Кіріспе
Лаоис (/ˈlaɪʃ/ LEESH; /lɑːʃ/) – Ирландиядағы округ. Ол Шығыс және Мидленд аймағының және Лейнстер провинциясының құрамына кіреді. 1556–1922 жылдар аралығында Королева округі деп аталды. Қазіргі округтің атауы ортағасырлық патшалық Лойгис атауынан алынған. Тарихи тұрғыдан ол Лейкс округі деп те аталады. Лаоис округі кеңесі – округтің жергілікті билігі, оның штаб-пәтері Портлаузада орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 91 657 адамды құрады. 1556 жылы королева Мария округті Королева округі ретінде құрды, ол Лейкс (Лойгис), Слевмардж, Ирри және Глимналиридің Бароу өзенінің оңтүстік-батысындағы бөлігін қамтыды. Лаоис ирланд тіліндегі қазіргі атауын Ирландия Тәуелсіздік соғысынан кейін алды. Лаоис кейде «Лейкс» деп те жазылатын. Портлауза (бұрынғы Мариборо) – округтің бас қаласы. Лойгис Англия Корольдігінің 1556 және 1607 жылдары ұйымдастырылған екі отарлауына ұшырады. Бірінші отарлау кезінде Томас Радклифф, 3-ші Сассекс графы, The Pale-ге шабуылдар жасаған О’Мур тайпасын ығыстырып, аймақты ағылшын отаршыларымен қоныстандыруға тырысты. Алайда, бұл округте ұзаққа созылған партизан соғысына әкелді және гарнизон маңындағы шағын отаршылдар қауымдастығын қалдырды. Тарихшылар бұл алғашқы отарлау әрекетін сәтсіздік деп санайды, себебі аумақты басып алу одан түскен пайдадан әлдеқайда қымбатқа түсті және жоспар күткеннен аз қоныстанушыларды тартты. Екінші, сәттірек отарлау Тоғыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін болды және ағылшын қоныстарын көбірек жер иелерімен және жалдамалы жұмысшылармен кеңейтті. 1659 жылы Уильям Эдмундсон басқаратын квакерлер тобы Маунтмелликке қоныстанды, ал 1696 жылы гугеноттар тобы Ирландиядағы Уильям соғысында Оранж Уильямға қызмет еткеннен кейін Портарлингтонда баспана алды. Содан кейін салыстырмалы түрде тыныш кезең басталды. Ағылшын-ирландтық жер иелері жерді қоршап, Дурроу қамалы, Хейвуд үйі және Эмо соты сияқты әсем үйлер салды. 1836 жылы Гранд-каналдың бір тармағы Маунтмелликке дейін созылды, бұл қаладағы өнеркәсіпті одан әрі дамытты. 1845–1849 жылдардағы Ұлы ашаршылық округке зор қайғы әкелді. Аудандық жұмыс үйлері баспана іздеген кедейлердің санын қабылдай алмады. 1853 жылы Донахморда жұмыс үйі ашылған кезде, ең кедейлердің көпшілігі эмиграцияға кеткен немесе қайтыс болған. Округ 1556 жылдан бастап Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін 1922 жылы аты бейресми түрде өзгергенге дейін Королева округі (Contae na Banríona) ретінде танылды. Округ атауы бұрын Лаои және Лейкс деп жазылатын. 2001 жылғы жергілікті басқару туралы заңда округтер тізімінде Лаоис деп көрсетілген, бірақ Куинс округі атауын өзгертетін ешқандай заң қабылданбады, бұл атау 1898 жылғы жергілікті басқару (Ирландия) заңымен ресми бекітілді және заңды күшін сақтап тұрды. Округте жер сатылғанда, тиісті құжаттар әлі де Куинс округінде деп жаңартылады.
