Кіріспе

Ирландиядағы Клэр округі (Contae an Chláir) – Ирландия Республикасының оңтүстік бөлігіндегі Мунстер провинциясында орналасқан округ. Батысынан Атлант мұхитымен шектеседі. Клэр округі кеңесі – жергілікті билік органы. 2022 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 127 938 адамды құрайды. Округ орталығы және ең ірі елді мекені – Эннис қаласы.

География және бөлімшелер

Клэр өзені Шеннонның солтүстік-батысында орналасқан, жалпы ауданы Ирландияның 32 дәстүрлі округінің ішінде ауданы бойынша жетінші, ал халқы бойынша 19-шы орында. Ол Мюнстердегі екі округпен және Коннахттағы бір округпен шектеседі: оңтүстікте Лимерик округі, шығыста Типперри округі және солтүстікте Галвей округі. Клэрдің лақап аты – Тудың округі.

Барониялар, приходтар және қалалар

Аудан Бунратти Төменгі, Бунратти Жоғарғы, Буррен, Клондарелоу, Коркомро, Ибрикан, Инчикин, Аралдар, Моярта, Тулла Төменгі және Тулла Жоғарғы баронияларына бөлінген. Олар өз кезегінде азаматтық приходтарға, ал олар қалашықтарға (жер участаларына) бөлінеді. Бұл бөліністер жер шекараларын және меншік құқығын анықтайтын кадастрлық сипаттағы бөліністер, әкімшілік емес.

Тарих

Клэр округі Ирландиядағы ең ежелгі адам қызметінің куәлігін ұсынады. Өліміне жақын уақытта тілінген аюдың тізеқап сүйегі, Эденвейл үйіне жақын, Клэркастлдағы Алиса мен Гвендолин үңгірінен табылды. Сүйекте бірнеше түзу кесу іздері бар, және ол шамамен б.з.д. 10500 жылға, Палеолит дәуіріне жатқызылған. 2017 жылы жарияланған бұл жаңалық Ирландияны мекендеу тарихын 2500 жылға кері жылжытты – бұрынғы ең ежелгі қоныс орыны Лондондерри округіндегі Маунт Санделдің мезолиттік еді. Бұл аю сүйегі 1903 жылы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған, бірақ бір ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана зерттелді. Клэр аймағында неолиттік мәдениет болған. Халықтың аты белгісіз, бірақ тарихқа дейінгі адамдар ежелгі дольмендерді – әдетте үш немесе одан көп тік тастан тұратын, бір камералы мегалиттік мазарларды – қалдырған. Клэр Ирландияда осы мазарлардың ең көп шоғырланған жерлерінің бірі. Ең танымалдары – Буррен аймағындағы «Пульнаброне дольмені», ол «қасіреттің шұңқыры» деп аударылады. Мазардың ішіндегі адам қалдықтары қазылып, б.з.д. 3800 жылға жатқызылған. Птолемей картасында осы аймақты мекендеген гал тайпаларын және олардың орналасқан жерлерін көрсетеді; Клэр аймағында ол Гангани тайпасын атады. Тарихшылар Ирландияның батысындағы тайпаларды белгілі халықтармен сәйкестендіруді ең қиын деп тапты; алайда, тарихшылар Уильям Камден мен Чарльз О’Коннор Гангани мен Конкани тайпаларының арасындағы байланыс мүмкіндігін болжады, Конкани – Иберия түбегінің солтүстігіндегі Кантабри конфедерациясының он бір тайпасының бірі. Ерте орта ғасырларда бұл аймақ Уи Фиакрах Айне басқарған Коннахт патшалығының бір бөлігі болды. Орта ғасырларда ол Далкассиандар қоныстанған Мюнстер патшалығына қосылды. Ол Томонд деп аталды, яғни Солтүстік Мюнстер. Брайан Бору осы кезеңде осы жерден басшылыққа ие болды, және ол Ирландияның ең танымал Жоғары патшасы болды. 1118 жылдан бастап Томонд патшалығы О’Брайен руының басқаруымен өз алдына жеке патшалық ретінде қалыптасты. Нормандардың Ирландияға басып кіргеннен кейін Томас де Клэр Томмондта қысқа мерзімді нормандық билікті орнатты, ол 1318 жылы Эдвард Брюстің жорығы кезінде Дизерт О’Диа шайқасында жойылды. «Клэр» округінің атына қатысты екі негізгі гипотеза бар. Біріншісі, бұл атау 1270 және 1280 жылдары жергілікті саясатқа және қақтығыстарға белсенді қатысқан Томас де Клэрден шыққан. Басқа болжам бойынша, Клэр округінің аты Клэр елді мекенінен (қазіргі Клэркастл) шыққан, оның ирландша атауы Clár (ағаш көпір) Фергус өзенінен өтетін көпірді білдіреді.

