Кіріспе

Американдық дыбыс инженері және химик (1935–2011)

Август Оусли Стэнли III (19 қаңтар 1935 – 12 наурыз 2011) – американдық-австралиялық дыбыс инженері және тыйым салынған химик. Ол 1960-шы жылдарда Сан-Франциско аймағындағы хиппи қозғалысының негізгі тұлғасы болды және сол онжылдықтың контрмәдениетінде шешуші рөл атқарды. Bear атты кәсіби есімімен ол Grateful Dead тобының дыбыс инженері болды, топтың көптеген тікелей эфирдегі өнерлерін жазды. Стэнли сонымен қатар Grateful Dead тобының «Дыбыс қабырғасын» жасады, ол құрылған ең ірі мобильді дыбыс күшейткіш жүйелерінің бірі. Стэнли Роберт Томасқа топтың танымал бас сүйек логотипін жасауда да көмектесті. Стэнли ЛСД-ні ірі көлемде өндірген алғашқы жеке адам болды. Өзінің мәлімдемесіне сәйкес, 1965-1967 жылдар аралығында Стэнли кем дегенде 500 грамм ЛСД өндірді, бұл бес миллионнан астам дозаға тең. Ол 2011 жылдың 12 наурызында Австралияда (1996 жылы азаматтығын алған елде) болған жол апатынан қаза тапты.

Шығу тегі

Стенли Кентуккидегі саяси отбасының ұрпағы еді. Оның әкесі мемлекеттік прокурор болған. Оның әкесінің атасы, Кентюки штатының губернаторы болған және АҚШ Өкілдер палатасында қызмет еткеннен кейін АҚШ Сенатына сайланған Аугуст Оусли Стэнли 1920 жылдары тыйым салуға қарсы күресті. Ол жоғары мектепті бітірмей, Виргиния университетіне түсіп, бір жыл инженерлік мамандықты оқыды. 3.4 балдық орташа ұпай жинағанмен, сызба ережелері мен техникалық сурет салуға қызығушылық танытпағандықтан оқуын тастады. Формальды білімі жетіспесе де, ол Лос-Анджелестегі Rocketdyne компаниясында сынау инженері болып жұмысқа орналасты; онда ол SM 64 Navaho үстінкү дыбыстық зымыран жұмысына қатысты. 1956 жылдың маусымында ол АҚШ Әуе күштеріне электроника маманы ретінде қабылданып, 18 ай қызмет етті (реактивті двигательдер зертханасында және Эдвардс әуе базасының зымыран двигательдерін сынау орталығында да қызмет етті), 1958 жылы демобилизацияланды. Қызмет кезінде ол әуесқой радио лицензиясын және жалпы радиотелефон операторы лицензиясын алды. Кейіннен 1958 жылы Болшой балетінің қойылымынан шабыт алып, Лос-Анджелесте балет сабақтарына қатысты және бір кезде кәсіби биші ретінде өмір сүрді. 1963 жылы ол Калифорния университетінің Беркли қаласындағы бөліміне түсіп, психоактивті препараттармен айналысатын ортаға белсенді қатысты. Бір семестрден кейін оқуын тастап, KGO телеарнасында техникалық жұмыс істеді және кампустың жанындағы үйдің ванна бөлмесінде шағын зертхана құрып ЛСД өндіруге кірісті; оның уақытша зертханасына полиция 1965 жылдың 21 ақпанында тін теру жүргізді. Ол айыптаудан құтылып, жабдықтарын қайтаруға сот арқылы қол жеткізді. Полиция метамфетамин іздеген, бірақ сол кезде заңсыз емес ЛСД-ні тапқан. Стенли ЛСД өндірісін жалғастыру үшін Лос-Анджелеске оралды. Ол Берклидегі зертханасынан 500 грамм лизергиялық қышқыл моногидратын, ЛСД-нің негізін сатып алды. Оның алғашқы партиясы 1965 жылдың 30 наурызында келді, ал 1965 жылдың мамырына дейін 300 000 доза (әрқайсысы 270 микрограмм) ЛСД өндірді, содан кейін ол Сан-Франциско аймағына оралды. 1965 жылдың қыркүйегінде Стэнли Кен Кеси мен Merry Pranksters тобына ЛСД-нің негізгі жеткізушісі болды. Delysid сауда атауымен сатылатын Sandoz LSD-ні табу қиын болды, себебі Sandoz 1965 жылдың тамызында үкімет тарапынан наразылықтардың күшеюіне байланысты ЛСД өндірісін тоқтатты, бұл "Owsley Acid" жаңа стандартқа айналды дегенді білдірді. Ол Том Вулфтың 1968 жылы жарық көрген "Электрлік Kool-Aid Acid Test" кітабында (оның Мьюр Бич Acid Test-тегі эйфориясы ең бастысы) кеңінен көрсетілді, бұл кітап Кеси мен Merry Pranksters тобының тарихын баяндайды. Стенли 1966 жылдың 12 ақпанында өзінің жаңа шәкірті Тим Скаллимен бірге Уоттс Acid Test-ке қатысып, ЛСД ұсынды. Стенли сондай-ақ "Magical Mystery Tour" (1967) фильмінің түсірілімі кезінде The Beatles тобына ЛСД берді, ал бұрынғы Three Dog Night тобының әншісі Чак Негрон Оусли мен Лири Негронның оның тобына тегін ЛСД бергенін айтты.

