Кіріспе

Трей (Трэй; /t//r//ə/'l//iː/ trəLEE; бұрын Tráigh Lí, яғни "Ли өзенінің жағалауы") – Ирландияның оңтүстік-батысындағы Керри округінің орталығы. Қала Дингл түбегінің солтүстік бөлігінде орналасқан және Керри округінің ең ірі қаласы болып табылады. 2022 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 26 079 адамды құрайды, бұл оны Ирландиядағы 15-ші ірі қалалық елді мекенге айналдырды. Трей 1959 жылдан бері тамыз айында жыл сайын өткізілетін «Трейдің Розасы» халықаралық фестивалімен әйгілі.

Тарих

Трали шағын өзендердің тоғысқан жерінде және Трали шығанағының бастауындағы батпақты жерлерге жақын орналасқан. Ол Слив Миш тауларынан оңтүстікке қарай созылатын ежелгі жолдың іргесінде жатыр. Бұл ескі жолдың бойында "Scotia's Grave" деп аталатын үлкен тас бар, ол ежелгі патшайымның жерленген жері деп есептеледі. 13 ғасырда қалаға англо-нормандар негіз салған, ол Десмонд графының бекінісіне айналған, олар Трали қамалын салған. Джон Фитц Томас Фитцджеральд Доминикан орденінің монастырын құрды және 1260 жылы сол жерде жерленді. Орта ғасырлық қала 1580 жылы Елизавета I-ге қарсы Десмонд көтерілісі үшін жаза ретінде өртеліп жанып кетті. Елизавета I 1587 жылы Тралиді Эдвард Денниге сыйлады, ал 1613 жылы Корольдік жарғымен мойындалды. Сэр Эдвард Деннилердің Тралиде қоныстанған алғашқысы болды. Деннилер 1627 жылға дейін Десмонд графының қамалында тұрмады, керісінше, Карригнафила қамалында тұрды. Сэр Эдвардтың ұлы Артур Денни болды, оның өмірінде король Джеймс қала жарғысын берді, онда парламентке екі мүше сайлау құқығы берілді. Үшінші ағылшын қоныс салушы, тағы бір сэр Эдвард, Рут Роперге үйленді, оның әкесі Томас Ропер Кастлислендте орналасқан Герберт иелігінің жалға алушысы болды. Бұл сэр Эдвард роялист болды және 1641 жылғы соғыста король үшін күресті. Ол 1646 жылы, Оливер Кромвель Англия мен Ирландиядағы істерді жеңіп алмас бұрын қайтыс болды. Ол қала клеркінің төлемақысына байланысты жарғы бойынша құрылған корпорацияға "Аббатхана аймағын" сыйлады. Оның ұлы Артур Денни Корк графының 1-ші графы Ричард Бойлдің немересі Эллен Барриге үйленді. Соңғысы Батыс Керриде көптеген жерлерге ие болды және Тралиде де мүлікке талап етті. Сэр Эдвард Денни, 4-ші баронет өз заманында көрнекті жер иесі болды: Ұлы ашаршылық кезінде ол басқа жер иелерінен айырмашылығы, өз арендаторларына сәйкес жалдау ақысын сақтады. Ол Плимут бауырларының белгілі мүшесі болды. Тралидің қазіргі заманғы жоспары 19 ғасырда жасалды. 1826 жылы ескі қамалдың орнында кең георгиандық көше – Денни көшесі аяқталды. 1798 жылғы көтерілісті, сондай-ақ 1803, 1848 және 1867 жылдардағы көтерілістерді еске алу үшін Денни көшесінде Пикеманның мүсіні орнатылған. Алғаш рет 1905 жылы ашылған алғашқы Пикеман Ирландияның тәуелсіздік соғысына дейін тұрды. 1921 жылы "Қара және қоңырлар" оны тұғырынан сүйреп алып, жойды. 1939 жылдың маусымында Дублиннің әйгілі мүсіншісі Альберт Пауэр жасаған және Мод Гонн ашқан Пикеманның орнына жаңасы орнатылды. Трали сотының ғимаратын Уильям Витрувий Моррисон жобалап, 1834 жылы салған. Онда Қырым соғысында (1854-56) және Үндістан көтерілісінде (1857) қаза тапқан Керри тұрғындарының ескерткіші орналасқан. Трали кеме каналы Тралиге үлкен кемелердің келуіне мүмкіндік беру үшін салынды, өйткені Бленнервиллдегі қолданыстағы кемежай саздану салдарынан тоқтатылды. Палатаның төменгі палатасы 1829 жылдың маусымында каналға арналған парламенттік актіні бекітті, ал жұмыс 1832 жылы басталды. Қаржыландыру мәселесі каналдың 1846 жылға дейін аяқталмауына себеп болды. Каналдың ұзындығы 2 мильді құрады, Тралиде жаңа канал алабы салынды, ал Бленнервиллде шлюздер мен ағаштан жасалған айналмалы көпір салынды. Алайда, канал ашылғаннан көп өтпей, ол да сазданудан зардап шегуді бастады. 1880 жылдары Фенит порты терең сулы порт ретінде салынды, ол сазданудан зардап шекпеді. Порт пен Трали арасында жүк пен тауар тасымалдау үшін теміржол желісі салынды. Канал пайдаланылмай, тоқырады және 20 ғасырдың ортасында жабылды. 1990 жылдардың басында Бленнервилл жел диірменін қалпына келтіргеннен кейін жергілікті билік каналды туристік орын ретінде пайдалану үшін қалпына келтіруді жоспарлады. 1999 жылы Қоғамдық жұмыстар басқармасы (OPW) каналды қалпына келтіру жобасын 650 000 ирланд фунт стерлингі сомасында бастады. Кейіннен каналдың бассейн аймағы жобаланған маринаның бөлігі ретінде салынған пәтерлермен қайта жаңартылды. Канал бойындағы жол жаңартылды және қазір Дингл жолының бөлігі ретінде адамдар оны ләззат алатын орын ретінде пайдаланады. Доминикан шіркеуінің Киелі Крестінің дизайнын 1866 жылы ирландтық готикалық жаңғыру архитекторы Джордж Эшлин жасады және 1871 жылы салынды.