Ағылшын отарлауы

1543 жылы Тюдорлар Ирландияны жаулап алған кезде Мюрроу О'Брайен Генри VIII-ге бағынып, оның Ирландия Корольдігінде Томмонд графы атағын алды. Генри Сидни, Ирландияның Лорд-депутаты ретінде, Десмонд көтерілісіне жауап ретінде 1569 жылы Коннахт президенттігін, ал 1570 жылы Манстер президенттігін құрды. Ол Томмондты Манстерден Коннахтқа көшірді, содан кейін ол графтыққа айналды, Томмонд Клэр графтығы болды. Шамамен 1600 жылы Клэр Коннахт президенттігінен алынып, Томмонд графының басшылығымен жеке президенттікке ие болды. 1639 жылы Томмондтың 5-ші графы Генри О'Брайен қайтыс болғаннан кейін, Лорд-депутат Томас Уэнтворт, Страффордтың 1-ші графы Клэрдің Манстер президенттігіне қайтаруын жарғылады, бірақ Үш Корольдық соғыстар бұл мәселені 1660 жылғы жаңаруға дейін кешіктірді. Клэр графтығының танымал атауы – «Ту округі», оның пайда болуына қатысты бірнеше түсіндірмелер бар: Рамилли шайқасында Клэр драгундарының қолға түсірген тулары; немесе 1828 жылғы сайлауда Даниэль О'Коннеллдің Клэр округінде жеңіске жеткенінен кейін көтерілген католиктердің азаттық туы, бұл Парламенттің 1829 жылғы Рим-католиктерге жеңілдік беру туралы заңды қабылдауына әкелді. Шаннонның аузында, Клэр жағалауында орналасқан Скеттери аралы 16-ғасырдың ортасында монастырлар таратылғаннан кейін Лимерик корпорациясына және Лимерик қаласының графтығына берілді. Ол 1840 жылғы Муниципалдық корпорациялар (Ирландия) заңынан кейін Клэр графтығына қосылды. 1898 жылғы Жергілікті басқару (Ирландия) заңына сәйкес, Галуэйдің соттық графтығының бір бөлігі (Драмман, Инишкалтра Норт және Маунтшаннон сайлау округтері) Клэр графтығына берілді. Бұл аймақта Лох-Дергтің солтүстік-батыс жағалауындағы Маунтшаннон ауылы орналасқан.

Жергілікті билік

Ауданның жергілікті билігі Клэр округінің кеңесі болып табылады. Фианна Фейл 2004 жылы кеңестегі өзінің көпшілігін жоғалтты. 2009 жылғы жергілікті сайлау нәтижесі бойынша Фианна Фейл партиясы ең ірі партия болып табылады, олардың үлесінде 28 орынның 13-і бар. Округтың орталығы – Эннис қаласы, ол сонымен қатар Клэр округі үшін маңызды аймақтық орталық қызметін атқарады. Төтенше жағдайлар қызметтерінің ішінде Эннис ауруханасы, Клэр дивизиялық гардасының бас штабы, Клэр өрт сөндіру бригадасы және азаматтық қорғаныс қызметтері бар. Кеңес Оңтүстік өңірлік ассамблеясында екі өкілмен өкілдік етеді, және ол Орталық-Батыс стратегиялық жоспарлау аймағының құрамына кіреді.

Бұрынғы аудандар

2014 жылға дейін Клэрде төрт қалалық кеңес болды: Эннис, Килруш, Килки және Шаннон. 2014 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Реформасы Заңына сәйкес Ирландиядағы барлық қалалық кеңестер таратылды.

