Кіріспе

Акре астанасы, Бразилия.

Рио-Бранко (ˈʁi. u ˈbɾɐ̃ku, Ақ өзен) – Бразилия муниципалитеті, Акре штатының астанасы. Бразилияның солтүстігіндегі Акре өзенінің аңғарында орналасқан бұл муниципалитет, штаттың ең көп халқы бар қаласы, 2021 жылғы халық санауы бойынша 419 452 тұрғыны бар. Әлемдегі ең үлкен тропикалық жаңбырлы ормандардың бірі – Амазонка ормандары, беспрецеденттік биологиялық әртүрлілікке ие. Әлемдегі барлық түрлердің үштен бірінен астамы Амазонка ормандарында мекендейді. Муниципалитет құрамына 1990 жылы құрылған, тұрақты пайдалануға бағытталған экологиялық аймақ – Чико Мендес табиғат қорығының бір бөлігі кіреді.

Климат

Рио-Бранко қаласының жылдық орташа температурасы заңды Амазония және Солтүстік-Шығыс астаналары арасында ең төмен. Қала тропикалық муссондық климатқа ие, жылдың ең ыстық күндері температурасы аралығында болады. Ең төменгі температура түнде байқалады, таңертең жиі тіркеледі. Желтоқсаннан наурызға дейінгі кезең жылдың ең ыстық уақыты, орташа температурасы немесе одан да жоғары. Әдетте мамыр мен тамыз аралығында аймақта салқын ауа райы басылады, температура аймақтық нормадан төмен болады (шамамен). 2010 жылдың шілдесінде қалада рекордтық төмен температура тіркелді. 17-ші күні түстен кейін орташа температура болды, ал ең төменгі температура тіркелді. 19-шы күні ең төменгі температура болды. Алайда, айдың ең жоғары температурасы жетті. Рио-Бранкода қазаннан мамырға дейін созылатын ұзақ жаңбырлы маусым және қалған төрт айда салыстырмалы түрде қысқа құрғақ маусым бар. Қалаға жылына орташа шамамен жауын-шашын жауады. Рио-Бранкода желтоқсаннан наурызға дейін ең көп жауын-шашын түседі, бұл кезеңде ай сайын орташа шамамен жауын-шашын жауады. Акре өзенінде көптеген су тасқынына ұшырайтын жерлер бар.

Экономика

Рио-Бранконың экономикасы тарихта резеңке және бразилия жаңғағын өндіруге негізделген. Қазіргі уақытта ағаш штаттың басты экспорттық тауары болып табылады. Сонымен қатар, ол асаи жемісін, копайба майын және етті көптеп өндіреді. Рио-Бранко қазір экономикалық өзгерістерден өтіп жатыр; бұл өзгерістер агробизнес, аквакультура және экотуризм салаларын дамытуды қамтиды. Бразилияның ірі мұнай және газ компаниясы Petrobras аймақта мұнай өндіруге болашақта мүмкіндіктер бар екенін мәлімдейді.

