Кіріспе

Порт-Лойс (/p/ɔr/t/'/l/iː/ʃ / portLEESH), немесе Порт-Лейш, – Ирландияның Лаос округінің орталық қаласы. Ол Лейнстер провинциясының Оңтүстік Мидлендс аймағында орналасқан. Порт-Лойс 2011-2016 жылдар аралығында Ирландияның ең ірі 20 қаласының арасында ең қарқынды өскен қала болды. Дегенмен, 2022 жылғы халық санауы көрсеткендей, қала халқы 6,6%-ға өсіп, 23 494 адамды құрады, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (8%) төмен.

Жергілікті билік

Қала Портлауз жергілікті сайлау округінің және Лаоис округі кеңесіне сайлаулар үшін муниципалдық округтің құрамына кіреді. Бұл Портлауз қалалық аймағы, Аббейликс және Баллинакилл, сондай-ақ оларды қоршаған ауылдық жерлерді қамтиды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Портлауз жергілікті сайлау округінің жалпы халқы 31 794 адамды құрайды. Портлауз қалалық кеңесі 2014 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Реформа Заңына сәйкес 2014 жылы таратылды. Француздық Ренессанс стилінде салынған Базар алаңындағы Портлауз қалалық үйі 1945 жылдың наурыз айындағы өрттен ауыр зақымдар алды және кейіннен бұзылды. Портлауз Францияның Дордонь департаментіндегі Кулонье-Шамиер қаласымен бауырластық байланыста.

Демография

Портлоиз 2006-2011 жылдар аралығында Ирландияның ең қарқынды өсіп келе жатқан қалаларының бірі болды, халық саны 37,9%-ға артты. 2016 жылғы халық санағында да ол ең қарқынды өсіп келе жатқан 10 аймақтың қатарында болды, қала мен оның айналасындағы елді мекендердің халқы 22 000-нан асты. Халықтың жылдам өсуі мен маңызды көлік артериясындағы орналасуының нәтижесінде Портлоизде қосымша қызметтер дамыды, оның ішінде жаңа өрт сөндіру бекеті мен ірі демалыс және жүзу кешені салынды. Портлоизде 15 жасқа дейінгі балалардың үлесі жоғары, бұл соңғы кезде салынып жатқан жаңа орта және бастауыш мектептерде көрініс тапты.

Экономика

Портлоуз ұзақ жылдар бойы Мидлендс аймағының маңызды сауда және бөлшек сауда орталығы болып келді. 20-шы ғасырдың ортасына дейін қаланың басты өнеркәсіптері ұн тарту және жүн мата тоқу болды. Бұл салалардың даму қарқыны төмендегеннен кейін, ең ірі жұмыс берушілердің қатарында мемлекеттік мекемелерге жататындары – максималды қауіпсіздіктегі Портлоуз түрмесі (Ирландия Республикасында сотталған ирланд республикалық тұтқындарының көпшілігі осында ұсталады), Мидлендс түрмесі, Ауыл шаруашылығы министрлігі және Мидленд аймақтық ауруханасы, Портлоуз. Мемлекеттік компаниялар – Córas Iompair Éireann (теміржолдар, Портлоузде Ұлттық пойыз күтімі және жөндеу депосы бар), ESB (коммуналдық қызметтер, қалада оқу орталығы бар) және An Post – бәрі де ірі жұмыс берушілер. 2013 жылы Портлоуз қаласында Ирландия бойынша 55 000 жергілікті билік қызметкерлеріне арналған MyPay жаңа орталық еңақы төлеу жүйесі құрылды. Географиялық орналасуы мен көлік инфрақұрылымының арқасында Ұлттық кеңістіктік стратегия Портлоузді Ирландияның алғашқы «ішкі порты» деп таңдады. Бұл мәртебе қалада тасымалдау, логистика және қойма шаруашылығын дамытуға ықпал етеді. An Post Портлоуздегі қоймасында Ирландиядағы екінші ірі пошта орталығын (Дублиннен кейін) пайдаланады.

Кішігірім сауда

Бөлшек сауда орындарына Tesco жетекші дүкені болып табылатын Laois сауда орталығы, Dunnes Stores жетекші дүкені болып табылатын The Kyle Centre, Super Valu жетекші дүкені болып табылатын Parkside сауда орталығы, Aldi, Lidl және Shaws универмагтары орналасқан Kylekiproe жолындағы сауда аймағы, сондай-ақ Kea Lew және Оңтүстік айналма жолындағы сауда парктері кіреді.

Туризм

Аймақтың маңындағы туристік орындардың қатарында Дунамас тасы (6 км шығысқа қарай) бар, ол 12 ғасырдан бастау алатын төбедегі қамал. 12 км қашықтықта Тимахоеде 12 ғасырға жататын дөңгелек мұнара орналасқан. Сонымен қатар, жақын жерде Форт Протектор – 16 ғасырда британдық отарлаушыларды ирландтардан қорғау мақсатында салынған бекініс бар. Эмо сарайы – Джеймс Гандонның жақын маңдағы Эмода жобалаған кең грузин стиліндегі үй.