County Laois (/l//iː//ʃ/ LEESH; ) is a county in Ireland. It is part of the Eastern and Midland Region and in the province of Leinster. It was known as Queen's County from 1556 to 1922. The modern county takes its name from Loígis, a medieval kingdom. Historically, it has also been known as County Leix. Laois County Council is the local authority for the county, and is based in Portlaoise. At the 2022 census, the population of the county was 91,657,
It was shired in 1556 by Queen Mary as Queen's County, covering the countries of Leix (Loígis), Slewmarge, Irry, and that part of Glimnaliry on the southwest side of the River Barrow. Laois received its present Irish language name following the Irish War of Independence. Laois was also sometimes spelt "Leix". Portlaoise (previously Maryborough) is the main town of the county. Loígis was the subject of two organised plantations or colonisations by the Kingdom of England in 1556 and 1607. During the first plantation, Thomas Radclyffe, 3rd Earl of Sussex attempted to dispossess the ruling O'Moore clan, who had been engaging in costly raids on The Pale, and settle the area with English colonists. However, this led to a long drawn out guerrilla war in the county and left only a small colonist community clustered around garrisons. This initial attempt at plantation is widely regarded as a failure by historians, as occupying the territory was far more costly than the money yielded from it, and the scheme attracted fewer settlers than anticipated. The second, more successful plantation of the county took place in the aftermath of the Nine Years' War, and expanded the existing English settlements with more landowners and tenants. In 1659, a group of Quakers led by William Edmundson, settled in Mountmellick, while a group of Huguenots were given refuge in Portarlington in 1696 after their service to William of Orange in the Williamite War in Ireland. What followed was a period of relative calm. Anglo Irish landowners enclosed the land and built fine houses, including Durrow Castle, Heywood House and Emo Court. In 1836, a branch of the Grand Canal stretched to Mountmellick, further stimulating industry in that town. The Great Famine of 1845–49 devastated the county. The county's workhouses could not cope with the number of destitute people seeking shelter. By the time the workhouse opened at Donaghmore in 1853, many of the poorest had emigrated or died. The county was known as Queen's County (Contae na Banríona) from 1556 until its name was informally changed on the establishment of the Irish Free State in 1922. The county's name was formerly spelt as Laoighis and Leix. In the Local Government Act 2001, it is named in the list of counties as Laois, although no legislation was enacted explicitly changing the name from Queen's County, the name formally established under the Local Government (Ireland) Act 1898 which continued to have legal effect. When land is sold in the county the relevant title deeds are still updated as being in Queen's County.
География және бөлімшелер
Лаос Ирландияның 32 графтығының ауданы және халқы бойынша 23-ші орында тұр. Ол Лейнстердің 12 графтығының арасында ауданы бойынша жетінші, ал халқы бойынша оныншы орында. Графтық теңізге шығу жолы жоқ және теңізге шығатын ешқандай графтықпен шектеспейді, бұл оны ерекшелендіреді.
Климат
Климаттық ақпарат алу үшін: durrow.ie сайтына өтіңіз, онда орташа және ең жоғары/төменгі көрсеткіштер келтірілген. Шығыс Дурроудағы метеостанция 2008 жылдың мамыр айында орнатылды. Қолданылатын құрал – Davis Vantage Pro II, ол температураны, ылғалдылықты, желдің жылдамдығын, желдің бағытын, жауын-шашын мөлшерін және барометрлік қысымды өлшейді. Бұл деректер әр 2 секунд сайын веб-сайтқа жіберіледі, онда оған тегін қол жеткізуге болады. Станция сондай-ақ Ирландия ауа райы желісіне хабарлайды, ол Ирландияның аймақтарындағы ұқсас станциялардан нақты уақыт режиміндегі ауа райы деректерін көрсетеді. Бұдан бөлек, 2010 жылдың қыркүйегінде Met Éireann климаттық станциясы (№ 472) орнатылды және жиналған деректер ай сайын Гласневиндегі (Дублин) бас кеңсеге жіберіледі. Климаттық станция жауын-шашынды қолмен өлшейтін өлшегішпен, 5 см, 10 см және 20 см тереңдіктегі топырақ температурасын, ауа температурасын (ылғалды термометрді қоса), сондай-ақ күндізгі ең жоғары және ең төменгі температураны өлшейді. Климаттық станция – Дурроу және Лаоис аймағының климаттық профилін жинауға бағытталған, 30 жылға жоспарланған жоба.
Жергілікті билік
Лаоис округі кеңесі – Лаоис округін басқаратын жергілікті билік органы. Онда 19 кеңесші бар, және ол үш жергілікті сайлау округіне бөлінген, олардың әрқайсысы сонымен қатар муниципалдық округ болып табылады: Оссоридегі Борис-Маунтмеллик (6), Граигукуллен-Портарлингтон (6) және Портлауз (7). Кеңес Шығыс және Орталық аймақтық жиналысында екі өкілмен ұсынылған, онда ол Орталық стратегиялық жоспарлау аймағының құрамына кіреді.
Бұрынғы аудандар
Бұрын ол Abbeyleix, Athy No. 2, Mountmellick, Roscrea No. 3 және Slievemargy ауылдық округтеріне бөлінген. Ауылдық округтер 1925 жылы таратылды. Mountmellick және Portlaoise, бұрынғы Mountmellick ауылдық округінің құрамында, қалалық комиссарларға ие болды. Олар 2002 жылы қалалық кеңестерге айналды. Ирландиядағы барлық қалалық кеңестер 2014 жылы таратылды.