Көлік

Қоғамдық көлік жүйесі соңғы жылдары жақсарды, негізінен қала орталығына жақын орналасқан Терминал Урбано (Қалалық автобус терминалы) құрылысының арқасында. Дегенмен, автобустар әлі де кешігіп келеді. Халық таксилерді, оның ішінде мотоцикл таксилерін жиі пайдаланады. Рио-Бранко – Бразилиядағы халқына шаққанда ең үлкен велосипед жолдары желісіне ие штат астанасы. Рио-Бранко Пласидо де Кастро халықаралық әуежайы BR 364 тас жолында, ауылдық аймақта орналасқан. Бұл жаңа әуежай 1999 жылдың 22 қарашасында, ескі Президенте Медиси халықаралық әуежайы жабылған кезде ресми түрде ашылды. BR 364 әуежайға қол жеткізуді жеңілдету үшін кеңейтілді, ол ішкі және халықаралық авиация, сондай-ақ әскери операцияларға, жоспарлы рейстер мен әуе таксилеріне қызмет көрсетеді. Терминал жылына 320 000 жолаушыны қабылдауға дайын және күніне шамамен 14 рейс орындайды. 2010 жылдың тамызына дейін ол Солтүстік Бразилиядағы ең қызығушылық тудыратын жетінші әуежай және елдегі 38-ші әуежай болды. BR 364 және BR 317 (Океанаралық тас жолы) Акре штатындағы басты тас жолдар, ал оларды байланыстыратын сақиналық Via Verde тас жолы болып табылады. Шығысқа қарай BR 364 Рио-Бранконы Бразилияның оңтүстік-шығысымен байланыстырады. Тас жол штаттың батысынан өтеді, Рио-Бранконы штаттың екінші ірі қаласы Крузейро-ду-Сулмен Сена-Мадурейра, Маноэль-Урбано, Фейжо, Тарауака және Родригес-Альвес муниципалитеттері арқылы байланыстырады. BR 317 ұзындығы белгіленбеген, ол астананы штаттың оңтүстігімен, Боливия Республикасымен шекарадағы Сенадор Гиомард, Капиксаба және Эпитациолэндия муниципалитеттері арқылы байланыстырады. Бразилиядан бастап жол тағы да жалғасып, Перумен шекарадағы Ассис Бразил қаласына жетеді. Тас жол Перу жағында Океанаралық тас жолының бөлігі ретінде, сондай-ақ 30C және 26 тас жолдары арқылы Куско қаласына дейін созылады.

Көрікті жерлер

Рио-Бранко сарайы 1930 жылы штаттық үкіметтің резиденциясы ретінде салынған. Ғимараттың тарихи келбетін сақтау мақсатында 1999 жылдан бастап қайта жаңартылды. 2008 жылы ол тарих мұражайына айналдырылды. Гамелейра – Акре өзенінің иілісінде орналасқан тарихи орын, қала алғаш рет осы жерде құрылған. Бүгінде, бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, ондағы өрік ағашы (фикус) өте күшті өсіп, діңінің диаметрі және биіктігі шамамен екі есе үлкен. 1958 жылы ашылған Назарет Анамыз соборы ежелгі рим базиликасы стилінде салынған. Ішкі кеңістігі Акре облысының тұрғындары сыйлаған 36 түрлі түсті әйнекпен бөлінген үш бөлікке бөлінген. Сыртқы жағында қабырғалар, крест және шіркеу ауласы бар. 2007 жылы бұл шіркеу Акре штатының мемлекеттік мүлігі деп танылды. «Революция алаңы» деп те аталатын Пласидо де Кастро алаңы қаланың орталық бөлігінде, Акре әскери полициясының бас штабының қарама-қарсы жағында орналасқан. Алаң жақында қайта жөнделді. Автономистер ескерткішінде мұражай, аймақтық суретшілердің картиналарынан тұратын көрмелер, кофехана және драма театры бар. Мұражайда штаттың тарихи суреттерінің және Революция кезінде қолданылған тарихи заттардың мол жинағы сақталған. Резеңке мұражайында археология және палеонтология бөлімдері, сондай-ақ Акре тарихына қатысты қолжазбалар мен құжаттардан тұратын тарихи коллекция бар. Жоаким Македо жолы – қаланың екі ауданын байланыстыратын жаяу өткел. Акре өзені арқылы салынған бұл көпір 2006 жылы аяқталған кабельдік аспалы көпір. Жақын жердегі 1920 жылдары салынған Ескі базар да жақында қайта жөнделді. Аналық саябақ 2002 жылдың 28 қыркүйегінде ашылды. Онда спорттық жабдықтар, демалыс орындары, мейрамханалар, велосипед жолдары және скейтпарктер бар. Рио-Бранкода екі сауда орталығы бар: Mira Shopping және 2011 жылы құрылысы аяқталған Via Verde Shopping. Халықаралық тұрақты Santo Daime дінінің негізін қалаушы Раймундо Иринеу Серраның мазары Alto Santo ауданында орналасқан және халықаралық қажырлы сапарлардың маңызды орталығына айналды.

