Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Широки Бриег ( ) – Босния және Герцеговина Федерациясының Батыс Герцеговина кантонының және Босния және Герцеговинаның құрамындағы аймақ. Қаланың халқы 6 149 адамды, ал муниципалитет 28 929 адамды құрайды.
Široki Brijeg (, ) is a city and the regional capital of West Herzegovina Canton of the Federation of Bosnia and Herzegovina, an entity of Bosnia and Herzegovina. the town itself had a population of 6,149 and the municipality of 28,929.
Атауы
Широки Бријег хорват тілінде "кең төбе" деген мағынаны білдіреді. Оны кейде Широки Бриг немесе жай ғана Широки ("кең") деп те атайды. 1952 жылдан 1992 жылдың 16 қазанына дейін қала ресми түрде одан өтетін өзеннің атымен Лиштица деп аталды.
Široki Brijeg means "wide hill" in Croatian. It is sometimes referred to as Široki Brig or simply Široki ("wide"). From 1952 until October 16, 1992, the town was officially called Lištica after the river that runs through it.
География
Қала Мостардан, Меджугорьеден және Адриатика теңізінің жағалауынан (Плоче) қашықтықта орналасқан. Бүгінде Широки Бриег муниципалитетінде шамамен 30 000 адам тұрады, ал қаланың өзінде 13 000-ға жуық адам тұрады. Муниципалитеттің ауданы құрайды. Қала орталығы теңіз деңгейінен биікте орналасқан, ал аймағы "Төменгі Герцеговина" деп белгілі. Дегенмен, муниципалитеттің солтүстік бөлігінің көп бөлігі "Жоғарғы Герцеговинаға" жатады, ең биік нүктесі Донжи-Крначқа жақын жердегі Биле-Стин ("Ақ тастар") болып табылады.
The town is from Mostar, from Međugorje, and from the Adriatic coast (Ploče). The Široki Brijeg Municipality today numbers around 30,000 people, and the town itself about 13,000. The area of the municipality amounts to The center of town is at above sea level, while its area is known as "lower Herzegovina". Almost the entire northern part of the municipality itself, however, belongs to "high Herzegovina", the highest point being the Bile stine ("White Rocks") near Donji Crnač.
Жер бедері
Широки Бриег муниципалитетінің кең аумағы геологиялық тұрғыдан "жоғарғы карст аймағы" деп аталатын ерекше, күрделі құрылымдық формаларда орналасқан. Негізгі ерекшелігі – әртүрлі карст формаларындағы (ыдыстар, үңгірлер, шұңғырлар, карст алаптары және т.б.) тасқабатты әктас рельефі, сондай-ақ, кейде тасқын су ағындары болатын терең шатқалдар. Широки Бриег аймағы Ракитно-Хргуд тектоникалық бірліктерінің бағытында орналасқан және Ракитно, Варди таулары, Мостарско-Блато, Ротимлье және Хргуд арқылы оңтүстік-шығысқа қарай Требишницаға дейін созылады. Аймақ жоғарғы юра кезеңінің шөгінділерінен, одан кейін бор және палеогендік жастағы қабаттардан, сосын неоген және квартерлік шөгінділерден тұрады. Ерекшеленетіні – ерте бор дәуірінің құмы, қабатталған әктас және доломиттер. Бор кезеңінің соңындағы (кеноман-турон) кен орындары ақ және қызғылт түсті, массивті әктаспен сипатталады. Палеогендік қабаттарда Либурния және альвеолинолық нуммулиттік әктастар, содан кейін эоцендік флиш кездеседі, ол марль, құмтас, калькаренит және конгломераттардан құралған. Неогендік қабаттар марль, құмды саз, құмтас және конгломераттардан тұрады, оларды Грабово Драге және Мостарско-Блато маңында табуға болады. Қиыршық тас, құм және сулы карст жағалаулары барлық тасты далаларда кездеседі және өзен арналары бойында орналасқан. Варди, Гвозд, Руян және Тртле төменгі тауларының (биіктігі 600–900 м) арасында Кочеринско, Трнско, Мокарско және Ружево карсттық ойыстары мен Мостар Блато (биіктігі 220–300 м) орналасқан. Широки Бриег аймағы Локве Қара Кидачке Нживе, Ресница кені және Узаричи Кнешполье типтік боксит кендеріне жатады. Бұл аймақ бұрынғы полигон және кен оқшауларынан зардап шеккен, және оны қалпына келтіру қажет.
