Кіріспе

Чарльз Уильям Суини (Charles William Sweeney; 1919 жылғы 27 желтоқсан – 2004 жылғы 16 шілде) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштерінің офицері және 1945 жылғы 9 тамызда Жапонияның Нагасаки қаласына "Бокскар" ұшағымен "Fat Man" атом бомбасын жеткізген ұшқыш. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін әскери қызметтен шығып, кейін Массачусетс әуе ұлттық гвардиясында офицер болды, армиялық әуе күштері тәуелсіз АҚШ Әуе күштеріне айналғанда, ол генерал-майор шеніне дейін көтерілді.

509-құрама топ

Суини Юта штатындағы Вендовер әскери әуеайлағында атомдық миссияларды даярлау жобасы, «Альберта» жобасының нұсқаушысы болды. Пол Тиббетс басқаратын 509-шы құрастырылған топқа іріктеліп алынған ол, 1945 жылғы 6 қаңтарда 320-шы әскер тасымалдау эскадрильясының командирі болып тағайындалды. Бастапқыда оның эскадрильясы 509-шы топты жабдықтау үшін құпия операцияларды жүргізу үшін C-47 Skytrain және C-46 Commando көліктерін пайдаланды, бірақ 1945 жылғы сәуірде бес C-54 Skymaster ұшағын алды, олар батыс Тынық мұхиты аймағына жеке құрам мен материал жеткізуге қабілетті болды. 1945 жылғы 4 мамырда Суини 509-шы топтың ұрыс бөлімі – 393-ші ауыр бомбалау эскадрильясының командирі болды, ол 15 Silverplate B-29 ұшақтары мен олардың ұшу және техникалық құрамын, барлығы 535 адамды басқарды. Маусым және шілде айларында Суини өз бөлімшесін Мариана аралдарындағы Тиниан аралындағы Норт-Филдке көшірді. 1945 жылғы шілдеде ұшу экипаждарының қарқынды дайындығын бақылаумен қатар, Суини екінші атом бомбасын тасымалдау миссиясын басқаруға дайын болды. Ол капитан (Чарльз Д.) Дон Алберидің экипажымен бірге олардың B-29 ұшағы «The Great Artiste»-де жаттығулар жасады және 11 шілдедегі оқу миссиясында ұшақ командирі болды. Ол және оның экипажы миссияға дайындық барысында инерциялық «Little Boy» және «Fat Man» бомбалық жиынтықтарының тоғыз сынақтан бесiн жүргізді. 1945 жылғы 6 тамызда Суини мен Альбери «The Great Artiste» ұшағын Хиросимаға атом бомбасын тасымалдау кезінде аспаптық жабдық пен бақылауды қамтамасыз ету үшін ұшырды.