Демография

2009 жылы муниципалитет халқының саны Бразилияның география және статистика институты (IBGE) бойынша 305 954 адам деп бағаланды, бұл Акре халқының шамамен жартысы. Бұл штаттың ең ірі қаласы және Бразилияның ең көп халқы бар қалаларының бірі. Халық тығыздығы шаршы километрге 33,17 адамды құрайды. 2000 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 51%-ы ер адамдар, 48,2%-ы әйелдер; 92,73%-ы қалалық жерлерде, ал 7,22%-ы ауылдық жерлерде тұрады. Бразилиядағы Адам дамуының атласына сәйкес, Рио-Бранко халқы елдің жалпы халқының 0,16%-ын құрайды. Жоғары сайлау трибуналының мәліметінше, 2008 жылы Рио-Бранкода 201 966 сайлаушы тіркелген. Рио-Бранконың муниципалды адам даму индексі Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы бойынша 0,754 көрсеткішімен орташа деңгейде саналады. Білім беру индексі 0,860-ты құрайды, ал Бразилия бойынша бұл көрсеткіш 0,849-ға тең. Ұзақ өмір сүру деңгейі 0,697 (Бразилия бойынша 0,638), ал табыс деңгейі 0,704 (Бразилия бойынша 0,723) құрайды. Теңсіздікті өлшейтін Джини коэффициенті 0,52-ге тең, мұнда 1,00 – ең нашар, ал 0,00 – ең жақсы нәтиже. IBGE жүргізген зерттеуге сәйкес, кедейлік деңгейі 37,21%, ал субъективті кедейлік деңгейі 39,39% құрайды. Қашық орналасқандығына қарамастан, Рио-Бранко жақсы қалалық жоспарлаумен жағымды қала, өйткені ол аймақтағы ең көне қалалардың бірі және Гойания, Белу-Оризонте, Порто-Вельё, Бразилия, Пальмас және Боа-Виста сияқты Бразилияның басқа ішкі штаттарының астаналарынан бұрынғы қала.

Білім

2009 жылы Рио-Бранко қаласында 211 бастауыш мектеп болды, онда 64 349 оқушы және 2367 мұғалім жұмыс істеді. Бастауыш мектептердегі негізгі білім беру даму индексі 4,9-ды құрады, бұл Бразилия астаналары арасында 10-орынға ие етті және ұлттық орташа көрсеткіштен (4,6) жоғары болды. Шамамен 70 балабақша мекемесінде 402 мұғалім және 10 168 оқушы бар. Жоғары білім беру орындарына Акко Федералды университеті (UFAC), Солтүстік білім беру одағы, Батыс Амазония колледжі және Акко қоғамдық колледжі кіреді. Олардың көп бөлігі, әсіресе Акко Федералды университеті, штаттың жалғыз мемлекеттік жоғары оқу орны болып табылады. 2008 жылы штаттағы сауатсыздық деңгейі 13 пайызды құрады, ал халықтың 36,2 пайызы функционалды түрде сауатсыз болды.

Спорт

Рио-Бранко қонақтар мен тұрғындарға түрлі спорттық іс-шаралар ұсынады. Акре штатындағы үш негізгі футбол командасы Рио-Бранко қаласында орналасқан: «Рио-Бранко» ФК, «Ювентус» және «Атлетико Акреано». Қаладағы стадиондар: «Арена да Флореста» стадионы, «Хосе де Мело» стадионы, «Federação Acreana de Futebol» стадионы, «Dom Giocondo Maria Grotti» стадионы және «Adauto de Brito» стадионы. Рио-Бранко 2014 жылғы ФИФА Әлем Кубогінің ойындарын қабылдауға үміткер 18 қаланың бірі болды, ал Бразилия Оңтүстік Америкадан жалғыз өтініш білдірген ел болды. Қаланың өтініші қабылданбады.