Климат

Трали климаты, Ирландияның қалған бөлігі сияқты, Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша теңіздік қоңыржай климат (Cfb) деп жіктеледі. Met Éireann қаладан оңтүстік-батысқа қарай 50 км қашықтықтағы Валентия аралында климаттық метеорологиялық станциясын ұстап тұрады. Климат жұмсақ және өзгермелі, мол жауын-шашынмен және температураның шектен тыс өзгеруінің болмауымен сипатталады. Жылдың ең жылы айлары – шілде, тамыз және қыркүйек, орташа температурасы шамамен 17–18 градус Цельсийді құрайды. Тралиде жыл бойы жаңбыр жауады, ал ең жауынды айлар – қазан, қараша, желтоқсан және қаңтар.

Жергілікті билік

Тралиде 2014 жылғы 23 мамырда өткен жергілікті сайлауларға дейін он екі мүшеден тұратын қалалық кеңес болды. Бұл сайлаулар 2014 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру реформасы заңының нәтижесінде жасалған өзгерістерден кейін өткізілді. Керри округі Керри округтік кеңесіне сайлау үшін алты жергілікті сайлау округіне (LEA) бөлінген. Трали LEA-ға сайланған мүшелер Трали муниципалды округі ретінде жұмыс істейді.

Трале гүлдері

Роза Трали фестивалі – бүкіл әлемдегі ирланд қауымдастықтары арасында тойланатын халықаралық жарыс. 1959 жылдан бері жыл сайын тамыз айында өткізілетін фестиваль, сол аттас XIX ғасыр балладасынан шабыттандырылған, ол Мэри атты әйел туралы айтады, оның сұлулығы үшін оны Роза Трали деп атаған. RTÉ телеарнасы екі кеш бойы көрсететін жарыс, миллионнан астам көрермені тартатын ирланд теледидарындағы ең танымал бағдарламалардың бірі. Роза Трали дәстүрін еске алу үшін Трали қалалық саябағындағы Роза бағында Роза Тралидің түпнұсқасы Мэри О'Коннор мен Роза Трали балладасының авторы Уильям Пемброк Мулчиноктың толық мөлшердегі қола мүсіні орналасқан, оны ирланд мүсіншісі Жанна Ринхарт жасаған (2009 жылы ашылған), сондай-ақ Розаның Құрмет қабырғасы – 1959 жылдан бері фестивальға қатысқан барлық Розалардың есімдерін қамтитын шыны панельдер сериясы (2013 жылы Роза Трали халықаралық фестивалінің 55 жылдығына орай ашылған). Екі мүсін де Трали қалалық кеңесінің тапсырысы бойынша жасалған.