Көлік

Портлоиз Ирландия жол желісінің маңызды торабында орналасқан (Дублин, Лимерик, Корк қалаларына бағытталған маңызды жолдар), бірақ 1990 жылдары қаланың айналысын жолдан өткізген M7 тас жолының салынуы қала орталығындағы жол тыңғырығын азайтты. Портлоиз теміржол станциясы Дублиннен тыс ең жұмысты станциялардың бірі болып табылады және Дублин мен Корк арасындағы қалааралық пойыздармен, сондай-ақ Дублин қалалық жолаушылар тасымалымен қамтамасыз етіледі. Мэриборо теміржол станциясы 1847 жылдың 26 маусымында ашылды. Ол Портлоиз қалалық тасымалының соңғы станциясы болып табылады, ол Хьюстонға дейінгі барлық станцияларда тоқтап, ең жұмысты емес уақытта сағатына бір рет, ал жұмысты уақытта 20-30 минут сайын жүреді. Бұл Мидленд аймағындағы ең жұмысты округтік теміржол станциясы, күніне Дублинге 32 (10 тоқтамайтын) және Дублиннен 30 (9 тоқтамайтын) пойыз қатынайды. Córas Iompair Éireann 2008 жылдың наурыз айында Портлоиз қаласының оңтүстік-батысында теміржол депосын ашты, онда 183 жаңа қалааралық вагондарға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жабдықтары, сондай-ақ Килдар бағытына қызмет ететін қала маңындағы вагондарға арналған жабдықтар бар. Bus Éireann Дублин мен Корк/Лимерик арасында Портлоизде тоқтайтын қалааралық қызмет көрсетеді, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылы бұл қызмет мерзімсіз тоқтатылды. Қала сонымен қатар Джеймс Финтан Лаулор даңғылында орналасқан Dublin Coach компаниясына тиесілі Дублин-Портлоиз автобус тасымалының соңғы станциясы болып табылады. Жақын жердегі Страдбаллидегі Бу машинасы мұражайы бу машиналарына арналған. Онда Манн бу машинасы және Фаулер сияқты көптеген бу машиналарының үлкен коллекциясы бар. Мұражай Портлоиз және Ирландиядағы өткеннің көлік құралдарын көрсетеді. Steam Preservation Society Страдбалли Холлының аумағында 1 км теміржол желісін салып, пойызға құмарларға саяхат ұсынады.

Авиация тарихы

Портлоуз – Ирландияда авиацияның туған жері. Ирландияда жасалған алғашқы ұшақ қалада Франк және Луис Алдрит, Уильям Роджерс және Джон Конрой жинады және ол 1909 жылғы 4 қарашада Корольдік округтік хроникасында хабарланғандай, алғашқы ұшуын жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сақтауға алынып, 50 жылдан кейін ағылшын мұражайында ұшақтың түпнұсқа құрастырушыларының бірі Уильям Роджерстің ұлы Джо Роджерс тауып алғанға дейін сақтаулы тұрды. Соңында ол Портлоузға қайтарылып, қалпына келтірілді. "Ескі форт фестивалі", 2019 жылдан бастап ескі форттың аумағына көшірілді. Бұл жыл сайынғы іс-шара, бірақ 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан кейінге шегерілді. 3 күндік мұра фестивалі 1547 және 1548 жылдар аралығында Ирландияның Лорд-әділеті Беллингхемнің қызметі кезінде, "жас король" Эдуард VI билігінде Ирландияда салынған алғашқы "Ескі қорғаныш" фортының қабырғаларында және айналасында өтеді. Stradbally Steam Rally – жыл сайынғы шара, ол Stradbally Hall-да тамыз мерекесі күндері өткізіледі. Ол Ирландияның түкпір-түкпірінен келетін қонақтарды тартады және бу машиналарын жақсы көретіндер үшін жылдың ең қызықты оқиғасы болып табылады. Бүкіл Ирландиялық Қорқытқыш фестивалі әр жылдың шілде айының соңында Дэрроу қаласында өткізіледі. Онда Кинг Конг, Папа Франциск, Нұхтың кемесі және Электрлік пикник сияқты ірі қорқытқыштар көрсетілді. Қаланың әр жерінде жергілікті топтар, балалар, кәсіпкерлер және көршілес округтерден келген адамдар жасаған қорқытқыштарды көруге болады.

Қайырымдылық

2008 жылдан бері Портлоуз – Сахара астындағы аймақтардағы ауылдық даму бағдарламаларын іске асыратын Self Help Africa (бұрынғы Self Help Development International) даму агенттігінің ирландиялық өкілдігі. 1984 жылғы Эфиопия ашаршылығы кезінде құрылған бұл ұйым Ирландия фермерлер қауымдастығының ресми қолдайтын қайырымдылық қоры болып табылады.

Спорт

Портлауз РФК, жергілікті регби клубы, қаланың шетінде, Тогерде орналасқан. Портлауз ГАА – жергілікті Гейлдік атлетика қауымдастығы клубы және Лейнстердегі ең табысты ГАА клубы. Басқа жергілікті спорт клубтарының ішінде Портлауз Футбол Клубы және Портлауз Ересектер Баскетбол Клубы бар. Аймақтағы спорттық жақсырақ жабдықтарға Portlaoise Leisure Centre (онда 25 метрлік бассейн, спорт залы, жасанды алаңдар, футбол алаңдары және скейт-парк бар) және Portlaoise Golf Club (Аббейлекс жолында 18 лункалы гольф алаңы бар) кіреді. Портлауз АФК Росслиган паркінде, Маунтмеллик жолында орналасқан.

Білім

Портлауз колледжі Портлауз қаласының орталығына небары бірнеше минут қашықтықта орналасқан. Портлауз колледжі кіші және аяқтау аттестаты сатыларында 300-ден астам студентке толық уақытты білім береді және Лаойс округіндегі студенттердің жоғары білімге түсу көрсеткіштері бойынша ең нашар нәтижеге ие, студенттердің 46%-ы аяқтау аттестатын алғаннан кейін білімін жалғастырады. Портлауз институты QQI 5 және 6 деңгейлі курстарды қоса, қосымша білім беру курстарын ұсынады. Оларға әсемдік терапиясы, шаштараздық, денсаулық сақтау, медбикелік, бизнес зерттеулер, ақпараттық технологиялар, спорт және ойын-сауық басқаруы бойынша курстар мен кәсіби сертификаттар кіреді.