Ұлттық саясат

1921 жылдан бері Клэр округі Дэйл Эйренде Клэр сайлау округі арқылы өкілдік етілуде, қазіргі уақытта онда төрт Техта Дала (TD) бар. 2020 жылдан бастап округтің барлық бөлігі сайлау округінің құрамында. Әр түрлі уақытта Клэр округінің бөліктері басқа сайлау округтеріне қарасты: Клэр-Оңтүстік Галвей (1969–1977), Галвей-Батыс (1977–1981), Лимерик-Шығыс (1992–2011) және Лимерик қаласы (2011–20). Бұл сайлау округі тарихи тұрғыдан Фианна Фейлдің бекінісі болып келген. Клэр округінің бұрынғы белгілі TD-лерінің қатарында Таоишиг және Президент болған Эмон де Валера, сондай-ақ бұрынғы президент Патрик Хиллери бар. Ол Еуропалық парламенттің Оңтүстік сайлау округінің (5 орын) құрамына кіреді.

Дін

Халықтың басым көпшілігі христиан дінін ұстанады; 2006 жылғы Ирландия халық санағының нәтижесінде сауалнамаға қатысқан аймақтағы адамдардың кем дегенде 92% өзін христиан деп атады. Клэрде көптеген аббатханалар мен монастырлар бар. Скеттери аралы, Бишоп аралы және Драмклиф монастырлары сияқты осындай құрылыстардың қираған қалдықтарының кейбіреулері ежелгі, олар 6 ғасырға дейін сақталған, дәл сол кезде христиан діні алғаш рет Ирландияға әкелінді. Бұл құрылыстың біріншісін 488 жылы Килруш маңында туған және Ирландияның он екі апостолының бірі саналатын Әулие Сенан құрды. Фланнан, Мокуллеус, Мула, Камин, Маккрейше, Мюнчин сияқты көптеген басқа да қасиеттілер Клэрден шыққан. Қазіргі уақытта Католик шіркеуі әлі де үлкен басымдыққа ие, халықтың 88% өзін осы діннің жақтастары деп жариялайды. Бұл көрсеткіш ұлттық орташа көрсеткіштен сәл жоғары. Киллалое епископы Эннис қаласындағы Санкт-Петр және Пауыл соборында отырады. Клэрдің солтүстік-батыс бөлігінің шағын бөлігі Галвей, Килмакдуаг және Кильфенора епархиясының құрамына кіреді. Жергілікті кеңестің архитектуралық ескерткіштерді сақтау жобасы аясында шамамен сексен христиан шіркеуі қорғалатын нысан ретінде бекітілді. Ең танымал құрылыстардың арасында Коркомрое аббаттығының қираған қалдықтары, Куин аббаттығы және Дизерт О'Диа монастыры бар. Ең ірі діни азшылық – Ирландия шіркеуі, ол Англикан қауымдастығының бір бөлігі. Оның шамамен 2000 жақтасы бар. Клэрдегі басқа діни қауымдар салыстырмалы түрде өте шағын. 2016 жылы халықтың шамамен 11% дінге жатпайтынын мәлімдеді, бұл көрсеткіш 2011 жылы 5% болған.

Гальтахта

Батыс Клэр және Шығыс Клэрдегі шағын аймақтар 1926 жылы Ирландия еркін мемлекеті үкіметімен Комиссион на Гейлтахтада Гейлтахт, яғни ирланд тілінде сөйлейтін аймақ ретінде мойындалды. Осы аймақтардағы ірланд тілінде туылған сөйлеушілер ең көп кездесетін жерлер – Эннистен батысқа қарай Кильмихил, Килруш, Дуонбег, Дулин, Эннистимон, Карригахольт, Лисдунварна және Балливаган. Бірақ 1956 жылы екінші Комиссион на Гейлтахта құрылған кезде, гэль тілінде сөйлейтін адамдардың саны мұншалықты азайды, соның салдарынан Батыс Клэр тізімнен шығарылды. Ол 2001 жылға дейін Гейлтахт (Тұрғын үй) заңдарымен қамтылды. Аран аралдарына (бұрын Томондтың бір бөлігі болған) географиялық жақындығы және ондағы балықшылармен жергілікті сауда, Фаноре, Муррог, Дулин және Квилти тұрғындарының басқа жерлерге қарағанда осы тілді жиі қолдануына себеп болды. 1990-шы жылдардың басында Фишерстрит, Дулинде тұратын соңғы туған Клэр ирланд тілінде сөйлейтін әңгімеші, сеанчай Paddy Pháraic Mhíchíl Ó Sionáin (Шаннон) қайтыс болды. ХХІ ғасырдың басында Coiste Forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir атты қозғалыс тобы Батыс Клэрдің Гейлтахт аймағы ретіндегі ресми мәртебесін қайта орнатуға тырысты. Олар тілді жаңарту үшін тереңдетілген оқу курстарын ұйымдастыруға шақыруда.