The wider area of the municipality of Široki Brijeg is located on the characteristic, complex structural forms known as the "high karst zone" in geological terms. The basic characteristic is the rocky limestone relief in various karst forms (sinks, caves, sinkholes, karst fields, etc. ), as well as deeply cut valleys with occasional torrents flows. The Široki Brijeg area is located on the direction of tectonic units Rakitno Hrgud and spreads over Rakitno, Vardi mountains, Mostarsko Blato, Rotimlje and Hrgud to Trebišnjica in the southeast. The area is made up of up late Jurassic sediments, followed by Cretaceous and Paleogene age layers, then Neogene and Quaternary deposits. Highlights are early Cretaceous dun, well stratified limestone and dolomites. Late Cretaceous deposits, cenoman turon, are represented by white and pink, massive limestone with the shoot. In Paleogenic layers function Liburnijska and alveolinic nummulitic limestones, then eocenic flysch, which is represented by marl, sandstone, calcarenite and conglomerates. Neogenic layers are built of marl, sandy clay, sandstone and conglomerates, and can be found in the vicinity of Grabovo Drage and Mostarsko Blato. Quaternary banks of pebbles, sand and water karst saturated found on almost all rocky fields and drifts along the river beds. Between the lower mountain Vardi, Gvozd, Rujan and Trtle (altitude 600–900m) is a karstic depression Kočerinsko, Trnsko, Mokarsko and Ruževo field and Mostar Blato (altitude of 220–300m). Široki Brijeg area belongs to typical bauxite courts Lokve Black Kidačke Njive, Resnica deposit and Uzarići Knešpolje. This area was devastated shoot landfills and tailings, and rehabilitation requirements.
Сулар
Широки Бриег муниципалитетінің сулары Неретва өзенінің бассейніне жатады. Мостар Блатоға қарайтын негізгі жер беттік ағындар Угровача, Мокашница, Крнашница және Жватич арқылы өтеді. Лиштица өзені Чабулье жер беттік суларына жатады, олар Ладин және Добринядан жиналған Бринье ағымдық суымен толығады. Бринье бастауы Богодоланың солтүстігінде, Кулич (1199) биіктігінен төмен қарай батысқа қарай ағып, Лиштицаға қарай жолда Праскалода Ладин арнасын және 2,5 километр төменде Добринский су арнасын қабылдайды. Бұл арналар Чабулье тауының оңтүстік-батыс бөлігінде мол жауын-шашын және қардың еруі кезінде барлық жер беттік суларды жинайды. Ракитно алабына келетін жер беттік сулар су көздері, Желица, Змижинац арқылы құрғап, ал мол жауын-шашын кезінде Угровача уақытша арнасын құрайды, ол терең ойылған Брин каньонынан өтіп, қосымша арналарды қабылдап, Трн ауылындағы Кочерин сулы жазықтарында және Блато Мостарскогқа баратын жолда Широки Бриег орталығында Лиштица өзенімен қосылады.
The water from the municipality of Široki Brijeg belong to the basin of the Neretva river. The main surface currents towards Mostar Blato the ticket with Ugrovača, Mokašnica, Crnašnica and Žvatić. The river belongs Lištica of surface waters Čabulje, who bujični aquifer Brinje collected from Ladin and Dobrinja. Brinje whose rudiments north of Bogodola, below kote Kulic (1199) runs to the west and on their way to Lištica receives at Prskalo stream Ladin, and 2.5 kilometers below, the stream of water Dobrinski. These streams buy all surface waters during the period of abundant precipitation and dissolution of snow on the south western parts of the mountain Čabulje. Surface waters come to Rakitno field are being dried by water points, Jelica, Zmijinac and during major precipitation formed a periodic watercourse Ugrovača that going deeply carved canyon Brin, receiving side stream, and in the village of Trn, Kočerin water fields, and on the road to Blato Mostarskog, in Siroki Brijeg center connects with the river Lištica.
Ежелгі кезең
Иллирия дәуіріндегі қираған орындар Широки Бриег аймағында тарихи кезеңге дейін халық тығыз қоныстанғанын көрсетеді. Мұның куәсі Мокро мен Черигайдің шекарасындағы Градина төбесінде сақталған. Бұрынғы бекіністердің қабырғаларында да осыған байланысты іздер бар. Көне заманда бұл өңірде өмір өркенді болған. Рим дәуірінен Биограчи ауылында бекініс (паналау орны) және Мокрода базиликаның қалдықтары табылды; сондай-ақ бекіністер мен жолдардың іздері де бар.