Өлгендердің ризашылығы

Стенли 1965 жылы Grateful Dead тобының мүшелерімен танысты. Жақын досы Боб Томаспен бірге ол топтың культты 'Steal Your Face' логотипін – молниялы бас сүйегін жасады. Молния дизайны оған жол бойындағы жарнамадағы ұқсас суретті көргеннен кейін келді: "Бір күні жаңбыр жауып тұрғанда, мен терезенің жанынан қарап, тас жолдың бойында ақ сызығы бар шеңберлі белгіні көрдім. Шеңбердің жоғарғы бөлігі қызғылт сары, ал төменгі бөлігі көк түсті болды. Мен фирманың атын оқи алмадым, сондықтан тек пішініне назар аудардым. Мені бір ой шақты: егер қызғылт сары бөлігі қызыл болса, ал көлденең сызық бұрышпен кесіп өтетін молния болса, онда біз жабдыққа өте әдемі, ерекше және анық танитын белгіні қоя аламыз". Бірінші жазбалардың тағы бір себебі – Стэнлидің 19 жасында бассейнге секіргенде бір құлағының есту қабілеті зардап шегуі болды, ол өзін тексерудің бір жолын іздеді. Grateful Dead-тің үлкен архивінен басқа, Стэнли Сан-Францискода өнер көрсеткен 1960 және 1970 жылдардағы басқа да белгілі суретшілердің көптеген тікелей жазбаларын жасады, олардың ішінде Commander Cody and His Lost Planet Airmen, New Riders of the Purple Sage, Quicksilver Messenger Service, Jefferson Airplane, ерте Jefferson Starship, Old & In the Way, Жанис Джоплин, Big Brother and the Holding Company, Taj Mahal, Santana, Miles Davis, Flying Burrito Brothers, Jimi Hendrix, Johnny Cash және Blue Cheer болды. Денверде оларға Берклидегі студент Рони Гиссен қосылды, ол өндіріс процесіне қатысып, Стэнлимен қарым-қатынас бастады (Стэнлидің Каргиллмен және Каргиллдің Jefferson Airplane бассисі Джек Касадимен жеке қарым-қатынасымен бірге), ол 1970 жылдардың басына дейін жалғасты; олар ешқашан үйленбесе де, Гиссен ақырында Стэнлидің тегін алды. Стэнлидің ғылыми білімі Гиссеннің қайтадан оқуын жалғастырып, стоматолог болу шешіміне әсер етті; олардың ұлы Старфайндер Корнелл университеті мен Пенсильвания университетінен зоология және ветеринария мамандықтарын алды.