Нагасакиге бомбалау

1945 жылғы 9 тамызда майор Суини атом бомбасын тасымалдаған "Бокскар" ұшағына басшылық етті. "Бокскардан" басқа, миссияға екі бақылау және құралдармен қамтамасыз етуге арналған B-29 ұшағы – "Ұлы суретші" және "Иіс жайылған" да қатысты, олар Якусима аралының үстінде "Бокскармен" кездесуі тиіс болды. Миссия алдындағы брифингте үш ұшаққа Иво Джимадағы ауа райына байланысты Якусиманың үстінен 9144 метр биіктікте кездесуге бұйрық берілді (Хиросима миссиясының кездесу орны). Сол күні таңертең жердегі экипаж Суиниге зақымдалған отын беру сорғысының арқадағы отынның бір бөлігін пайдалануға мүмкіндік бермейтінін хабарлады, бірақ Суини, ұшақ командирі ретінде, миссияны жалғастыруды шешті. Ұшу алдында Тиббетс Суиниге отын сорғысының бұзылуынан кем дегенде 45 минут ұшу уақытын жоғалтқанын және негізгі нысанаға тікелей барудан бұрын кездесуде он бес минуттан артық уақыт өткізбеуін ескертті. Тинианнан ұшып шыққаннан кейін "Бокскар" кездесу орнына жетіп, ұзақ айналып, "Ұлы суретшіні" тапты, бірақ "Иіс жайылғанды" емес. Екі ұшақ та 30 000 фут биіктікке көтеріліп, Якусима аралын баяу айналды. Суиниге басқа ұшақтарды негізгі нысанаға қарай жүгіру үшін он бес минуттан артық күтуге бұйрық берілгенімен, Суини, ұшақтың қару-жарағының жетекшісі Фредерик Эшворттың ықпалымен, "Иіс жайылғанды" күтуді жалғастырды. Бастапқы кездесу уақытын жарты сағатқа арттырғаннан кейін, "Бокскар" "Ұлы суретшімен" бірге негізгі нысана – Кокураға бет алды. Үш рет бомбалауға тырысты, бірақ кездесудің кешігуі салдарынан негізгі нысананың 7/10 бөлігі бұлттармен жабылған, ал бомбалаушы нысананы көре алмады. Үшінші бомбалау кезінде жапондық әуе шабуылына қарсы оқ жаудырып, жапондық истребительдер "Бокскарды" тосқауылға алу үшін көтерілгенін көруге болады. Нашар көріну және отынның үдемелі жетіспеушілігі "Бокскарды" Кокурадан бұрып, екінші нысана – Нагасакиге шабуыл жасауға мәжбүр етті. Нагасакиге жақындағанда қаланың орталық бөлігі тығыз бұлтпен жабылған еді, Свини мен Эшворт бастапқыда Нагасакиді радар арқылы бомбалауды шешті. Алайда бұлттардағы кішкентай тесік "Бокскардың" бомбалаушысына нысананың Нагасаки екенін растауға мүмкіндік берді. Экипажға мүмкін болса, бомбаны көзбен түсіруді тапсырғандықтан, Суини визуалды бомбалауды жалғастыруды шешті. "Бокскар" кейін "Fat Man" бомбасын түсірді, оның жарылу қуаты 21 килотонна тротилге тең болды. Ол жер бетінен 43 секундтан кейін, жоспарланған нысананың солтүстік-батысында жарылды. "Fat Man" бомбасын дәл нысанаға түсіре алмауы атомдық жарылысты Ураками аңғарында шектеді. Нәтижесінде қаланың көп бөлігі аралықтағы төбелермен қорғалды және Нагасакидің тек 60% ғана жойылды. Бомбалау сонымен қатар Mitsubishi қару-жарақ өндірісін кеңінен тоқтатты және шамамен 35 000–40 000 адам қаза тапты, оның ішінде 23 200–28 200 жапондық өнеркәсіп қызметкері, 2000 корей құл жұмысшысы және 150 жапондық сарбаз. Окинаваға отын жетіспеуінен "Бокскардың" ұшу-қону жолағына қонуы қиын болды. Бір рет қонуға ғана жететін отынмен Суини "Бокскарды" жылдам және қатты қондырып, борттағы барлық қолда бар апаттық шамыршықтарды іске қосуға бұйрық берді. "Бокскар" соңғы бағытына бет алғанда екінші қозғалтқыш отын жетіспеуінен тоқтады. Ұшу жолағына қатты тиіп, ауыр B-29 сол жаққа бұрылып, ұшқыштар бақылауға алғанға дейін B-24 бомбалаушыларының қатарына қарай бұрылды. Екінші лейтенант Джейкоб Безер осы сәтте екі қозғалтқыш отынның түсіп кетуінен тоқтағанын, ал "бұрылыстан туындаған центробестік күш бізді ұшақтың қабырғасынан шығарып жіберуге жақындады" деді. "Бокскар" Тинианға оралғаннан кейін Тиббетс "ұшақ командирі Чарльз Суиниге қарсы қандай да бір шара қолдану керек пе?" деген дилеммаға тап болғанын жазды. Гуамда Тиббетс пен Суинимен кездескеннен кейін Стратегиялық әуе күштерінің штаб бастығы генерал Кертис Лемей Суиниге: "Сен қате жасадың, солай емес пе, Чак?" деп сұрады, бірақ Суини жауап бермеді. Содан кейін Лемей Тиббетске жүгініп, Суинидің миссияны жүргізуін тергеудің ешқандай пайдасы болмайтынын айтты. Ол Бостон қаласының азаматтық қорғаныс директоры қызметін атқарды және 1976 жылы Ұлттық әуе күзетінің генерал-майоры болып зейнетке шықты. Ол сондай-ақ 1970 жылдардағы "The World at War" телесериалында пайда болды және USAAF-тың миссиялық рейдтерге дайындалуын түсіндірді. Суини өмір бойы бомбалаудың орындылығы мен қажеттілігіне сеніп келді. "Мен осы жас жігіттерді зұлым, зұлым әскери күштердің қырғынға ұшырағанын көрдім", - деді ол 1995 жылы. "Президент Трумэн дұрыс шешім қабылдады деп ойлаймын". Сонымен қатар, ол: "Соңғы атомдық миссияны басқарған адам ретінде, осы ерекшелік маған мәңгілікке қалатынын тілеймін" деді.

Кейінгі өмірі

Өмірінің соңында Суини атом бомбалау және 509-шы құрама топ туралы даулы және фактілерге қатысты пікірталас тудырған естеліктер жинағын жазды, – «Соғыстың соңы: Американың соңғы атомдық миссиясының куәгерлік баяны». «Соғыстың соңы» еңбегінде Суини атом бомбасын тастау туралы шешімді кейінгі тарихи сауалдарға байланысты қорғады. Дегенмен, Суинидің Нагасаки атомдық миссиясына қатысты басқа да мәлімдемелері, сондай-ақ 509-шы және оның экипаждары туралы әртүрлі әңгімелер ең көп сынға ұшырады. Тиббетс, майор «Голланд» Ван Кирк, полковник Томас Ферби және басқалар Суинидің оқиғалар туралы баяндамасына қарсы шықты. «Соғыстың соңы» кітабына жауап ретінде Тиббетс 1998 жылы өзінің өмірбаянының жаңартылған нұсқасын шығарды, онда Нагасаки шабуылына арналған жаңа бөлім қосылып, ол миссия кезінде Суинидің іс-әрекеттерін қатаң сынады. 2005 жылы Суинидің Нагасаки миссиясына дайындық және оны жүзеге асыру туралы аудио жазбасын қамтитын «Нагасаки: Командирдің дауысы» атты қысқаша деректі фильм жасалды. 2002 жылғы аудио жазба – оның өлімінен бұрын жасалған соңғы жазба болды.

Марапаттар

АҚШ Әуе күштерінің командалық ұшқыш белгісі Күміс жұлдыз Әуе медалі Әуе күштерінің үздік бөліміне арналған сыйлық, жауынгерлік "V" таңбасымен Америка қорғаныс қызметі медалі Америкалық науқан медалі Азия-Тынық мұхиты науқаны медалі, 2 қола науқан жұлдызымен Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіс медалі Оккупациялық әскер медалі Ұлттық қорғаныс қызметі медалі, қызмет жұлдызымен Қарулы күштердің экспедициялық медалі Әуе күштерінің ұзақ жыл қызметі сыйлығы Қарулы күштердің резервтік медалі, алтын құм сағатымен Шағын қаруларды тиянақты ату шеберлігі лентасы Массачусетс әуе ұлттық гвардиясының қызмет медалі.