The ruins from the Illyrian period confirm that the area of Široki Brijeg had a large population in pre historic times. The evidence can be seen on the hill Gradina on the frontier of Mokro and Čerigaj. There is also evidence on the walls of the forts where they had been in past. During the ancient period there was plenty of life in that region. From the Roman period there are remains of a fort (refugium) in the village of Biograci and a basilica in Mokro; there are remains of the forts and roads there.
Орта ғасырлар
Император Константин VII Порфирогенет Мокрискик сол аймақта болғанын айтады. Мокридегі базилика орта ғасырларда бірнеше рет салынған және бұзылған, сондай-ақ өз мақсатына сәйкес пайдаланылған. Оның жанында басқа жерлерде де кездесетін стећактармен некрополь орналасқан. Олардың саны мен мөлшері осы аймақтың 12-15 ғасырларда тығыз және бай болғанын көрсетеді. Сол кезден бастап Кочеринде босниялық кириллицамен жазылған ең ұзын стећак тақтасы сақталған, ол Кочерин тақтасы (Kočerinska ploča) деп белгілі. Лиштица өзенінің бастауына жақын Боркта орта ғасырлық бекіністің қалдықтарын табуға болады.
Emperor Constantine VII Porphyrogennetos mentions that Mokriskik was in that area The basilica in Mokri was built and destroyed several times in the Middle Ages and it was used for its purpose. In her neighbourhood is nekrepola with stećak,which are present elsewhere. There number and size indicate that this region was (from 12th till 15th century) has been very populated and rich. From that period on Kočerin was kept the longest tablet on stećak written with Bosnian Cyrillic, known as Kočerinska ploča („Kočerin tablet"). The residues of middle age fort can be found in the Bork, close to the source of river Lištica.
Осман билігі
Түріктердің 15 ғасырдың ортасында жаулап алуынан кейін халық көбінесе ауылдық және таулы жерлерде қоныстанды. 19 ғасырдың ортасына дейін Герцеговина Еуропаның басқа елдерінде болып жатқан әлеуметтік, мәдени және саяси жаңалықтардан үзіліп қалған болатын.
After the Turkish conquest in the middle of 15th century the population was mainly rural and in the mountains. Until the middle of 19th century, Herzegovina was cut off from social, cultural and political events in other European countries.
Екінші дүниежүзілік соғыс және Югославия
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Усташе қаланы итальян әскерлерімен бірге ұстады. Италиялықтар қасында болған кезінде қаланы бақылау үшін бірнеше бекініс салды. Андрия Артукович сияқты бірқатар көрнекті Усташе шенеуніктері Широки Бриег мектебінде және монастырында білім алған. Тарихының нәтижесінде, Югославия шенеуніктері оны жамандап, соғыстан кейін Широки Бриег (Кең төбе) орнына өзеннің атымен Лиштица деп атады. Қалаға инвестиция да аз болды. Көптеген адамдар Загребке, Далмацияға, сондай-ақ Германияға жұмыс іздеуге (гастарбайтер ретінде) көшіп кетті. 1985 жылы жергілікті Коммунистік партия қала орталығында Югослав партизандарына ескерткіш орнатты. 1992 жылғы 7 сәуірде Босния соғысының бастапқы кезеңдерінде қала Югославия әуе күштерінің шабуылына ұшырады. Подгорицадан ұшып келген екі ұшақтан қала орталығына әуеден-әуеге зымырандар мен бомбалар тасталды, нәтижесінде алты бейбіт тұрғын қаза тапты.
During the Second World War the Ustaše held the city together with Italian troops. During their presence, the Italians built several forts for observation of the city. {l A number of prominent Ustaše officials, including Andrija Artuković were educated at the Široki Brijeg school and monastery. Because of its history, it was demonized by the officials of Yugoslavia and was renamed Lištica (by the name of the river) instead of Široki Brijeg (Wide Hill) after the war. Investment in the city was also very poor. A number of people emigrated to Zagreb and Dalmatia, as well as to Germany as gastarbeiters. In 1985, the local Communist Party built a monument to the Yugoslav Partisans in the centre of the town. On 7 April 1992, during the first stages of the Bosnian War, the town was the target of an air raid carried out by the Yugoslav Air Force. Two aircraft that took off from Podgorica fired air to air rockets and dropped bombs on the town centre, killing six civilians.