Археологиялық орындар

Трейлидің төңірегіндегі және Керри округінің барлық аймақтарындағы археологиялық ескерткіштер, оның ішінде көптеген сақина тәрізді бекіністер, Керри округінің 2009–15 жылдарға арналған даму жоспарында сақтауға алынған. Олардың арасында Роджер Касмент тұтқындалғанға дейін жасырынған ежелгі сақина тәрізді бекініс – Касменттің бекінісі бар. Сонымен қатар, Кахерконриде Трали шығанағына көрінетін Темір ғасырындағы бекініс орналасқан. «Шила на гиг» ескерткішінің мысалы қазір Тралиден бірнеше шақырым солтүстікке орналасқан Ратту, Баллидуфтегі Христиандық дөңгелек мұнарасында сақталған. Фенитте теңізші Святой Бренданға арналған ескерткіш бар, онда ежелгі ирланд құрылыстарының көшірмелері қойылған.

Медиа

Қалада екі жергілікті апталық газет – The Kerryman және Kerry's Eye шығады, сондай-ақ Tralee Outlook және Tralee Advertiser да апта сайын жарық көреді. Қалада 1990 жылы жұмысын бастаған Radio Kerry коммерциялық радиостанциясы бар. Spin South West-тің де Касл көшесінде 2016 жылы ашылған студиясы болған, бірақ қазір ол бос тұр.

Автобус

Тралидегі автобус станциясы Bus Éireann үшін аймақтық орталық болып табылады, Дублин, Лимерик, Галвей, Корк, Килларни және Дингл қалаларына қызмет көрсетеді. Ағымдағы автобус станциясы 2007 жылдың 26 ақпанында ашылды. Тралиден бірнеше жергілікті бағыттар басталады, және соңғы жылдары олардың бірнешесінің жиілігі артты. Жергілікті бағыттар: 13 (Листовел арқылы Лимерик), 40 (Килларни арқылы Корк), 272 (Баллибьюнион арқылы Тарберт), 274 (Бана арқылы Баллихейг), 275 (Дингл), 279 (Киллорглин) және 285 (Кастлисленд арқылы Керри әуежайы).

Темір жол

Килларни теміржол станциясына және Маллоу арқылы Корк пен Дублинге пойыз қызметін ұлттық теміржол операторы Iarnród Éireann көрсетеді. Дублин-Корк желісінен Лимерик, Клонмель және Уотерфорд қалаларына Лимерик тоғысында көшірілетін пойыздар бар. Лимериктен Эннис, Атенри, Оранмор және Галвей қалаларына қосымша байланыстар бар. Қазіргі Трали теміржол станциясы, Роджер Касменттің есімімен аталған Касмент станциясы 1859 жылдың 18 шілдесінде ашылды. Солтүстік айналма жолы аумағында бұрынғыда тағы екі жақын станса болған, қазір жабылып, бұзылған. Біреуі Лимерикке Листовелл және Ньюкасл Вест арқылы жүретін «Солтүстік Керри» желісінің терминалы, екіншісі – тар жолды Трали және Дингл жеңіл теміржолының терминалы болған. Трали және Дингл жеңіл теміржолы бір кезде Еуропаның ең батыс теміржолдарының бірі болды. 1891 жылдың 31 наурызында ашылған, Трали мен Динглді Дингл түбегі бойымен теміржолмен байланыстырды және 1953 жылдың маусымында жабылды. 1993 жылы 3 шақырымдық бөлігі Тралидегі Аквадоме мен Бленнервилл жел тегершігі арасындағы сақталған желі ретінде қайта ашылды. Қазіргі уақытта бұл теміржол жұмыс істемейді. 1978 жылдың маусымында жабылуға дейін Тралиден Фенит портына стандартты кеңдіктегі теміржол жүрген, ол Солтүстік Керри желісінен қаланың солтүстік-батысына қарай бұрылған. Қазіргі уақытта осы теміржолдың бір бөлігі Трали қалалық аймағында жаяу және велосипед жолы ретінде қайта жаңартылды, ал болашақта оны Фенитке дейін ұзарту жоспарлануда, бұл Лимерик округінің батысындағы жабық Солтүстік Керри желісі бағытында құрылған Ұлы Оңтүстік жолына ұқсас болады.