Заңдық қиындықтар және "Grateful Dead" тобымен байланысым

1967 жылдың жазында 20 мг таблеткаларда STP деп аталатын психоделикалық препарат таратылды және тез арада жаман беделге ие болды (кейінгі зерттеулерде 20 мг дозасы галлюциногендік эффектіні тудыру үшін қажетті дозадан алты есе көп екені анықталды, ал оның әсер етуінің баяу болуы көшедегі қолданушылардың бір таблеткадан да көп қабылдауына себеп болуы мүмкін). Стенли мен Скалли 10 мг таблеткалардағы STP-нің сынақ партияларын жасады, содан кейін бірнеше жүз сары таблеткаларда LSD-мен араластырылған STP-ні жасады, бірақ көп ұзамай STP өндірісін тоқтатты. Стенли мен Скалли 1967 жылы 196 грамм ЛСД өндірді, бірақ оның 96 граммы полиция тәркіледі. 1967 жылдың соңында Стэнлидің Калифорниядағы Ориндадағы Ла-Эспиралдағы зертханасына полиция шабуыл жасап, оның 350 000 доза ЛСД және 1500 доза STP бар екені анықталды. Ол заңсыз заттар жеке пайдалану үшін деп қорғанысқа алды, бірақ ол кінәлі деп танылып, үш жылға түрмеге жабылды. Сол жылы Стенли өз атын "Оусли Стенли" деп қысқартты. Түрмеден босағаннан кейін Стэнли Grateful Dead тобында тікелей дыбыс инженері ретінде қайта жұмыс істеді. 1970 жылдың 31 қаңтарында таңғы сағат 3:00-де Grateful Dead тобының 19 мүшесі мен оның командасы Нью-Орлеандағы The Warehouse концерттен оралғаннан кейін Француз кварталындағы қонақ үйде түрлі есірткілерді иеленгені үшін тұтқындалды. Rolling Stone журналының хабарлауынша, Рон "Пигпен" МакКернан мен Том Константеннен басқа топтың барлық мүшелері, олардың екеуі де психоделикалық есірткілерді қолданбаған, Стенли мен жергілікті тұрғындарды қоса алғанда, бірнеше адам ұсталды. Стенли есірткі, қауіпті есірткі емес заттар, ЛСД және барбитураттарды заңсыз иеленгені үшін айыпталды. Батыс жағалаудағы тағы бір рок-тобы - Jefferson Airplane екі апта бұрын дәл осындай жағдайда тұтқындалған болатын. Батон-Руж штаттық Таймс газетінің мақаласына сәйкес, Стэнли өзін полицияға "Қышқыл Королі" және топтың техникалық қызметкері деп таныстырды. 1970 жылы Grateful Dead тобының "Truckin' " әні осы оқиғаға негізделген ("Busted, down on Bourbon Street / Set up, like a bowling pin / Knocked down, it gets to wear thin / They just won't let you be"). Стенли 1970 жылдан 1972 жылға дейін федералды түрмеде отырды, федералды судья араласып, 1967 жылғы сот шешімінен босатуын жойды. Түрмеде Стэнли металл өңдеу және зергерлік бұйымдар жасау кәсібін үйренуге мүмкіндік алды. Стэнли Grateful Dead тобымен гастрольдік турнелерін тоқтатса да, оның талаптарын қабылдамағандықтан, ол топта жұмыс істей берді. 1973 жылы ол топтың Wall of Sound жобасының жетекші дизайнері болды, Дэн Хили мен Марк Райзенмен, сондай-ақ Alembic-тің Рик Тернер мен Джон Керлмен бірлесіп, дыбысты күшейту жүйесін жобалады. Сол кезеңде Стэнли Фил Лешке техникалық жағынан жетіспейтін Steal Your Face (1976) үшін жиналған жазбаларды жақсартуға көмектесті, бұл 1974 жылдың қазан айында Winterland Ballroom-да өткен соңғы концерттерден алынған жанды альбом еді. Ұзын үзілістен кейін Стэнли Лештің жеке роудиі ретінде 1970 жылдардың соңында "бірнеше турларда" оралды, бірақ басқа экипаж мүшелерімен жеке даулар оның кетуіне тағы да себеп болды.

PostGrateful Dead мансабы

1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Стэнли Роберт Хантер мен Джефферсон Старшиптің тікелей эфирде дыбыс режиссері болып қысқа уақыт қызмет етті. 1974 жылдан 1981 жылға дейін ол Калифорния штатының Фэрфакс қаласындағы бақшасынан марихуана өсіріп сатты, бірақ осыдан түскен пайда оның бұрынғы, жасырын химиямен айналысқан жұмысынан гөрі әлдеқайда аз болды. Стэнли 1982 жылы Австралияға көшіп кетті, ал Grateful Dead тобының гастрольдері кезінде қымбат бағаланатын әшекейлерін сату үшін АҚШ-қа жиі қайтып келді. Ол осы кезеңде сахна артына еркін кіретін, Кит Ричардс сияқты танымал адамдар оның клиенттерінің қатарында болды. Стэнлидің топтың ішкі шеңберіне (соның ішінде топтың тамақтанушыларынан тегін тамақ алуға) қол жеткізуі топтың қызметкерлері арасында пікір тудырды, олардың бірі "оның Мумбайдағы көше сатушысы сияқты сату тактикасы бар" деп есіне алды; бірде Гарсия мен Уир Челси Клинтонның күзет қызметіне араласуға мәжбүр болды, себебі Стэнли сол кездегі президенттің қызымен бизнес жасауға тырысты. Гастрольдік іс-шараларына қарамастан, Стэнли 2009 жылы Австралияда өткен этноботаникалық конференцияда – «Entheogenesis Australis» атты шарада он жылдан бері алғаш рет көпшілік алдына шықты, ол Мельбурнда болған уақытында үш баяндама жасады.