Ауыл шаруашылығы
Широки Бриег муниципалитетіндегі ауыл шаруашылығы өндірісі көбінесе жеке тұтыну үшін аулаларда және егістік жердің шағын бөлігінде жүзеге асырылады. Нарыққа бағытталған ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі өте төмен деңгейде, негізінен шарап, аз мөлшерде көкөніс және гүл өндірісі, ал мал және сүт өндірісі одан да аз көлемде дамыған. Соңғы статистика бойынша, ауыл шаруашылығына жарамды жердің 60 пайызы өңделмей қалған. Ауыл шаруашылығындағы қазіргі ахуалдың маңызды бір себебі – ауыл шаруашылығы өндірісін қолға алу және дамытуға бағытталған нақты мемлекеттік стратегияның және бағыттың болмауы.
Agricultural production in the municipality of Široki Brijeg is mostly reduced to the production for their own use on yards and a minor part of the arable land. It is the production of agricultural products for the market is very small compared to the alternatives, and refers primarily to the production of wine, a little bit in the production of vegetables and flowers, very little in the livestock and milk production. This resulted in a large percentage of agricultural land is not used according to latest statistics even 60% that could be used for agricultural land is not processed. The lack of clear government strategy and orientation towards the launching and development of agricultural production is also very important feature of the present situation in agriculture .
Соғысқа дейін
Жиырма жыл бұрынғыдан айырмасы, қазіргі ауыл шаруашылығы өндірісінде муниципалитеттің ірі аумағында мағыналы да мүмкін болатын негізгі өндіріс жоқ. Бұрын көп жылдар бойы темекі өндірілді. Соғыспен бірге, бұрынғы мемлекеттік жүйе де, ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырудың бұрынғы тәртібі де құлдырады. Одан бері бүгінге дейін жаңа жүйе қалыптасты. Бұл жүйе бүкіл елде, әсіресе муниципалитет орналасқан аймақта, бақылаусыз импортқа жол берді. Сондықтан, көптеген ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге қарағанда импорттау арзанға түсті. Осының салдарынан өңделген жерлердің ауданы, мал басы тіпті бес есеге дейін азайды, ауыл шаруашылығы өндірісінің жалпы көлемі де қысқарды. Соңында, ауыл шаруашылығымен айналысудың өмір сүруге және табыс табуға жеткіліксіз екенін сезіне бастадық.
Unlike twenty years ago, is now in agricultural production there is no fundamental cultural production, production that would be meaningful and possible in a larger area of the municipality. For many years it was tobacco. Together with the war has fallen down and the existing state system and thus the former system of organization of agricultural production. In the entire period since then until today, the new system was established. It is the whole country, especially the area where the municipality brought uncontrolled import all kinds of things. So the majority of agricultural products has become cheaper to import than produce. The result has already been mentioned drastically reducing obrađivanih area, reducing the number of cattle and even up to five times, the entire reduction in volume of agricultural production. Finally it came to life the feeling that it is impossible to engage in agricultural production as the production activity of which can be live or something and make money.
Соғыстан кейін
Жалпы алғанда, муниципалитеттің экономикалық көрсеткіштері айналасындағы муниципалитеттерге қарағанда жоғары, әсіресе Кәсіпкерлік секторда, сондай-ақ уақытқа бағдарлану деңгейі мен еңбекке жарамды жастағы халықтың көрсеткіштері де жоғары. Сондықтан, өңделмеген жерлердің үлесі осы муниципалитетте айналасындағыларға қарағанда ең көп – 60% (Пошушье 59%, Любушки 49% және Груде 47%). Сироки Брижегте тек қана ауыл шаруашылығымен айналысатын тұрғындардың саны салыстырмалы түрде ең аз.
The municipality's overall economic performance is stronger than that of the surrounding municipalities primarily in the Entrepreneurial Sector, and the time orientation and working age population by non sector higher. Therefore, the percentage of uncultivated land is the largest in the municipality in comparison to the surrounding ones 60% (Posušje 59%, 49% Ljubuški and Grude 47%). The number of residents who are engaged solely in agriculture is relatively smallest in Siroki Brijeg.