Ауа

Керри әуежайы Тралиден 20 км қашықтықтағы Фарранфорде орналасқан. Ол Дублин, Лондон Лутон, Лондон Стэнстед, Франкфурт-Хан және маусымдықта Аликанте мен Фаро қалаларына әуе тасымалдау қызметтерін ұсынады. Ryanair қазір Берлин халықаралық әуежайына маусымдық рейстерді орындайды. Фарранфор теміржол стансасынан Тралиге және Килларнидегі Килларни теміржол стансасына қатынайтын пойыздар бар.

Теңіз

Трали қаласының жергілікті порты – Фенит, қаладан батысқа қарай шамамен 10 км қашықтықта, сағаның солтүстік жағында орналасқан. 17 000 тоннаға дейін салмағы бар кемелерді қабылдайтын бұл порт – балық аулау кемелері мен 136 орындық жақсы дамыған маринасы бар көрнекті аралас қолданысқа ие порт. 3,2 километрлік Трали кеме каналы Трали қаласы мен теңіз арасында кеме жүруге қолайлы байланыс құрады.

Денсаулық сақтау

Университеттік аурухана Керри 1984 жылы ашылды және Денсаулық сақтау қызметінің Оңтүстік аймағындағы үшінші ірі жедел аурухана болып табылады. Ол Керри округі үшін басты аурухана болып табылады, сондай-ақ Солтүстік Корк және Батыс Лимериктің аймақтарындағы халыққа қызмет көрсетеді. 1921 жылы негізі салынған Бон-Секурс ауруханасы – Рим католиктік Бон-Секурс қарындастарына тиесілі жекеменшік аурухана және жеке медициналық сақтандыруы бар пациенттерге денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады. Ол Ирландиядағы ең ірі жеке денсаулық сақтау желісі – Bon Secours денсаулық сақтау жүйесінің бір бөлігі болып табылады.

Білім

Ирландияның басқа бөліктері сияқты, Тралидегі барлық деңгейдегі көптеген мектептер шіркеулерге тиесілі және олардың басқаруында болады. Бұларға CBS (Scoil na mBráithre), Gaelscoil Mhic Easmainn, Holy Family, Presentation Primary School (Sacred Heart), St Ita's және St Joseph's, St John's және St Mary's Рим-католик мектептері кіреді. Аш көшесіндегі Сент-Джонс – Ирландия шіркеуіне қарасты мектеп. Tralee Educate Together School көп діни сенімді мектеп болып табылады және ешбір шіркеуге тиесілі емес, оны ешбір шіркеу басқармайды. Жоғары білім деңгейінде көптеген мектептер Рим-католик құндылықтарына негізделген. Оларға Mercy Secondary School, Mounthawk; Presentation Secondary School; St Ita's және St Joseph's; St Mary's CBS (The Green) кіреді. Coláiste Gleann Lí Post Primary School (бұрынғы Tralee Community College) және Gaelcholáiste Chiarraí діни емес мектептер. Жоғары білім беру деңгейінде Мунстер технологиялық университеті (MTU) Керри округінің ең ірі жоғары оқу орны болып табылады. 1977 жылы Тралидегі аймақтық техникалық колледж ретінде ашылған ол 1997 жылы Трали технология институты (ITT немесе IT Tralee) болып, 2020 жылы MTU құрамына енді. Университетте бизнес, информатика, ғылым, инженерия және денсаулық сақтау салаларын оқитын шамамен 3500 студент білім алады. Университетте екі кампус бар: Солтүстік кампус (2001 жылы Дромтаккерде ашылды) және Оңтүстік кампус (1977 жылы Клэште ашылды), олар шамамен бір-бірінен алшақ орналасқан. Керри қосымша білім беру колледжі (KCFE) Керриде қосымша білім беру бағдарламаларын ұсынады. Колледж NFQ бойынша 5-ші және 6-шы деңгейдегі бағдарламаларды ұсынады.

