIC және IRA жауынгерлері қосылғаннан кейін қақтығыс күшейді. Кейін екі тарап бір-біріне оқ атып, атыс жүргізді.
Ирландиялық Азамат соғысы
Бұл қақтығыс екі қарсылас топ арасында болды: Ирландияның еркін мемлекетінің құрылуымен байланысты англо-ирланд келісімін қолдағандар және келісім Ирландия Республикасына сатқындық деп санайтын республикашыл оппозиция. Жаулық басталған кезде Белмуллет Республика оппозициясының, сонымен қатар ереуілшілер деп аталатын, бақылауында болды. Азамат соғысының алғашқы апталарында Белмуллет ереуілшілердің бақылауында болды. Дегенмен, республикашылдарды қолдау баршаға бірдей емес еді. ИРА-ның Солтүстік Майо бригадасының көрнекті мүшесі – П. Келли мырза – үкіметті қолдағаны үшін ереуілшілер тарапынан тұтқындалды. Келли Белмуллет одағының кеңсе қызметкерінің көмекшісі болды. 1922 жылдың шілдесінде Ұлттық армия Майоға кірді және еркін мемлекет үкіметі атынан округті бақылауға алды. Алайда, Белмуллетте ереуілшілердің белсенділігі бірнеше ай бойы жалғасты. Қыркүйекте ереуілшілер қалаға кіріп, бензин алып кетті. Ұлттық армия ереуілшілерді қуды да, олардың алтауын тұтқындады. 1922 жылдың қазан айында ереуілшілер қалаға уақытша бақылау орнатты. Олар барлық көлікті тоқтатып, қаладағы барлық банктерді тонап, көп сомада ақша алып кетті. Сондай-ақ, олар жергілікті барларды "республикалық лицензиялық төлем" төлеуге мәжбүр етті. Пошта көлігі де тоқтатылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы 6 тамызда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Белмуллет станциясындағы Гарда Уильям Каллен жақын маңдағы Анагх Хед қарауыл бекетінен жағалау күзетшілерінің телефон хабарын алды. Ол Атлантика ағындарымен жағаға шығарылған британдық солдаттың денесін анықтады. Солдаттың әскери жалақы кітабы арқылы Каллен 21 жастағы, Уэльс полкінің 5-ші батальонынан Дональд Домикан екенін білді. 6 тамыздың кешінде Домиканның денесі Белмуллет ауруханасына жеткізілді. Ол келесі күні қаладағы Ирландия шіркеуінің зиратына жерленді. Келесі күні сол жерде тағы бір британдық солдаттың денесі табылды.
Соғыстан кейінгі кезең
1958 жылы Белмуллетте жерлер министрі Эрскин Чилдерс пен жергілікті жұмысшылар арасында қақтығыс болды. Жұмысшылар, феялар мекендейтін жер деп санайтын аймақтан қоршау салуға бас тартты. Үкімет басқа жұмысшыларды таба алмағандықтан, ақырында мойын бұрып, даулы төбенің айналасын жалқылатып қоршады.
21 ғасыр
ХХІ ғасырдың басында Ирландия экономикасының жақсаруы халық санының азаюын тоқтатты және Белмуллетке қоныс аударушылар келді. 2007 жылы басталған дағдарысқа байланысты аймақта жұмыс орындарының қысқарғанына қарамастан, Ирландияның басқа да аймақтары сияқты, Белмуллет пен Муллет түбегінде балық шаруашылығы, туризм және «Mayo Mats» және «Corrib Gas» терминалы сияқты шағын жергілікті кәсіпорындармен қамтылған мол табиғи ресурстар бар.