Өнеркәсіп
Коммунадағы өнеркәсіптік өндіріс саласында ет өнеркәсібі және металлургия өнеркәсібі едәуір үлестің иесі, сондай-ақ аяқ киім өндірісі, құрылыс тауарларын дайындау және тас өңдеу, жылу оқшаулау материалдарын өндіру, графикалық қызмет және тағы да басқалары да бар. Федералды статистика бюросы жүйелі түрде жариялайтын ресми статистикада өнеркәсіптік өндірістің федерация және кантон деңгейіндегі динамикасы қадағаланады, сондықтан муниципалитетке қатысты бұл (ресми) деректер жоқ. Дегенмен, батыстағы осы аймақтағы өнеркәсіптік өндірістің негізгі ерекшеліктері Сіроки Бригег муниципалитеті үшін өнеркәсіптік өндірістің динамикасын шағылыстырады. 2004/2005 жылдар аралығында өнеркәсіптік өндіріс индексінің шамалы өсуі тіркелді (101,3). Металл және металл өнімдерін өндіруде айтарлықтай өсім байқалды (2005/2004 индексі = 134,3 және 180,4), қағаз өнімдерін өндіруде (индекс = 110,7), ал өнеркәсіптік өндірістің басқа салаларында елеулі төмендеу тіркелді (мысалы, тамақ және сусындар: индекс = 80,0, кен өндіру: индекс = 71,4). Өнеркәсіптік өндірістің одан әрі өсуі үшін муниципалитетте көптеген жұмыс орындарын қамтамасыз ететін және қазіргі уақытта дамыған салалардағы өнеркәсіптік қуаттылықты дамытуға инвестициялар қажет. Бұл, ең алдымен, металл және металл өнімдерін өндіруге қатысты. Ресми статистикаға сәйкес, осы салалар 2005 жылы да өсімді жалғастырды. Жаңа кәсіпорындық және өнеркәсіптік аймақтарды құру және кеңейту – өндіріс секторының өсуіне, отандық және шетелдік капиталды тартуға және жаңа жұмыс орындарын құруға қажетті алғышарт.
In the area of industrial production in the municipality are significantly represented meat industry and metal industry, and to a smaller production of footwear, manufacture of construction products and stone processing, production of insulation materials, graphic activity, etc. Official statistics, which regularly publishes the Federal Bureau of Statistics tracked the movement of industrial production at the level of the Federation and cantons, so that these (official) data for the municipality does not have. However, the basic features of industrial production in this region in the West would be essentially similar and reflect the movement of industrial production for the municipality of Siroki Brijeg. In the period 2004/2005 the recorded slight growth of the index of industrial production (101.3). When the production of metals and production of metal products recorded a significant growth (index 2005./2004. = 134.3 and 180.4), production of paper products (index = 110.7), while other areas of industrial production recorded a significant decrease ( such as food and beverages: Index = 80.0, mining: index = 71.4). For further growth of industrial production are essential investments in the development of existing industrial capacity in the areas that are currently represented in the municipality and which employ a large number of workers. This primarily refers to the production of metals and metal products. These activities according to official statistics reported a continued growth during 2005 year. The establishment and construction of new or expansion of existing business and industrial zones is prerequisite for the growth of manufacturing sector, attract domestic and foreign capital and create new jobs.
Спорт
Футбол клубы НК Широки Бриег Широки Бриег қаласында орналасқан. 1948 жылы құрылған, өз алаңындағы ойындарын Пекара стадионында өткізеді, Босния және Герцеговинадағы UEFA категориясы 3-ке ие болған екі стадионның бірі осы. Стадионға 7000 көрермен сыяды. Қалада Босния және Герцеговинаның ең ірі және ең табысты баскетбол клубы – ХКК Широки орналасқан, ол Босния және Герцеговина чемпионатында он бір рет жеңіске жеткен және Босния және Герцеговина кубогын тоғыз рет ұтып алған. Олар өз алаңындағы ойындарын 4500 орындық Пекара спорт залында өткізеді.
Football club NK Široki Brijeg is based in Široki Brijeg. Founded in 1948, it plays its home games at the Pecara Stadium, one of only two stadiums in Bosnia and Herzegovina with an UEFA category 3 ranking. The stadium can hold 7,000 spectators. The city is home to Bosnia and Herzegovina's biggest and most successful basketball club, HKK Široki, with eleven Bosnia and Herzegovina Championship titles and nine Cups of Bosnia and Herzegovina won. It plays their home games at the Pecara Sports Hall, which has a seating capacity of 4,500.