Кіріспе

Америка әдеби сыйлықтары

Ұлттық кітап сыйлығы (NBA) – АҚШ-тың жыл сайын табыс етілетін әдеби сыйлықтарының жиынтығы. Ұлттық кітап қоры әр жылғы қараша айында өткізілетін Ұлттық кітап сыйлығының салтанатты кешінде ұлттық кітап сыйлығын және авторларға екі өмірлік жетістіктері үшін сыйлықтарды табыс етеді. Ұлттық кітап сыйлығы 1936 жылы Америка кітап сатушылар қауымдастығымен құрылған, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылып, 1950 жылы кітап индустриясының үш ұйымымен қайта жаңартылған. Соғысқа дейінгі сыйлықтарға АҚШ-тан тыс елдердің авторлары мен баспагерлері де қатыса алды. Содан бері сыйлықтар АҚШ авторларына, АҚШ-та жарық көрген кітаптары үшін, сыйлық тағайындалған жыл ішінде табыс етіледі. 1988 жылы құрылған Ұлттық кітап қорының міндеті – Ұлттық кітап сыйлығын басқару және дамыту, сондай-ақ «одан тысқары білім беру және сауаттылық» салаларын қолдау, негізінен жазушылардың қоғамдық шараларға қатысуына демеушілік ету. 2018 жылы бес номинация бойынша 1637 кітап ұсынылған, оның ішінде «Нон-фикшн» номинациясы 546 ұсыныспен көш бастады. 2018 жылғы марапаттау рәсімі 14 қарашада Нью-Йорк қаласында өтті.

Жеңімпаздар мен финалистер

Ұлттық кітап сыйлығының жеңімпаздарының тізімі, тек жеңімпаздар. Ұлттық көркем әдебиет сыйлығының жеңімпаздары мен финалистері. Ұлттық ғылыми-танымдық әдебиет сыйлығының жеңімпаздары мен финалистері. Ұлттық поэзия сыйлығының жеңімпаздары мен финалистері. Ұлттық аударма әдебиеті сыйлығының жеңімпаздары мен финалистері. Жастар әдебиеті бойынша Ұлттық кітап сыйлығының жеңімпаздары мен финалистері.

Процесс

Ұлттық кітап сыйлығы жыл сайын бес санат бойынша бір кітапқа (авторға) беріледі: көркем әдебиет, ғылыми-танымдық әдебиет, поэзия, аударма және жасөсперімдер әдебиеті. Бұрын көптеген басқа санаттар болған, бірақ олар тоқтатылды немесе қолданыстағы бес санатқа біріктірілді. Ұлттық кітап қоры жыл сайын екі өмірлік жетістік сыйлығын тағайындайды: «Америка әдебиетіне ерекше үлес қосқаны үшін медаль» және «Америка әдеби қоғамдастығына көрнекті қызмет көрсеткені үшін сыйлық». Ұлттық кітап сыйлығына кітаптарды тек баспагерлер ұсынады, бірақ сарапшылар тобы баспагерлерден нақты ұсынымдар сұрауға құқылы. Әр сарапшылар тобына бес судья кіреді, олардың ішінде жазушылар, кітапханашылар, кітап сатушылар және әдебиет сыншылары бар. 2013 жылы сарапшылар тобының құрамына белгілі жазушылармен қатар әдебиет саласының мамандары да енді. Әр сарапшылар тобы жыл сайын бес санаттың әрқайсысы бойынша жүздеген кітапты қарастырады. 2013 жылы Қор қыркүйек айында әр санат бойынша он кітаптан тұратын Ұлттық кітап сыйлығының ұзақ тізімін жариялады, ол қазан айында жарияланатын бес кітаптан тұратын финалистер тізімінен бұрын жарияланды. Бесінші санат – Ұлттық аударма әдебиеті сыйлығы 2018 жылы қосылды, ол 1983 жылдан бері алғаш рет аудармадағы туындыларды мойындады. Әр қарашада Нью-Йорк қаласында өткізілетін Ұлттық кітап сыйлығының салтанатты кешінде әр сарапшылар тобының төрағасы жылдың Ұлттық кітап сыйлығының жеңімпаздарын жариялайды. Финалистердің әрқайсысы 1000 доллар, медаль және сарапшылар тобы жазған мақтау қағазымен марапатталады; жеңімпаздар 10 000 доллар және қоладан жасалған мүсін алады.