Гейллік спорттық қауымдастық

Остин Стак Парк – Трейли қаласындағы негізгі Гейлдік атлетика қауымдастығы (GAA) стадионы. Стадион 1904 жылы Бүкіл Ирландия командасының капитаны және революционер Остин Стактың құрметіне аталған. Ол Трейли қаласының орталығында орналасқан. Мұнда көптеген Керри GAA үй матчтары, көбінесе футбол лигасының ойындары, сондай-ақ лига және чемпионат бойынша херлинг ойындары өткізіледі. Футбол және херлингтен округтік чемпионаттың финалдық ойындары әдетте осы жерде өткізіледі. Остин Стакс GAA клубы Рок-стрит көшесінің жоғарғы бөлігінде орналасқан, ал оның бұрынғы ойыншыларының арасында Майки Шихи, Гер Пауэр, Джон О'Кифф және Киран Донаги бар. Аймақтағы басқа GAA клубтарына Джон Митчелз GAA клубы (Богерби және Камп аудандарында орналасқан), Керинс О'Рахилли GAA (қаланың Странд Роуд ауданы), На Гейл GAA клубы (Окпарк ауданы), Сент-Патрикс, Бленнервилл (Трейлиден шамамен 1 км қашықтықта), Трали Парнеллз (херлингті дамытумен айналысады), Трали IT GAA (Технология институтында, Трейли) кіреді. Трали Митчелз және Трали Селтик – бұрынғы GAA клубтары. Фицджеральд Джонс гандбол клубы Трейлидегі спорт кешенінде орналасқан.

Футбол

Трали – Ирландия футбол лигасының қаласы. Керри Ф.К. 2023 жылы құрылды және Маунтхок паркінде ойнайды. Клуб Ирландия бірінші лигасы мен ФАИ кубогында бақ сынасады.

Керри округтік лигасы Трали қаласындағы Маунтхок паркінде орналасқан. Трали Динамос – Тралидің ең көне футбол клубы, Керри округтік лигасының ойыншысы. Сент-Брендан Парк Ф.К. де Керри округтік лигасының құрамында ойнайды.

Рекет спорты

Трали теннис клубы Дан Спринг-роудта орналасқан. Каунти бадминтон клубы Презентация орта мектебінің спорт залында кездеседі.

Крикет

Каунти Керри Крикет Клубы Трали шығанағының жағасында орналасқан Спа ауылындағы Ойстер Овалда ойнайды. Клуб Мунстер крикет одағының мүшесі.

Велоспорт

Chain Gang Cycling Club – 2008 жылы құрылған, Трали қаласындағы велосипед спорты клубы. Басқа велосипед клубтарының қатарында Tralee Bicycle Club (1992 жылы құрылған), Tralee Cycling Club (1953 жылы құрылған), Kingdom Cycling Club және Na Gaeil Cycling Club бар.

Баскетбол

Баскетбол клубтарына Сент-Брендан баскетбол клубы, Трали Империалз баскетбол клубы, Трали Тайгерс (қызметін тоқтатқан) және Трали Уорриорс кіреді.

Гольф және Питч пен Пэтт

Трали Питч пен Путт клубы Киллин ауылындағы Коллис Сэндс үйінде орналасқан.

Триатлон

Tralee Triathlon клубы 2009 жылы құрылған және шамамен 300 ересек мүшесі бар Ирландиядағы ең ірі клубтардың бірі. Олар тамыз айының соңғы күндері Фенитте жыл сайынғы Tri Kingdom Come спринттік қашықтықтағы триатлонды өткізеді.

Су спорты

Патшалық жүзу клубы Тралидегі спорт кешенінде орналасқан. Трали шығанағы желкендеу клубы мен Трали шығанағы жүзу клубы екеуі де Фенитте орналасқан. Трали есу клубы 2004 жылы құрылған және Бассейнде орналасқан.

Регби

Трали регби футбол клубының алаңы Баллиардта.

Жеңіл атлетика

Tralee Harriers – жергілікті жеңіл атлетика клубы.

Грейхаунд жарыстары

Трали грейхаунд жарысының Пивохана көшесінде стадионы бар.

Туининг

Трали АҚШ-тағы Вестлейк, Огайо және Спрингфилд, Массачусетс қалаларымен қалаластық байланыс орнатқан. Трали Палестинадағы Бейт Сахурмен де серіктес қала болып табылады.