Спорт

Клэрдің фёрлинг командасы соңғы жылдары елдегі ең табысты командалардың бірі болып табылады, олар 1914, 1995, 1997 және 2013 жылдары Лиам Маккарти кубогын жеңіп алды, сондай-ақ 2002 жылы финалға шықты. Клэр 1992 жылы футболдан Мунстер финалында Керри командасын жеңді. Гейл қауымдастығының (GAA) Клэр округінде күшті өкілдігі бар, ал GAA-ның негізін қалаушы Майкл Кусак Солтүстік Клэрдегі Бурреннің орталық бөлігінде орналасқан Каррон қаласында дүниеге келген. Клэрден шыққан ирландтық регбишілердің қатарында Кит Вуд, Энтони Фоули және Маркус Хоран бар.

Көлік

Клэрді екі ұлттық негізгі тас жолмен қамтамасыз етеді – бұл Ирландиядағы ірі қалалық орталықтар арасындағы маңызды бағыттарды білдіретін жіктеу. Оған Лимерикті Галвейге жалғастыратын N18 жолы кіреді, ол Эннистен және N19 – Шеннон бағыты арқылы өтеді. Clare Bus компаниясы шектеулі санда "қолайлы автобус бағыттарын" іске асырады. Ennis теміржол станциясы, мемлекеттік меншіктегі Iarnród Éireann компаниясымен басқарылады, ол 2 шілдеде 1859 жылы ашылды. Лимерик арқылы пойыз Эннистен Дублинге қатынайды және саяхатты аяқтауға әдетте 3 сағат уақыт кетеді. Бұрын Клэрде Ұлыбритания құрамында болған кезде салынған, әлдеқайда кең ауқымды жергілікті теміржол желісі болған. Батыс Клэр теміржолы 1887 жылы Чарльз Стюарт Парнелл ашқаннан бастап 1961 жылға дейін жұмыс істеді, округтің көп бөлігін қамтыды. Алайда, ол өте тиімсіз болды, соның салдарынан Перси Френч "Are Ye Right There Michael?" әнін жазды. Оның көп бөлігі 1950-1970 жылдары Ирландия үкіметі тарапынан экономикалық тұрғыдан тиімсіз деп танылып, қазылып алынып, демонтаждалды. Дегенмен, оның бөліктерін сақтап, қалпына келтіруді қалайтын жергілікті жақтас топтары бар. Ирландиядағы үшінші ең жұқ жүк көлеміне ие әуежай Клэрде орналасқан – Шеннон әуежайы, ол 1945 жылы ресми түрде ашылды. Дублин және Корк әуежайларымен бірге ол елдің үш маңызды әуежайының бірі болып табылады және 2007 жылы 3,62 миллион жолаушыға қызмет көрсетті. Шеннон Ирландияда трансатлантикалық рейстерді қабылдаған алғашқы әуежай болды. Көптеген рейстер АҚШ-тан келеді, оларды негізінен Aer Lingus компаниясы қабылдайды. Кейде әскери аялдама ретінде де пайдаланылады, бұл елде дау тудырды, бірақ бұл әуежайға елеулі кіріс әкелді. Округтің көп бөлігі сумен қоршалғандықтан, жергілікті паромдық қызметтер де бар: Киллимерден Керридегі Тарберт аралына және Дулиннен Аран аралдарындағы Инишер мен Инишморға қатынайды.