Мәдениет және туризм
Майо Галтахт аймағының ресми бөлігі болғанымен, бұл қала ағылшын және ирланд тілінде сөйлейтін тұрғындарға ие. Жаз айларында жергілікті ирланд тіліндегі жазғы мектептерге қатысқан студенттер бұл аймаққа келеді. Джон Миллингтон Синдждің "Батыс әлемінің ойыншысы" (The Playboy of the Western World) пьесасы Белмуллет аймағындағы оның тәжірибесіне негізделген. Синг сондай-ақ "Дэнни" атты өлең жазды, ол Бангор-Эрристен Белмулетке қайтып келе жатқанда жергілікті ер адамдар тобы өлтірген кейіпкер туралы айтады. Аймақ балық аулауға өте танымал, Бродхейвен шығанағында тұщы су және теңіз балық аулау мүмкіндіктері бар. Су спорты түрлері де кең таралған, олардың ішінде серфинг, виндсерфинг, кайтсерфинг және желкендесу бар. Белмуллет – әйгілі ирландтық гольф архитектор Эдди Хакетттің соңғы толық жобаланған Карн гольф алаңына ең жақын қала, ол әлемдегі үздік 100 гольф алаңының тізіміне жиі кіреді. Эрис аймағы – Ольстер циклындағы Тайн Бо Флидхаис немесе Майо Тайн аңызының оқиғасы орын алған жер. 2007 жылы қалада Áras Inis Gluaire атты жаңа өнер орталығы ашылды. Оның мақсаты – Ирландиядағы жетекші екі тілді өнер орталығына айналу еді. Орталық қаланың кітапханасы және көркемсурет галереясы ретінде қызмет етеді, сонымен қатар заманауи театрмен жабдықталған, онда Мик Фланнери және Дэмиен Демпси сияқты көптеген талантты суретшілер өнер көрсеткен. Wild Atlantic Way маршрутына қосылғаннан кейін және 2014 жылы The Irish Times газеті Эрис аймағын "Ирландияда жабайы серуендеуге арналған ең жақсы орын" деп атағаннан кейін, қала туризмнің өсуін сезінді.
Фестивальдар
Феиле Иоррас – Халықаралық өнер фестивалі, әр шілде айында шамамен он күн бойы қалада өткізіледі. 1996 жылы Мейо округінің өнер басқармасы Эрис халқы мен әлемнің әртүрлі елдері арасындағы түсіністік пен интеграцияны дамыту мақсатында оны құрды. Фестиваль биден бастап, бейнелеу өнеріне дейін, музыканы қоса алғанда, халық өнерінің барлық түрлерін қамтиды. Белмуллеттегі барлық пабтар фестивальға қатысады. Lá an Logha – 15 тамыз (кейде «Әйелдер күні» деп те аталады), әр жыл сайын қаладағы ең қарбалас күн болып табылады. Бұл фестиваль бастапқыда фермерлер базары ретінде және ерлердің болашақ жұбайларына ұсыныс жасап, осы арнайы күні қала бойынша олармен бірге шеруге шығатын күн ретінде басталған. Lá an Logha фестивалінен кейін Феиле на Сеахтайн – тағы бір өнерге негіделген фестиваль өтеді. Осы кезеңде қаланың жылдық Мұра күні де өткізіледі. Тамыз айында Эрис аймағынан эмиграциялаған көптеген адамдар туған жеріне оралып келеді.
Көлік
Белмуллет әуежайы қаланың батысында орналасқан. Bus Éireann 446 маршруты Белмуллетті Бангор Эррис, Кроссмолина және Баллинамен байланыстырады. Әр бағытта күніне бір рет қызмет көрсетіледі, соның ішінде жексенбі күндері де. Жұма күндері кешке Баллинадан қосымша рейс іске қосылады. Баллинадан басқа автобус және теміржол байланыстары да бар.
Адамдар
Риокард Бейред, ақын. Филип Гоган, сержант. Патрик Х. Монаган, солдат. Джеймс Килрой (саясатшы), саясаткер. Вилли Джо Пэдден, гэль футболшысы. Билли Джо Пэдден, гэль футболшысы. Синейд Дайвер, ұзақ қашықтыққа жүгіруші. Крис Барретт, гэль футболшысы. Джимми Монаган, музыкант. Дэвид Муннелли, музыкант. Роуз Конвей Уолш, саясаткер. Ронан Мюррей, футболшы. Мэри Райли (академик), ғалым.