Ұлттық саясат
Лаос округінің көп бөлігі Лаос-Оффали (5 орын) сайлау округінің құрамына кіреді, Баллибриттас, Джеймстаун, Килмуллен, Портарлингтон Оңтүстік сайлау аймақтары, бұрынғы Маунтмеллик ауылдық округі және Килдар Оңтүстік сайлау округіне қарайды. Лаос-Оффали сайлау округі 1921 жылдан 2016 жылға дейін және қайта 2020 жылдан бері бар. 2016-2020 жылдар аралығында Лаос округінің жеке сайлау округі (3 орын) болды. Бұл округ Еуропалық парламенттің Оңтүстік сайлау округінің (5 орын) құрамына кіреді.
Демография
Лаос округінің халқы Килдэр және Дублин жұмыс орындарына қолайлы қатынас мүмкіндігінің арқасында артып келеді. Лаос округінің 2002–2006 жылдар аралығындағы халқының өсуі (14%) ұлттық орташа көрсеткіштен (8,2%) жоғары болды, деректер төменде келтірілген:
2002 58,774
2006 67,012 +14.01%
2011 80,559
2016 84,697
As of the 2016 census, ethnically Laois was 84% white Irish, 8% other white, 2% black, 1% Asian, 1% 'other', with 3% not stated. The remaining area includes considerable stretches of raised bog and the Slieve Bloom mountains, which are partially covered by coniferous forest.
2002 58 774
2006 67 012 +14,01%
2011 80 559
2016 84 697
2002 58,774
2006 67,012 +14.01%
2011 80,559
2016 84,697
As of the 2016 census, ethnically Laois was 84% white Irish, 8% other white, 2% black, 1% Asian, 1% 'other', with 3% not stated. The remaining area includes considerable stretches of raised bog and the Slieve Bloom mountains, which are partially covered by coniferous forest.
2016 жылғы халық санауы бойынша Лаос округының этникалық құрамы: 84% ақ ирландтар, 8% басқа ақ нәсілділер, 2% қара нәсілділер, 1% азиялықтар, 1% – басқа, ал 3% көрсетілмеген. Қалған аумаққа кең жайылған биік батпақты жерлер және қарағайлы орманмен жабылған Слив Блум таулары кіреді.
2002 58,774
2006 67,012 +14.01%
2011 80,559
2016 84,697
As of the 2016 census, ethnically Laois was 84% white Irish, 8% other white, 2% black, 1% Asian, 1% 'other', with 3% not stated. The remaining area includes considerable stretches of raised bog and the Slieve Bloom mountains, which are partially covered by coniferous forest.
Жол көлігі
M7 жолы Лаоис округі арқылы өтеді. Бұл Ирландиядағы ең қызыл жолдардың бірі болып табылады, ол Дублин мен Лимерикті байланыстырады және Коркты Дублинге байланыстыратын M8 бағытының бір бөлігі ретінде тамашалайды. M8 Портлоаздың оңтүстігінде M7 автожолына қосылады. Соңғы он жылда ауданның жол инфрақұрылымы едәуір жақсарды. Лаоистің көптеген маңызды қалааралық бағыттары қазір автожол стандарттарына дейін жаңартылды. 2010 жылдың мамыр айында M7/M8 ақылы автожолының ашылуынан кейін Лаоистегі Аббейликс және Маунтрат сияқты барлық ірі көлік бөгеттері айналып өтілді. Екі қала да автомобиль жүргізушілер үшін үлкен кедергілер тудырды, әсіресе Аббейликс, онда 30 минуттан астам кешігу жиі кездесетін. Bus Éireann аймақта тұрақты қалааралық автобус қызметтерін ұсынады. Дублин мен Лимерикке қатынайтын автобус қызметі ежелгі N7 (қазіргі R445) жолындағы қалалар мен ауылдар арқылы сағат сайын, ал Дублин мен Коркқа қатынайтын автобус қызметі округтегі қалалар арқылы екі сағат сайын жүреді.
Спорт
Лаойс Гейл ойындарының мықты дәстүріне ие, Гейл футболы мен хёрлингте де жетістіктерге жеткен. Лаойс – Гейл футболы және хёрлинг бойынша Бүкіл Ирландия финалына шыққан сирек округтердің бірі. 21-ші ғасырда Лаойс футболшылары хёрлингшілерге қарағанда табыстырақ болды. Лаойс жасөспірімдері соңғы екі онжылдықта бірнеше мәрте жеңіске жетті, ал Лаойс аға футболшылары 2003 (жеңіс), 2004 және 2005 жылдары Ленстер финалына өтті. 2022 жылғы мәліметтер бойынша Лаойс хёрлингшілері Лиам МакКарти кубогында, ал футболшылар Сэм Магуайр кубогында өнер көрсетеді. Лаойс өз алаңдағы ойындарын округтың ең ірі спорттық нысаны – О'Мур паркінде өткізеді, ол көбінесе хёрлинг чемпионаттарына пайдаланылады. Регбиден Портлауз RFC және Портарлингтон RFC Лейнстер лигасының 2А дивизионында бақ сынасады.