Жеке өмір және өлім

Стенли климаттың өзгеруіне байланысты "термиялық апаттың" жақын арада Солтүстік жарты шарды көбінесе тұруға жарамсыз етеді деп сенді және 1982 жылы Австралияға көшіп кетті. 1996 жылы ол Австралия азаматы атанды. Стэнли әйелі Шейламен (Grateful Dead тобының билет кеңсесінде бұрынғы қызметкер) бірге Тропикалық Солтүстік Квинслендтің даласында тұрды, онда ол мүсіндер мен киілетін өнер туындыларын жасады. Кем дегенде 1960 жылдардың ортасынан бастап өмірінің соңына дейін Стэнли адамдардың табиғаты бойынша ет жейтін жануарлар екеніне сеніп, тек еттен тұратын диета ұстанып, оны жақтады. (Көп тараған қателік, себебі дүйсенбі күні баспасөзге таратылған алғашқы отбасылық мәлімдемеде, жексенбі күні жазылған, ол "кеше қайтыс болды" делінген). Стэнли отбасының атынан жасалған мәлімдемеде, көлік апаты оның үйіне жақын, Квинсленд штатының Мареба қаласының маңындағы тас жолдың шетінде болды делінген. Оның күлі 2015 жылдың 3-5 шілдесінде Чикагода өткен Grateful Dead тобының 50 жылдығын тойлауға арналған Fare Thee Well: Celebrating 50 Years of the Grateful Dead концерттеріндегі дыбыс режиссерлік пультіне қойылды.

Оусли Стэнли қоры

2011 жылы Стэнли қайтыс болғаннан кейін, оның отбасы мен жақын достары Оусли Стэнли қоры деп аталатын 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым құрды. Қор Стэнлидің "үн жазбаларының күнделіктері" деп атаған жазбаларының архивін қалпына келтіруге және сақтауға бағытталған.

Әдебиетте

Оуслидің Кен Кеси және Grateful Dead тобымен байланысы Том Вулфтың «Электрлік көлдегі қышқыл сынағы» (1968) кітабында баяндалған. Стэнлидің түрмеге қамалуы Хантер С. Томпсонның «Лас-Вегаста қорқыныш пен жеккөрушілік» (1971) романында 1960-шы жылдардың аяқталуының көптеген белгілерінің бірі ретінде өкінішпен еске алынады.

Музыка саласында

1966 жылғы 6 қазанда Калифорния штаты есірткіні қылмыстық қылмыс деп танығанға дейін бір күн бұрын "Лос-Анджелес таймс" газетінде Стенлиді "ЛСД миллионері" деп атаған мақала жарияланды. Бұл тақырып Grateful Dead тобының "Алиса Д. Миллионер" әніне шабыттандырды. Стенли Фрэнк Заппа мен The Mothers of Invention тобының "Кімге Бейбітшілік корпусы қажет?" әнінде атымен есімдерімен аталады, ол алғаш рет топтың We're Only in It for the Money (1968) альбомында пайда болды ("Мен Фрискоға барамын, парик сатып алып, Оуслидің еденінде ұйықтаймын"). Стэнлиге Jefferson Airplane тобының Early Flight (1974) альбомындағы "Мексика" әнінде сілтеме жасалған. Стэнли Spectrum тобының "Owsley" әнінің тақырыбы, ол 1997 жылғы Forever Alien альбомында және оның алдындағы EP Songs For Owsley (1996) альбомында кездеседі. Соңғысы Стэнлиге құрмет көрсету мақсатымен аталды. Стенли The Masters Apprentices тобының "Our Friend Owsley Stanley 3" әнінің тақырыбы, ол олардың 1971 жылғы Master's Apprentices альбомында жарияланды. The Royal Scam (1976) альбомындағы Steely Dan тобының "Kid Charlemagne" әні Стэнлидің есірткі өндіруші ретіндегі қызметіне негізделген. Стенли Суджой Саркардың "Sitting at Strawberry Fields Cause I Met Owsley on the Way" (2020) атты тұңғыш альбомының атауында есімдерімен аталады.