Кіріспе
Герман Кант (1926–2016) – Шығыс Германия кезеңіндегі шығармаларымен танымал неміс жазушысы. 1967 жылы Генрих Манн сыйлығының иегері атанды. Ол «Штази» органдарына IM Мартин атты жеке кодынмен хабаршы ретінде қызмет еткен.
Hermann Kant (; 14 June 1926 – 14 August 2016) was a German writer noted for his writings during the time of East Germany. He won the Heinrich Mann Prize in 1967. He served the Stasi as an informer under the codename IM Martin.
Ерте өмір
Герман Кант 1926 жылдың 14 маусымында Германияның Гамбург қаласында, фабрика жұмысшысы мен бағбаннің отбасында, кедейлікте дүниеге келді. Оның кіші інісі Уве Кант белгілі балалар жазушысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гамбургтың бомбаға ұшырауы мүмкін болғандықтан, отбасы 1940 жылы Пархим қаласына көшіп, оның әкесінің әкесі, шебер қыш құмырашысы онда тұрды. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін Пархимде электрик шәкірттігіне түсіп, 1944 жылы оны аяқтады. 1944 жылдың 8 желтоқсанында неміс әскеріне қатарына алынды. Ол поляк соғыс тұтқынына айналып, Варшаваның Мокотов түрмесінде ұсталды, кейін бұрынғы Варшава геттосы орналасқан еңбек лагеріне ауыстырылды. Ол антифашистік комитеттің құрылуына қатысты және антифашистік орталық мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол жазушы Анна Зегерспен танысты, ол оған үлкен әсер етті. 1949 жылы соғыс тұтқыны ретінде босатылғаннан кейін Шығыс Германияға көшіп, Германияның Социалистік бірлік партиясына қосылды. Кант 1952 жылы Грайфсвальдтағы «Жұмысшы және шаруалар факультетінде» орта мектепті бітірді. 1952 жылдан 1956 жылға дейін Берлиннің Гумбольдт университетінде неміс әдебиетін оқыды. Оның дипломдық жұмысы «Пливьердің «Сталинград» романында неміс фашистік әскерінің идеологиялық-саяси құрылымының бейнеленуі» деп аталады. Бітіргеннен кейін 1957 жылға дейін университетте ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, ал 1957 жылдан 1959 жылға дейін студенттік журналдың редакторы болды. 1960 жылы Кант бос кәсіпкер жазушы және Шығыс Германия Жазушылар одағының мүшесі атанды.
Жазушылық мансап
Канттың алғашқы кітабы 1962 жылы «Оңтүстік теңіздердің шағын сырлары» атты әңгімелер жинағы ретінде жарық көрді. Кітапта американдық әңгіме жанрынан және О. Генри сияқты авторлардан алынған стильдік ықпалдар байқалады, бұл Шығыс Германия әдебиетіне жаңа сатирикалық және тікелей ирониялық стиль сыйлады. Алғашқы романы «Аула» (1965) Канттың «Жұмысшы және шаруалар факультетіндегі» өзінің тәжірибесін көрсетеді. Кітапта факультеттің жабылуы – бітірушілердің жиынына айналады, онда басты кейіпкердің сөйлейтін сөзі оның студенттердің тағдырын және Шығыс Германияның алғашқы жылдарындағы өмірінің бір бөлігін анықтайды. «Канттың ең танымал және үздік романы» оны Шығыс және Батыс екі жақта да бірден мәшһүр етті, сонымен қатар екі Германия мемлекетінде де даулы тудырды. Шығыс Германияда көптеген адамдар кітапты Канттың «социалистік қозғалысқа» адал кейіпкерлерінің «партиялық міндеттемесі» ретінде қарастырды. Марсель Райх-Раникки Канттың Шығыс Германиядағы нақты жағдай туралы жазуға тым тартынғанын айтты. 1972 жылы роман екінші рет басылып шықты, онда ол өзінің жазу стилін жетілдірді. Бұл басылым Шығыс Германияның мәдени бюрократиясының кейбір бөліктерін дұрыс емес көрсеткендігі үшін сынға ұшырады, ал Кант әлеуметтік қайшылықты бұрмалағандығы үшін айыпталды. 1976 жылы ол «Билдунгс-роман» стилінде «Der Aufenthalt» романын жазуға кірісті. Ол Марк Нибурдың тарихын айтады, оны жаңылыс түрде неміс соғыс қылмыскері деп айыптаған. Басты кейіпкердің социалистік Романмен Канттың «батыры» ештеңе істемей қалды. Оқиғада «өзгеріс» немесе «ағарту» сипатталады, сонымен қатар «наразылықтан арылу» туралы білім де бар. Бұл туынды 1983 жылы DEFA фильмінде «The Turning Point» деп бейнеленді. Сонымен қатар, Кант кейде сценарийлер жазды, оның ішінде Гюнтер Рейштің «Ach du fröhliche» (1962, қосалқы рөлмен) және өзінің романы негізінде түсірілген телефильм «Mitten im kalten Winter» (1968). 1970 жылдардан бастап Кант өзінің шектеулі көзқарасына қарамастан, Шығыс Германияның қазіргі заманғы әдебиетінде «маңызды рөл» атқарды және «ой-сананы қалыптастыруға көмектесті». Хайнер Мюллер Канттың «Қола дәуірі» (1986) повесін өзінің автобиографиясында «соңғы жылдары оқыған ең өткір Шығыс неміс сатирасы» деп сипаттады. Көптеген әріптестер үшін әдеби және әлеуметтік сыншы Кант «үлгіге және мәнділікке қарсы болды, ыңғайлы және желдей соққан компромиске ұмтылған әдебиетшілердің арасындағы көпір» болды, бұл оның әдеби қызметкер ретіндегі бейқарсылығымен күшейді. Осылайша Кант Шығыс және Батыста «Шығыс неміс әдебиетіндегі ең даулы тұлғалардың бірі» болып қала берді.