"Америкалық кітап сыйлығы"

1980 жылы "Ұлттық кітап сыйлығы" тоқтатылып, киноиндустриясының үлгісінде ("Оскар" сияқты) "Америкалық кітап сыйлығы" орнатылды. "Бұл шара Академия сыйлықтарының өткізілу жолымен дерлік толықтай ұқсас болады", - деді өкілдердің бірі. Кітап индустриясының 2000-нан астам мүшесінен тұратын тұрақты "академия" таңдаған жеңімпаздарға арналған әсем теледидарға қолайлы салтанатта шамамен 30 сыйлық тапсырылды. 1983 жылы 27 номинация бойынша 30 лауреат анықталды, оның ішінде ересектерге арналған әдеби жетістіктері бойынша 14 номинация болды; олардың бесеуі – қатты мұқабалы басылымдар, алтысы – жұмсақ мұқабалы басылымдар және үш – жалпылама. 1983 жылғы басылымдарға (қаңтардан қазанға дейін) сыйлықтар берілмеді. "Америкалық кітап сыйлығының" атқарушы директоры Барбара Прете және төрт баспагерден құралған комиссия 1983 жылдың қарашасынан басталатын жарияланым жылы үшін 1984 жылдың күзінде іске асырылған жаңа және жақсартылған бағдарламаны жасады. Олар тізімді үш номинацияға дейін қысқартты (Фантастика емес, Көркем әдебиет және Көркем әдебиеттегі алғашқы туынды), салтанатты шараны көктемнің басынан күздің соңына ауыстырды және сыйлықтарға үміткер болу үшін күнтізбелік жыл ішінде жариялану талабын енгізді (толық мәліметтер үшін "Жылдық үміткерлік шарттарына" қараңыз).

1987 жылдан бүгінгі күнге дейін

1987 жылы "Ұлттық" сыйлық қайтадан аталып берілді. Қарашадағы салтанатты шараны баяндаған "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Эдвин Макдауэлл форматтың үнемі өзгеруіне назар салып, жоғарыда аталған 27 номинацияда 96 финалист болған 1983 жылмен салыстырды. Қазір дәл бес финалисті ғана қамтитын жалпы көркем және ғылыми-танымдық әдебиет салаларындағы сыйлықтарды "National Book Awards, Inc." басқарды, ал оның басқарма төрағасы Hearst Trade Book Group президенті болды. Ол: "Кітап адамдары актер емес, енді кім кітапқа ең жақсы рецензия жазды деген сияқты нәрселерді марапаттауға тырыспауымыз керек екенін түсіндік" деді. 2012 жылға дейін финалистердің саны бес сақталып, 1991 жылы поэзия, ал 1996 жылы жасөсперімдер әдебиеті номинациялары қосылғаннан кейін кітап санаттарының саны екі есеге артты. Бұл сыйлық тірі аудармашылар мен авторларға, сондай-ақ көркем және ғылыми-танымдық әдебиетке беріледі. Бұрынғыда бұл қор 1967 жылдан 1983 жылға дейін аудармаға сыйлық берген, бірақ автордың тірі болуын талап етпеген және тек көркем әдебиет үшін ғана тағайындалған. 2024 жылы Ұлттық кітап қоры сыйлыққа үміткерлер үшін АҚШ азаматтығын міндетті етпейтінін хабарлады, бұл шешім 2023 жылы Пулитцер сыйлығында да қабылданған болатын.